Quy hoạch TPHCM tầm nhìn 100 năm: Hướng đến siêu đô thị hàng đầu châu Á

Mới đây, nhằm tạo diễn đàn để cử tri, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng trao đổi, đóng góp ý kiến cho đồ án quy hoạch, Thường trực HĐND TPHCM phối hợp với Đài phát thanh Truyền hình TPHCM tổ chức chương trình "Dân hỏi - Chính quyền trả lời" với chủ đề "Quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm".

Tham gia chương trình có lãnh đạo HĐND TPHCM, Ban Đô thị HĐND TPHCM, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM, Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, Trường Đại học Kiến trúc TPHCM, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đại diện các ban của HĐND Thành phố, cử tri và nhiều chuyên gia.

Phát triển nhất quán, hiện đại nhưng mang bản sắc riêng

"Điểm quan trọng cốt lõi trong quy hoạch kéo dài 100 năm lần này là gì?..." - một cử tri đặt câu hỏi mở đầu phiên thảo luận.

Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM - cho biết, việc lập quy hoạch tổng thể TPHCM giai đoạn 2025-2050, với tầm nhìn 100 năm, là yêu cầu cấp thiết để định hướng phát triển lâu dài cho thành phố sau khi mở rộng không gian phát triển.

Điểm khác biệt lớn nhất của lần quy hoạch này là TPHCM xây dựng quy hoạch tổng thể tích hợp, lồng ghép quy hoạch tỉnh (về phát triển kinh tế - xã hội) với quy hoạch chung (về không gian phát triển và hạ tầng đô thị). Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian phê duyệt quy hoạch, tạo điều kiện để các nhà đầu tư sớm triển khai dự án, đưa quy hoạch nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Đồng thời, việc tích hợp cũng góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch, khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa các loại quy hoạch, tạo thuận lợi cho công tác quản lý và triển khai sau này.

Tầm nhìn 100 năm sẽ là nền tảng để TPHCM định hình mô hình phát triển đô thị nhất quán, hiện đại nhưng vẫn mang bản sắc riêng; xây dựng cấu trúc không gian phát triển bền vững, có khả năng thích ứng và chống chịu cao, khắc phục những khiếm khuyết qua các kỳ quy hoạch trước đây.

TPHCM hướng đến siêu đô thị hàng đầu Châu Á. Ảnh: Hữu Khoa.

Tuy nhiên, tầm nhìn dài hạn không đồng nghĩa là tạo một khuôn khổ quy hoạch cứng nhắc. Đây chủ yếu là định hướng, còn các mục tiêu quy hoạch và kế hoạch đầu tư các công trình trọng điểm sẽ được triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện nguồn lực, khả năng thực hiện và nhu cầu phát triển thực tế của Thành phố. Cách làm này cũng góp phần hạn chế tình trạng quy hoạch treo, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân trong sử dụng đất.

Để hài hòa giữa mục tiêu phát triển và quyền lợi của người dân, Thành phố cần thực hiện nhất quán nguyên tắc công khai, minh bạch và có sự tham gia của cộng đồng ngay từ quá trình lập đến khi triển khai quy hoạch. Người dân phải được tiếp cận đầy đủ thông tin về phạm vi quy hoạch, lộ trình thực hiện, các khu vực ưu tiên đầu tư, khu vực cần bảo tồn, cũng như những khu vực sẽ được chỉnh trang, tái thiết hoặc chuyển đổi chức năng.

Sau khi quy hoạch tổng thể được phê duyệt, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để bảo đảm quyền lợi của người dân, là nhanh chóng phủ kín quy hoạch phân khu chất lượng cao trên toàn bộ địa bàn Thành phố.

Việc lập quy hoạch phân khu được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất, ngay sau khi quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm được phê duyệt.

Chất lượng sống của người dân là thước đo của quy hoạch

Ông Phan Văn Tuấn - Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM - cho biết, toàn Thành phố hiện có khoảng 437 đồ án quy hoạch phân khu được phê duyệt qua nhiều giai đoạn. Sau khi quy hoạch tổng thể mới được thông qua, Thành phố dự kiến sẽ lập mới khoảng 139 đồ án quy hoạch phân khu mới.

Các chuyên gia kỳ vọng quá trình lập quy hoạch sẽ được đẩy nhanh nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân, cũng như yêu cầu phát triển của Thành phố. Tuy nhiên, bên cạnh quy hoạch 100 năm có tầm nhìn dài hạn, trước mắt TPHCM vẫn đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu…

Ông Tuấn nhấn mạnh, quy hoạch tổng thể giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và định hướng 100 năm không chỉ mang tính định hướng, mà còn hướng tới tái cấu trúc toàn bộ không gian đô thị.

Để giải quyết vấn đề kẹt xe, Thành phố sẽ phát triển đô thị theo mô hình TOD (Phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng). Trong đó, các khu đô thị mật độ cao sẽ được bố trí quanh các nhà ga metro, để người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi đi bộ, từ đó giảm tối đa nhu cầu sử dụng xe cá nhân. Song song đó, việc hoàn thiện các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến cao tốc sẽ giúp tách luồng xe container ra khỏi khu vực nội đô.

Về chống ngập, TPHCM sẽ chuyển từ tư duy "chống nước" sang mô hình đô thị bọt biển. Thay vì chỉ phụ thuộc vào hệ thống cống và máy bơm, Thành phố sẽ ưu tiên bảo vệ các hành lang thoát nước tự nhiên dọc sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, duy trì các vùng trữ nước kết hợp với hệ thống công viên ngập nước nhằm tăng khả năng thích ứng với mưa lớn và triều cường.

Trong lĩnh vực môi trường, quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 không còn chôn lấp rác thải, thay vào đó chuyển sang công nghệ đốt rác phát điện và tái chế.

Đối với kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM với quy mô hơn 6.700 km² sẽ phát triển theo nguyên tắc "cao - thấp – ven biển". Thành phố sẽ đầu tư hệ thống đê biển, cống kiểm soát triều, hồ điều hòa liên vùng để bảo vệ các khu vực trũng thấp, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và vùng ven biển trước nguy cơ nước biển dâng và bão.

Bên cạnh các giải pháp công trình, Thành phố cũng sẽ kiểm soát chặt việc khai thác nước ngầm nhằm hạn chế sụt lún, đồng thời hạn chế phát triển đô thị tại các vùng đất yếu, vùng trũng thấp. Hệ thống rừng ngập mặn Cần Giờ tiếp tục được bảo vệ nghiêm ngặt như "lá phổi xanh" và vành đai sinh thái giúp bảo vệ Thành phố trước tác động của biến đổi khí hậu.

Theo lộ trình, đến năm 2030, TPHCM sẽ tập trung hoàn thành các công trình chống ngập trọng điểm và các hành lang kết nối chiến lược; đến năm 2045, vận hành đồng bộ hệ thống hạ tầng đa tầng, đa lớp, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu Net Zero; tầm nhìn đến 2075 là ổn định cấu trúc sinh thái dài hạn, bảo đảm an ninh môi trường và xây dựng TPHCM trở thành một trong những đô thị đáng sống hàng đầu thế giới.

Đại diện Sở Quy hoạch - Kiến trúc khẳng định, xuyên suốt quy hoạch tổng thể lần này là quan điểm lấy người dân làm trung tâm, coi chất lượng sống và sự hài lòng của người dân là thước đo quan trọng nhất cho sự thành công của quy hoạch tổng thể lần này.