Quy hoạch thích ứng chính quyền địa phương 2 cấp

Vai trò của quy hoạch ngày càng rõ nét, góp phần định hướng phát triển, mở rộng không gian đô thị.

Tăng chủ động cho cơ sở

Nằm phía Nam trung tâm hành chính tỉnh Thanh Hóa, xã Lưu Vệ được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Tân Phong và hai xã Quảng Đức, Quảng Định, có diện tích 26,84km², dân số hơn 40.000 người.

Hệ thống đô thị từng bước chuyển mình sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ông Đỗ Trí Hòa, Chủ tịch UBND xã Lưu Vệ cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý quy hoạch trên địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực.

UBND cấp xã được giao thêm thẩm quyền trong tổ chức lập, thẩm định, trình phê duyệt hoặc phê duyệt theo thẩm quyền các đồ án quy hoạch đô thị, nông thôn.

Việc cung cấp thông tin quy hoạch được giải quyết kịp thời hơn, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình đầu tư xây dựng. Công tác quản lý trật tự xây dựng cũng được tăng cường thông qua phối hợp giữa UBND xã với các thôn.

Ông Trần Văn Dũng, người dân thôn Tân Phong 2, xã Lưu Vệ cho biết: "Trước đây, khi phát hiện trật tự xây dựng, người dân thường phải viết đơn và chờ xử lý. Hiện nay, phản ánh qua các trang thông tin của xã, công an xã hoặc tổ dân phố được tiếp nhận, xử lý kịp thời hơn", ông Dũng nói.

Tuy nhiên, theo ông Đỗ Trí Hòa, địa phương vẫn phải xử lý nhiều tồn tại lịch sử. Một số đồ án quy hoạch trước đây chưa đồng bộ; còn tình trạng chồng chéo giữa các quy hoạch, thiếu thống nhất giữa quy hoạch chung với quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Sự khác biệt giữa hồ sơ giao đất, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với hiện trạng cũng gây khó khăn cho quản lý.

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ quản lý xây dựng tại Phòng Kinh tế còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực nên việc kiểm tra, giám sát chưa thể bao quát thường xuyên toàn địa bàn.

Tại Hải Phòng, ông Đặng Xuân Điện, Chủ tịch UBND phường Dương Kinh cho biết, sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, việc quản lý quy hoạch và cấp phép xây dựng được đồng bộ, đem lại thuận tiện cho cả chính quyền và người dân.

"Người dân và doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, nắm rõ quy hoạch, điều kiện xây dựng và trình tự thực hiện thủ tục, qua đó hạn chế việc phải bổ sung hồ sơ hoặc đi lại nhiều lần", ông Điện nói.

Cần tăng cường nhân lực chuyên môn

Tại Hà Nội, ông Ngô Quốc Thắng, Phó trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Định Công cho biết, việc tăng cường phân cấp, phân quyền giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong rà soát hiện trạng, phát hiện bất cập và đề xuất điều chỉnh quy hoạch phù hợp với yêu cầu quản lý, nhu cầu đầu tư cũng như thực tiễn phát triển đô thị.

Tuy nhiên, theo ông Thắng, giai đoạn đầu vận hành mô hình mới vẫn bộc lộ một số khó khăn. Hệ thống quy hoạch được lập qua nhiều thời kỳ, một số nội dung chưa đồng bộ với hiện trạng và yêu cầu phát triển. Khối lượng nhiệm vụ chuyển giao về cấp cơ sở lớn trong khi nhân lực chuyên môn còn hạn chế; việc bàn giao, số hóa và tích hợp dữ liệu quy hoạch, đất đai, xây dựng chưa hoàn toàn đồng bộ.

Để không làm gián đoạn công tác quản lý và đầu tư phát triển, ông Thắng cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về phân cấp, phân quyền, xác định rõ trách nhiệm và quy trình phối hợp giữa thành phố với cấp cơ sở. Đồng thời, cần có cơ chế chuyển tiếp đối với các hồ sơ, dự án đang triển khai, bảo đảm tính kế thừa, liên tục và không phát sinh thủ tục không cần thiết.

Cùng đó, Hà Nội cần đẩy nhanh rà soát tổng thể hệ thống quy hoạch, ưu tiên tháo gỡ những bất cập về hạ tầng giao thông, trường học, cây xanh, bãi đỗ xe và công trình công cộng; tăng cường nhân lực chuyên môn, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch dùng chung.

Ông Lê Ngọc Hà, Trưởng phòng Quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị, Sở Xây dựng Thanh Hóa cũng cho biết, tỉnh đã giao UBND cấp xã thực hiện trình tự lập, thẩm định, phê duyệt và công bố điều chỉnh cục bộ quy hoạch đô thị, nông thôn. Trách nhiệm của cơ sở trong lập hồ sơ, lấy ý kiến cộng đồng và xử lý thủ tục được cụ thể hóa, thời gian giải quyết thủ tục hành chính giảm khoảng 30%.

Dù vậy, một số quy hoạch chưa theo kịp tốc độ đầu tư và biến động thực tiễn. Đặc biệt, các khu vực đô thị loại III nằm trong địa giới hành chính cấp xã đang phát sinh khó khăn do đan xen giữa tính chất đô thị và nông thôn. Vì vậy, Thanh Hóa kiến nghị Trung ương sớm có hướng dẫn về cơ chế quản lý, đầu tư và phân cấp thẩm quyền đối với những khu vực này, tránh chồng chéo trong quản lý tại cấp xã.

Đồng bộ các loại quy hoạch

Theo ông Vũ Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng), việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trùng với thời điểm pháp luật mới về quy hoạch đô thị và nông thôn có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 là một thuận lợi.

Pháp luật mới có quy định chuyển tiếp, theo đó các quy hoạch đã được phê duyệt tiếp tục có hiệu lực và được sử dụng làm cơ sở quản lý cho đến khi điều chỉnh hoặc thay thế. Vì vậy, hoạt động quy hoạch về cơ bản không bị gián đoạn.

Chính phủ cũng kịp thời ban hành Nghị định số 145/2025 ngày 12/6/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn.

"Pháp luật đã xác định tương đối rõ đối tượng không gian lập quy hoạch, trách nhiệm và thẩm quyền. Các địa phương cần chủ động thực hiện nhiệm vụ được phân cấp; cấp tỉnh phải tăng cường hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã", ông Tú cho biết.

Theo ông Tú, khó khăn hiện nay tập trung ở khối lượng quy hoạch cần điều chỉnh lớn; yêu cầu bảo đảm đồng bộ giữa quy hoạch đô thị, nông thôn với các loại quy hoạch khác; sức ép tiến độ, trong khi năng lực cán bộ, nguồn tài chính và cơ sở dữ liệu còn hạn chế.

Để tháo gỡ, các địa phương cần khẩn trương hoàn thành điều chỉnh Quy hoạch tỉnh, rà soát đồng bộ hệ thống quy hoạch đô thị, nông thôn, bảo đảm phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và định hướng phát triển mới.