'Rác AI' và những thách thức đối với quốc phòng, an ninh

Sự lan rộng và khả năng tùy biến cao của “rác AI” khiến nó trở thành mối đe dọa đa chiều, tác động trực tiếp và gián tiếp đến ổn định quốc gia, chủ quyền số, an ninh kinh tế...

Tác giả: Thượng tướng Nguyễn Văn Thành, Thiếu tá Cù Xuân Vũ đồng chủ biên

"Rác trí tuệ nhân tạo (AI)" - Thách thức trong kỷ nguyên số

“Rác trí tuệ nhân tạo” là một vấn đề có tác động sâu rộng, một thách thức lớn đối với con người và xã hội trong kỷ nguyên số. Công trình nghiên cứu công phu này sẽ giúp bạn đọc nắm được những nội dung cốt lõi, nhận diện rõ bản chất, biểu hiện và những tác động của “rác AI” đối với đời sống xã hội cùng một số giải pháp.

'Rác AI' và những thách thức đối với quốc phòng, an ninh

Sự lan rộng và khả năng tùy biến cao của “rác AI” khiến nó trở thành mối đe dọa đa chiều, tác động trực tiếp và gián tiếp đến ổn định quốc gia, chủ quyền số, an ninh kinh tế...

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, “rác AI” đang trở thành một thách thức lớn đối với an ninh quốc gia trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ. “Rác AI” không chỉ bao gồm các thông tin giả mạo, nội dung deepfake, dự báo sai lệch hay dữ liệu nhiễu, mà còn bao gồm các mô hình AI hoạt động lệch lạc, đưa ra quyết định sai trong các lĩnh vực nhạy cảm, từ kinh tế, chính trị đến quốc phòng, an ninh. Sự lan rộng và khả năng tùy biến cao của “rác AI” khiến nó trở thành mối đe dọa đa chiều, tác động trực tiếp và gián tiếp đến ổn định quốc gia, chủ quyền số, an ninh kinh tế, an ninh thông tin và trật tự xã hội.

 Ảnh minh họa: Wired.

Ảnh minh họa: Wired.

Trước hết, “rác AI” làm gia tăng nguy cơ mất ổn định thông tin và tâm lý xã hội. Trong bối cảnh hiện nay, thông tin là yếu tố cốt lõi để duy trì ổn định chính trị, xã hội và phát triển kinh tế. “Rác AI” có thể được sử dụng để tạo ra các tin giả, deepfake video, âm thanh giả mạo, hình ảnh cắt ghép hoặc báo cáo bịa đặt, nhằm tác động đến nhận thức và hành vi của công dân. Khi những nội dung này lan truyền rộng rãi, chúng có thể làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan nhà nước, lãnh đạo và các tổ chức chính trị - xã hội, gây hoang mang, lo lắng và mất phương hướng xã hội.

Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các thời kỳ nhạy cảm như bầu cử, đại hội đảng, các tình huống khẩn cấp về y tế, thiên tai hay biến động kinh tế, khi niềm tin và thông tin chính thống là yếu tố then chốt để duy trì trật tự xã hội. “Rác AI” không chỉ tạo ra thông tin sai lệch, mà còn có khả năng khuếch đại sự hoảng loạn, kích động xung đột và chia rẽ xã hội, từ đó trực tiếp đe dọa ổn định chính trị và an ninh quốc gia.

Điển hình, Công ty an ninh mạng Surfshark (trụ sở tại Hà Lan) đưa ra báo cáo vào cuối tháng 7/2025 rằng trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2021, có tới 38 quốc gia đã phải đối mặt với các vụ việc công nghệ deepfake được sử dụng để tác động vào các cuộc bầu cử, ảnh hưởng đến 3,8 tỉ người. Chỉ tính riêng giai đoạn nghiên cứu từ năm 2023, có tới 33/87 quốc gia tổ chức bầu cử bị ảnh hưởng của các vụ việc có sử dụng công nghệ deepfake. Những quốc gia trải qua các vụ việc deepfake trong các cuộc bầu cử như: Ấn Độ, Mỹ, Inđônêxia, Pakixtan, Nigiêria, Braxin, Bănglađét và Mêhicô, Thổ Nhĩ Kỳ, Đức...

