Quy trình luận tội một bộ trưởng nội các Mỹ diễn ra như thế nào?

Hiến pháp Mỹ trao cho Hạ viện “quyền luận tội duy nhất”, trong khi Thượng viện nắm quyền “xét xử tất cả các vụ luận tội”.

Tiến trình có thể bắt đầu bằng một cuộc điều tra do một ủy ban của Hạ viện Mỹ thực hiện. Kết quả điều tra sau đó sẽ được trình lên Hạ viện để tiến hành bỏ phiếu về các điều khoản luận tội. Để một nghị quyết luận tội được thông qua tại Hạ viện, cần có sự ủng hộ của đa số đơn giản, tức là trên 50% số nghị sĩ đồng ý.

Tiếp đó, một phiên tòa có thể được tổ chức tại Thượng viện. Tại đây, cần đạt được đa số đặc biệt, cụ thể là 2/3 số thượng nghị sĩ ủng hộ, để đưa ra phán quyết kết tội.

Theo truyền thông Mỹ, cuộc bỏ phiếu thông qua nghị quyết luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth tại Hạ viện có thể diễn ra sớm nhất vào giữa tuần này, khoảng từ ngày 11 - 13/11. Ảnh: New York Times

Tuy nhiên, theo đài CNN, quy trình luận tội không nhất thiết phải diễn ra theo trình tự đó.

Sau khi Hạ nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie hôm 9/11 đệ trình nghị quyết yêu cầu luận tội ông Hegseth, theo quy định, các lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Hạ viện có 2 ngày làm việc để lên lịch bỏ phiếu về nghị quyết này.

Các lãnh đạo đảng Cộng hòa, phe vẫn nắm quyền kiểm soát Hạ viện tới ngày 3/1 năm sau, có thể đưa ra đề nghị hoãn xem xét hoặc ngăn chặn nghị quyết khi đến thời điểm bỏ phiếu. Song, nếu Hạ viện thông qua nghị quyết luận tội, vấn đề sẽ được chuyển sang Thượng viện.

Mặc dù cần 2/3 số nghị sĩ ủng hộ để kết tội tại Thượng viện, nhưng cũng có khả năng cơ quan lập pháp này, hiện vẫn nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa, sẽ chọn một hướng đi khác để ngăn chặn ngay từ đầu, thay vì tiến hành một phiên tòa xét xử.

Nếu Hạ viện bỏ phiếu thông qua việc luận tội, Thượng viện có thể sẽ tìm cách bác bỏ hoặc chuyển hồ sơ sang một ủy ban để xem xét thêm. Cả hai phương án này đều cần sự chấp thuận của đa số phiếu tại Thượng viện.

Lý do các nhà lập pháp Mỹ thúc đẩy việc luận tội Bộ trưởng Chiến tranh

Hạ nghị sĩ Massie đã đưa ra 8 điều khoản luận tội đối với ông Hegseth. 

Nghị quyết cáo buộc Bộ trưởng Chiến tranh đã tiến hành chiến dịch quân sự tại Iran mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ, phớt lờ các quy định về việc giảm thiểu thương vong cho thường dân và chỉ đạo Bộ Chiến tranh thực hiện các vụ sát hại ngoài khuôn khổ pháp luật.

Văn bản này đã đề cập đến các hành động của Mỹ tại Iran, Venezuela, Yemen cũng như các cuộc tấn công của lực lượng Washington vào tàu thuyền ở Tây Bán cầu bị nghi ngờ vận chuyển ma túy vào năm ngoái, khiến ít nhất 80 tàu bị phá hủy và 243 người thiệt mạng dù Lầu Năm Góc không đưa ra bằng chứng công khai nào để chứng minh cho các cáo buộc chống lại những người đã bị tiêu diệt.

Về cuộc xung đột với Iran, ông Massie cáo buộc ông Hegseth đã “lạm dụng quyền hạn của chức vụ cấp cao” bằng cách “thực thi một mệnh lệnh bất hợp pháp nhằm bắt đầu các hành động thù địch, bất chấp việc không tuyên chiến, không có sự cho phép cụ thể theo luật định và không có tình trạng khẩn cấp quốc gia nào phát sinh từ một vụ tấn công nhắm vào Mỹ, các vùng lãnh thổ hoặc tài sản của Mỹ hay các lực lượng vũ trang của đất nước”.

Ông Hegseth bị cáo buộc đã nuôi dưỡng “văn hóa hiếu chiến tại Bộ Chiến tranh, điều mà chính ông từng tự hào khoe khoang là coi thường ‘các quy tắc giao chiến ngớ ngẩn’ để ưu tiên cho ‘mức độ sát thương tối đa thay vì sự tuân thủ pháp lý nửa vời’”. Theo nghị quyết, cuộc tấn công gây chết người của Mỹ nhắm vào một trường tiểu học ở Iran chính là hệ quả “có thể dự đoán trước” từ các quyết định của ông Hegseth.

