Rà soát pháp luật giáo dục để khơi thông những điểm nghẽn phát triển trong kỷ nguyên mới

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh ngành Giáo dục và Đào tạo đang đứng trước yêu cầu hoàn thiện thể chế để đáp ứng những thay đổi nhanh chóng về quản trị, tự chủ, phát triển đội ngũ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới mô hình đào tạo. Vì vậy, cuộc tổng rà soát không dừng ở thống kê hay hệ thống hóa văn bản mà hướng tới nhận diện những quy định không còn phù hợp, thiếu thống nhất, khó thực hiện hoặc đang tạo ra điểm nghẽn đối với sự phát triển của giáo dục và đào tạo.

Theo Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15, tổng rà soát được triển khai nhằm đánh giá toàn diện thực trạng hệ thống pháp luật, qua đó đề xuất giải pháp xử lý những khó khăn, vướng mắc và điểm nghẽn do quy định pháp luật gây ra. Trọng tâm rà soát là mức độ phù hợp với chủ trương của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, khả thi; những quy định có nhiều cách hiểu hoặc những vấn đề thực tiễn đã phát sinh nhưng chưa được pháp luật điều chỉnh.

Bà Mai Thị Anh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu khai mạc, bà Mai Thị Anh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, rà soát văn bản quy phạm pháp luật là công việc thường xuyên, nhưng cuộc tổng rà soát lần này có quy mô và yêu cầu đặc biệt hơn. Theo tiến độ của Ban Chỉ đạo Trung ương, các ngành, lĩnh vực phải hoàn thiện hồ sơ trước ngày 30/9; vì vậy, việc lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý và các chủ thể trực tiếp thực thi chính sách là bước quan trọng để kiểm chứng và hoàn thiện kết quả rà soát.

Theo bà Mai Thị Anh, đến thời này, gần 600 văn bản quy phạm pháp luật của ngành Giáo dục và Đào tạo đã được rà soát tổng thể; đồng thời Bộ Giáo dục và Đào tạo còn phối hợp rà soát các quy định giao thoa với các lĩnh vực như đầu tư, tài chính, tài sản, định mức kinh tế - kỹ thuật, lao động, đất đai. Bà Mai Thị Anh đề nghị các đại biểu tập trung vào ba yêu cầu gồm: Đánh giá tính đầy đủ, chính xác của danh mục và kết quả rà soát; nhận diện cụ thể các quy định còn bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo hoặc gây khó khăn trong thực tiễn và đề xuất phương án xử lý có căn cứ pháp lý, cơ sở thực tiễn, tính khả thi và lộ trình rõ ràng. Đặc biệt, các kiến nghị sửa đổi phải chỉ ra được lý do và vướng mắc thực tế thay vì chỉ dừng ở nhận xét chung.

PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu chào mừng, PGS.TS. Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh một hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, minh bạch và có khả năng thích ứng là nền tảng quan trọng của phát triển. Theo PGS.TS. Trần Việt Dũng, bên cạnh góc nhìn của cơ quan quản lý và thực tiễn áp dụng pháp luật, các nhà khoa học có thể cung cấp những phân tích độc lập về hệ thống quy phạm pháp luật, khả năng vận hành và tính dự báo của chính sách. Đây cũng là trách nhiệm mà Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh xác định đối với xã hội: không chỉ đào tạo nguồn nhân lực pháp lý mà còn tham gia nghiên cứu, phản biện chính sách và hoàn thiện pháp luật.

Tại hội thảo, ông Đào Hồng Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng hợp 500 văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực và chưa có hiệu lực thuộc trách nhiệm tổng rà soát. Kết quả sơ bộ cho thấy 161 văn bản được đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, trong đó 46 văn bản đề xuất sửa đổi, bổ sung và 115 văn bản đề xuất thay thế toàn bộ; đồng thời đề xuất ban hành mới 25 văn bản và bãi bỏ toàn bộ 28 văn bản.

Đáng chú ý, 82 nội dung, quy định tại 67 văn bản được xác định không còn phù hợp với các chủ trương mới của Đảng; 182 văn bản có nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, không thống nhất hoặc không còn phù hợp; 41 văn bản có quy định chưa sát thực tiễn và 20 vấn đề chưa có quy định pháp luật điều chỉnh đầy đủ. Các nhóm vấn đề nổi bật tập trung vào chính sách đối với nhà giáo và cán bộ quản lý, phân cấp - phân quyền, quản trị cơ sở giáo dục, chuyển đổi số, dữ liệu giáo dục, tự chủ, hội nhập quốc tế và các quy định không còn phù hợp với mô hình tổ chức, quản lý mới.

Cũng tại hội thảo nhiều đại biểu phản ánh những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn áp dụng pháp luật, nổi bật ở các vấn đề về địa vị pháp lý và cơ chế tự chủ của đơn vị trực thuộc trường Đại học; tuyển dụng, bố trí nhà giáo; điều kiện mở chương trình, chuẩn đào tạo; liên kết nhà trường - doanh nghiệp; cơ chế đầu tư, quản trị và chính sách đối với giáo dục nghề nghiệp ngoài công lập. Nhiều ý kiến cho rằng các điểm nghẽn hiện nay thường không nằm ở một quy định riêng lẻ mà xuất hiện tại "điểm giao" giữa nhiều hệ thống pháp luật, đòi hỏi quá trình rà soát phải được nhìn nhận theo toàn bộ chuỗi quản lý và tổ chức thực hiện.

Phản hồi các kiến nghị, đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết nhiều nội dung đã được đưa vào quá trình rà soát, sửa đổi và xây dựng mới hệ thống văn bản. Trọng tâm xử lý tập trung vào chính sách nhà giáo, vị trí việc làm, biên chế; hoàn thiện pháp luật về giáo dục nghề nghiệp theo hướng tăng tính mở và quyền chủ động cho cơ sở đào tạo; đồng thời tiếp tục rà soát các chính sách đối với người học để xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và thống nhất khi triển khai.