Một nguy cơ rõ ràng khác của “rác AI” là khả năng tác động đến an ninh kinh tế quốc gia. Kinh tế là nền tảng cho sức mạnh quốc phòng, an ninh, năng lực quản lý và phát triển bền vững của quốc gia. “Rác AI” có thể làm méo tín hiệu thị trường, làm sai lệch dữ liệu tài chính, dự báo rủi ro tín dụng và đánh giá tài sản, từ đó dẫn đến các quyết định sai lầm trong các doanh nghiệp, ngân hàng và thị trường chứng khoán.

Chẳng hạn, việc phát tán thông tin bịa đặt, báo cáo tài chính giả hoặc dự báo thị trường sai lệch bằng AI có thể tạo ra hoảng loạn bán tháo cổ phiếu, đầu cơ ảo hoặc định giá sai rủi ro. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, mà còn làm giảm niềm tin của nhà đầu tư, tăng chi phí quản lý, làm giảm khả năng phân bổ vốn hiệu quả, từ đó làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi kinh tế mất ổn định, khả năng đầu tư cho các lĩnh vực chiến lược, bao gồm quốc phòng, khoa học, công nghệ và kết cấu hạ tầng, sẽ bị hạn chế, làm gia tăng nguy cơ mất chủ quyền kinh tế và tiềm năng chiến lược quốc gia.

“Rác AI” còn tạo ra nguy cơ trực tiếp đối với an ninh quốc phòng và chủ quyền quốc gia. Trong bối cảnh chiến tranh công nghệ ngày càng phức tạp, AI được sử dụng trong các hệ thống chỉ huy, điều khiển, giám sát, dự báo chiến lược và tác chiến thông tin. Khi “rác AI” xâm nhập vào các hệ thống này, khả năng đưa ra các quyết định sai lệch hoặc nhận định nhầm về tình hình chiến lược, quân sự có thể xảy ra, dẫn đến nguy cơ đánh giá sai đối tượng, triển khai lực lượng không phù hợp hoặc phản ứng quá mức trước các tình huống giả mạo.

Ví dụ, các báo cáo giám sát giả mạo do AI tạo ra có thể khiến các cơ quan phòng thủ quốc gia hiểu sai về hoạt động quân sự của đối phương, làm mất khả năng kiểm soát tình huống và tăng nguy cơ xung đột không đáng có. Ngoài ra, việc phát tán thông tin sai lệch về năng lực quốc phòng, trang thiết bị hoặc chiến lược quốc gia cũng có thể làm suy giảm uy tín quốc tế và tạo lợi thế chiến lược cho các tác nhân thù địch.

Bên cạnh đó, “rác AI” cũng là mối đe dọa đối với an ninh mạng và hạ tầng số quốc gia. Các hệ thống mạng, dữ liệu quốc gia, kết cấu hạ tầng quan trọng và dịch vụ công phụ thuộc ngày càng nhiều vào AI và dữ liệu số. Khi “rác AI” được sử dụng trong các cuộc tấn công mạng, chẳng hạn như deepfake giả mạo lãnh đạo ký duyệt chuyển tiền, giả mạo hồ sơ quan trọng hoặc khai thác lỗ hổng mô hình AI, các cơ quan, doanh nghiệp và hạ tầng trọng yếu có thể trở thành mục tiêu tấn công, dẫn đến mất kiểm soát dữ liệu, gián đoạn dịch vụ, thiệt hại kinh tế và nguy cơ rủi ro chiến lược. Các cuộc tấn công này không chỉ đơn thuần là vi phạm công nghệ, mà còn là tấn công vào niềm tin, uy tín và khả năng quản lý của quốc gia, làm gia tăng chi phí phòng thủ và kiểm soát.