Tại Yemen, ông Hegseth bị cáo buộc tiến hành một cuộc chiến “bất hợp pháp” góp phần gây ra cái chết cho nhiều thường dân. Tại Venezuela, nghị quyết mô tả chiến dịch dẫn đến việc bắt giữ nhà lãnh đạo Nicolás Maduro là “một hành động chiến tranh chống lại một quốc gia có chủ quyền, được thực hiện dưới vỏ bọc thực thi pháp luật về phòng chống ma túy”.

Văn bản khẳng định: “Trong tất cả những sự việc này, Bộ trưởng Hegseth đã hành xử trái với sự tin tưởng dành cho cương vị Bộ trưởng Chiến tranh, gây phương hại đến chính quyền theo hiến pháp, làm tổn hại nghiêm trọng đến luật pháp và công lý, đồng thời gây ra thiệt hại rõ rệt cho người dân Mỹ”.

Những vị bộ trưởng nội các Mỹ từng bị luận tội

Nếu cuộc bỏ phiếu phê chuẩn luận tội tại Hạ viện Mỹ thành công, ông Hegseth sẽ trở thành vị bộ trưởng nội các thứ 3 trong lịch sử Mỹ phải đối mặt với quy trình luận tội.

Trước đó, vào năm 1876, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ khi đó William Belknap từng bị luận tội vì hành vi nhận “lại quả” và tham nhũng. Ông Belknap đã cố gắng ngăn chặn việc bị luận tội bằng cách từ chức, đồng thời thừa nhận sai phạm trong nước mắt với Tổng thống Ulysses S. Grant tại Nhà Trắng. Dù vậy, tiến trình luận tội vẫn diễn ra. Song, cuối cùng, Thượng viện Mỹ đã không thể kết tội ông Belknap.

Thành viên nội các Mỹ gần đây nhất phải đối mặt với việc luận tội là ông Alejandro Mayorkas, Bộ trưởng An ninh Nội địa dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden.

Năm 2024, các thành viên đảng Cộng hòa tại Hạ viện đã bỏ phiếu thông qua việc luận tội ông Mayorkas với tỷ lệ sít sao, liên quan đến cách ông xử lý vấn đề nhập cư tại biên giới phía nam. Sau đó, Thượng viện Mỹ, nơi Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát, đã bỏ phiếu bác bỏ cả hai điều khoản luận tội nhắm vào ông Mayorkas, giúp quan chức này “trắng án”.

Liệu ông Hegseth có thể bị cách chức?

Quy trình cách chức một bộ trưởng đòi hỏi phải có sự đồng thuận của 2/3 số nghị sĩ tại Thượng viện Mỹ để tuyên bố kết tội trong một phiên tòa luận tội. Điều này chưa từng xảy ra đối với bất kỳ thành viên nội các nào.

Theo một trợ lý của đảng Cộng hòa, hiện có một lập luận thuyết phục cho việc Thượng viện nên chuyển vấn đề này sang một ủy ban để điều tra thay vì tiến hành xét xử ngay lập tức. Tuy nhiên, vị trợ lý này lưu ý chưa có quyết định nào được đưa ra cho đến khi quy trình luận tội chính thức bắt đầu.

Phản ứng của ông Hegseth 

Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth hôm 9/11 cho biết, ông không hề lo lắng về nỗ lực luận tội mình. Ông Hegseth còn khẳng định bản thân đồng tình với quan điểm của Tổng thống Trump rằng nếu có cơ hội làm lại, ông vẫn sẽ phát động cuộc chiến chống Iran.

Ông Hegseth tin những bất đồng tại Quốc hội Mỹ về các quyết định chính sách tại Lầu Năm Góc thực chất là “những bất đồng đối với sự thành công”, đồng thời nhấn mạnh bất kỳ ai phản đối các chiến dịch quân sự dưới thời ông điều hành cũng chính là đang “phản đối các binh sĩ”.

Trong một thông điệp video trên mạng xã hội X tuần trước, giữa lúc xuất hiện thông tin ông có thể đối mặt với việc bị luận tội, ông Hegseth tuyên bố: “Một nghị sĩ bất mãn, thất bại cùng với các đồng minh Dân chủ của ông ta, vừa đưa ra những cáo buộc luận tội giả tạo nhắm vào tôi. Giống hệt như cách họ từng cố gắng thực hiện với Tổng thống Trump 2 lần trước đây”.

“Tất cả chỉ là trò chính trị nhằm hủy hoại cá nhân người khác. Họ đã thất bại với Tổng thống Trump và họ cũng sẽ thất bại với tôi. Các bạn cứ yên tâm về điều đó”, ông Hegseth nói thêm trong video được quay ngay bên ngoài trụ sở Bộ Chiến tranh Mỹ khi so sánh tình cảnh của mình với các vụ luận tội nhắm vào ông Trump trong quá khứ.