Quyết liệt khơi thông nguồn lực từ nhà đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy hành chính

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh vai trò quyết định của lãnh đạo địa phương trong khai thác tài sản công hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. (Ảnh: BTC/Vietnam+)

Ngày 26/6, Bộ Tài chính đã tổ chức Hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến với 34 tỉnh, thành phố nhằm triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ. Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, giải bài toán khơi thông nguồn lực quốc gia đang bị "nghẽn.”

Từ mệnh lệnh đến tư duy hành động

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn khẳng định việc quản lý và xử lý tài sản công, đặc biệt là nhà đất dôi dư, mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh hiện nay. Đây không đơn thuần là việc hoàn thiện các thủ tục hành chính cho một ngôi nhà hay một mảnh đất không còn sử dụng, mà là nhiệm vụ trọng yếu nhằm đảm bảo cơ sở vật chất cho bộ máy mới, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn chia sẻ chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy và đơn vị hành chính là một quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, hệ quả tất yếu của quá trình này là sự xuất hiện của hàng ngàn cơ sở nhà, đất dôi dư.

"Tài sản công, trọng tâm là các cơ sở nhà đất, đã được đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt quan tâm và chỉ đạo sát sao. Tại hội nghị sơ kết 1 năm hoạt động của Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh vừa qua, câu chuyện xử lý tài sản công sau sắp xếp bộ máy đã được nhấn mạnh như một nhiệm vụ ưu tiên," Thứ trưởng chỉ rõ.

Thực tế cho thấy, dù Bộ Tài chính đã nỗ lực rà soát và tham mưu ban hành hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật, từ luật đến nghị định và thông tư, nhưng khối lượng công việc còn tồn đọng vẫn rất lớn. Hiện cả nước còn trên 11.000 cơ sở nhà đất đã thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương nhưng vẫn đang chờ xử lý bước tiếp theo. Đây là một con số gây trăn trở, bởi nếu không sớm đưa vào khai thác, các tài sản này sẽ bị bỏ trống, xuống cấp, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực đất đai.

Do đó, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh mọi cơ sở nhà đất dôi dư phải thực sự tạo ra giá trị mới. Đây là nguồn lực đặc biệt quan trọng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số và cũng là nội dung cốt lõi trong công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí. Chính từ yêu cầu thực tiễn đầy thách thức này, Nghị quyết số 31 đã ra đời như một "chiếc chìa khóa" để mở ra cơ chế đặc thù, tháo gỡ những nút thắt bấy lâu nay.

Hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến với 34 tỉnh, thành phố nhằm triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ. (Ảnh: BTC/Vietnam+)

Đột phá bằng phân cấp mạnh mẽ

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Nghị quyết 31/2026/NQ-CP chính là tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Thay vì phải chờ đợi các quy trình phê duyệt phức tạp từ Trung ương, nay quyền chủ động được trao tận tay lãnh đạo địa phương.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), đã phân tích kỹ hơn về các cơ chế đặc thù này. Theo đó, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được trao toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà đất dôi dư trên địa bàn, bao gồm cả những cơ sở trước đây do các cơ quan Trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao về địa phương. Cơ chế này tuân thủ nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm." Việc cắt giảm các khâu trung gian này không chỉ giúp rút ngắn thời gian mà còn cho phép địa phương chủ động lồng ghép việc xử lý tài sản công với quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của vùng.

Đặc biệt, Nghị quyết còn phân quyền đến tận cấp xã và thủ trưởng các tổ chức quản lý nhà trong việc phê duyệt đơn giá cho thuê (thay cho việc phải thuê thẩm định giá, trình Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh ban hành Bảng giá cho thuê nhà). Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, sự thay đổi này sẽ loại bỏ sự chậm trễ thường thấy trong việc đưa tài sản vào khai thác cho thuê, giảm chi phí tư vấn và giúp các tài sản dôi dư sớm tìm được người sử dụng.

Không chỉ dừng lại ở quyền quyết định, địa phương còn được trao cơ chế xử lý linh hoạt đối với những trường hợp đặc biệt. Ví dụ, đối với các cơ sở nhà đất dôi dư nằm ở vị trí phù hợp làm công viên, sân chơi hoặc không gian khởi nghiệp, địa phương được phép phá dỡ công trình cũ không phù hợp để thực hiện phương án mới mà không phải thực hiện các thủ tục hoàn trả giá trị tài sản cho Nhà nước. Thậm chí, Nghị quyết còn cho phép thực hiện chuyển đổi công năng trước, sau đó mới cập nhật, điều chỉnh quy hoạch để ưu tiên phục vụ mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh.

Ông Nguyễn Tân Thịnh phân tích về các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 31. (Ảnh: BTC/Vietnam+)

Lấy hiệu quả làm thước đo

Tinh thần xuyên suốt là "lấy hiệu quả kinh tế-xã hội làm thước đo." Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn khẳng định, tài sản công nằm ở đâu thì nơi đó phải có trách nhiệm cao nhất. Việc trao quyền đi kèm với trách nhiệm giải trình rõ ràng sẽ thúc đẩy sự sáng tạo và quyết liệt của các cấp chính quyền địa phương trong việc giải bài toán nhà đất dôi dư.

Mặc dù hành lang pháp lý đã được khơi thông bằng các cơ chế đặc thù, nhưng yếu tố then chốt để Nghị quyết 31 đi vào cuộc sống chính là con người.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn thẳng thắn nêu rõ: "Cơ chế chính sách chỉ tạo hành lang pháp lý, yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm, quyết tâm và hành động của từng bộ, ngành, địa phương."

Nghị quyết 31 đã đưa ra những quy định mang tính "mở" rất lớn, như việc nâng thời hạn cho thuê nhà đất dôi dư từ 5 năm lên 10 năm và cho phép gia hạn không giới hạn số lần. Điều này tạo ra sự ổn định cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp, giúp họ yên tâm bỏ vốn cải tạo, sử dụng tài sản. Đồng thời, phương thức cho thuê mới theo hình thức "chào giá cạnh tranh" với thủ tục đơn giản hơn đấu giá nhưng vẫn đảm bảo minh bạch, sẽ là giải pháp hữu hiệu cho các cơ sở nhà đất nhỏ lẻ, phân tán ở vùng sâu, vùng xa, vốn là những nơi rất khó xử lý theo quy trình cũ.

Tuy nhiên, để những chính sách triển khai có hiệu quả, Thứ trưởng Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành và Ủy ban Nhân dân các tỉnh thành phải xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026. Một thông điệp được đưa ra: Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng xử lý tài sản công. Đây cũng sẽ là một trong những tiêu chí cứng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ lãnh đạo theo tinh thần Công điện số 39 của Thủ tướng Chính phủ.

Ngoài ra, ông Nguyễn Tân Thịnh cho biết thêm các cơ chế đặc thù này sẽ được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Sau một năm triển khai, Bộ Tài chính sẽ sơ kết, đánh giá thực tế để báo cáo Chính phủ. Những chính sách nào phát huy hiệu quả tốt sẽ được nghiên cứu để thể chế hóa lâu dài vào hệ thống pháp luật về quản lý tài sản công./.