Một khía cạnh khác cần lưu ý là “rác AI” làm gia tăng nguy cơ chiến tranh thông tin. Các quốc gia và tổ chức thù địch có thể sử dụng AI để phát tán tin giả, thao túng dư luận, kích động xung đột xã hội, phá hoại uy tín lãnh đạo hoặc làm lệch hướng chính sách đối nội và đối ngoại. Chiến tranh thông tin dựa trên AI không chỉ tấn công vật chất mà chủ yếu tấn công vào tâm lý, nhận thức và niềm tin của con người. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý quốc gia, mà còn làm tăng chi phí giám sát và phòng thủ, đồng thời tạo ra môi trường bất ổn kéo dài. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và kết nối số toàn cầu, nguy cơ này có thể lan truyền nhanh chóng, tác động đa quốc gia và đòi hỏi cơ chế phối hợp quốc tế để ứng phó hiệu quả.

Nguy cơ của “rác AI” đối với an ninh quốc gia còn liên quan tới vấn đề chủ quyền số. Trong kỷ nguyên số, dữ liệu, thông tin và hạ tầng công nghệ trở thành tài sản chiến lược, là nguồn lực quan trọng phục vụ quản trị quốc gia, phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Khi “rác AI” làm suy giảm chất lượng dữ liệu, gây nhiễu loạn thông tin và tạo ra các báo cáo giả mạo, chủ quyền số của quốc gia có thể bị đe dọa. Các quyết định chiến lược dựa trên dữ liệu bị “rác AI” chi phối có thể dẫn đến mất kiểm soát thông tin nội bộ, rò rỉ bí mật quốc gia hoặc lệ thuộc vào các nguồn dữ liệu và công nghệ bên ngoài, từ đó làm giảm khả năng tự chủ và độc lập chiến lược.

Ngoài ra, “rác AI” còn tác động đến quản trị xã hội và trật tự công cộng. Các nội dung sai lệch do “rác AI” tạo ra có thể được sử dụng để kích động biểu tình, gây rối an ninh xã hội, lan truyền thông tin sai lệch về chính sách hoặc cơ quan nhà nước. Những hành vi này làm tăng nguy cơ xung đột xã hội, tạo gánh nặng cho lực lượng quản lý, tăng chi phí phòng, chống rủi ro và giảm hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị. Đặc biệt, khi thông tin bị thao túng liên tục, công chúng khó xác định đúng sai, dẫn đến giảm sự đồng thuận xã hội, mất niềm tin vào các cơ quan quản lý và ảnh hưởng lâu dài đến khả năng điều hành quốc gia.

Bên cạnh đó, “rác AI” còn tác động đến năng lực phòng thủ chiến lược của quốc gia. Trong các hệ thống cảnh báo sớm, mô hình dự báo thiên tai, dự báo an ninh, phân tích dữ liệu tình báo và giám sát quốc phòng, AI đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra cảnh báo kịp thời và chính xác. Khi dữ liệu đầu vào bị nhiễu hoặc mô hình AI bị tác động bởi “rác AI”, các kết quả dự báo và cảnh báo có thể bị sai lệch, chậm trễ hoặc dư thừa, làm giảm hiệu quả phòng thủ, tăng nguy cơ thiệt hại và ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ lãnh thổ, tài sản quốc gia và an ninh con người.

Nguy cơ này còn mở rộng sang lĩnh vực an ninh kinh tế. Khi “rác AI” được sử dụng để thao túng thông tin trong các lĩnh vực tài chính, cung ứng, sản xuất hoặc tiêu dùng, nó có thể tạo ra các biến động giả, phá vỡ cân bằng cung - cầu, làm méo tín hiệu thị trường và ảnh hưởng đến phân bổ nguồn lực. Sự bất ổn kinh tế này không chỉ tác động tới doanh nghiệp, mà còn làm tăng rủi ro chính trị, xã hội và quốc phòng. Một quốc gia với nền kinh tế dễ bị thao túng bởi thông tin sai lệch sẽ khó bảo đảm khả năng tự chủ chiến lược, đồng thời giảm năng lực ứng phó với các cuộc khủng hoảng và thách thức bên ngoài.

Thượng tướng Nguyễn Văn Thành, Thiếu tá Cù Xuân Vũ đồng chủ biên

NXB Chính trị quốc gia Sự thật

Nguồn Znews: https://znews.vn/rac-ai-va-nhung-thach-thuc-doi-voi-quoc-phong-an-ninh-post1697797.html