Thượng đỉnh Mỹ - Nga - Trung: Những nút thắt nào chưa thể tháo gỡ?

Cuộc gặp ba bên đầu tiên giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc khép lại với tuyên bố chung 4 điểm, nhưng không tạo ra đột phá về Ukraine, Iran hay kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến, bên lề Hội nghị cấp cao APEC 2026, được xem là một trong những sự kiện ngoại giao đáng chú ý nhất năm nay. Lần đầu tiên, lãnh đạo ba cường quốc hội đàm trực tiếp trong khuôn khổ thượng đỉnh ba bên, giữa lúc thế giới đối mặt với hàng loạt cuộc khủng hoảng an ninh, xung đột và cạnh tranh chiến lược.

Tuy nhiên, đằng sau những cái bắt tay, lời chúc mừng và tuyên bố về hòa bình, kết quả hội nghị lại khá khiêm tốn. Bốn nội dung được đưa vào tuyên bố chung chủ yếu mang tính định hướng, chưa đi kèm lộ trình thực hiện cụ thể. Những vấn đề được kỳ vọng nhất như xung đột Nga - Ukraine, chiến sự liên quan đến Iran và kiểm soát kho vũ khí hạt nhân đều chưa có bước tiến đáng kể.

 Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp nhau tại Thâm Quyến. (Ảnh: AP)

Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp nhau tại Thâm Quyến. (Ảnh: AP)

Trung Quốc và Nga nổi lên, ông Trump chưa đạt kỳ vọng

Kết quả cụ thể nhất sau khoảng 90 phút hội đàm tại Thâm Quyến là tuyên bố chung 4 điểm, cải cách Liên hợp quốc để tổ chức “có thể ứng phó thách thức toàn cầu hiệu quả hơn, thực hiện sứ mệnh cốt lõi là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế”; tăng cường sản xuất và cung cấp sản phẩm dầu mỏ qua tinh chế vì lợi ích của tất cả quốc gia; nhấn mạnh nguyên tắc đồng thuận quốc gia và phản đối việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) lạm dụng thẩm quyền tài phán; giảm thiểu rủi ro hạt nhân.

“Việc đạt được đồng thuận chiến lược giữa ba nước có thể thúc đẩy hợp tác đa phương rộng hơn, đồng thời định hướng cho quá trình tái định hình trật tự và các giá trị toàn cầu”, Giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc Vương Nghĩa Nguy cho hay.

Tuy nhiên, nhìn nhận từ thực tế những nội dung đạt được chưa cho thấy sự thay đổi đáng kể trong quan hệ giữa ba cường quốc, dù Tổng thống Trump mô tả hội nghị thượng đỉnh tại Thâm Quyến là cuộc gặp lịch sử. Bởi xét về lợi ích chính trị và vị thế ngoại giao, Trung Quốc và Nga có nhiều lý do để hài lòng về kết quả cuộc gặp hơn so với Mỹ.

Trung Quốc là bên có lợi thế rõ rệt về mặt hình ảnh khi với vai trò nước chủ nhà, Bắc Kinh đưa được cả Washington và Moskva vào cùng một bàn đàm phán, qua đó thể hiện khả năng tập hợp trung tâm quyền lực lớn trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Hội nghị cũng giúp Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định vị thế của Trung Quốc như một cường quốc có tiếng nói quan trọng trong những vấn đề toàn cầu. Đáng chú ý, tuyên bố chung đề cập đến cải tổ Liên hợp quốc là một trong những chủ trương mà Bắc Kinh nhiều lần thúc đẩy nhằm tăng vai trò của các nước đang phát triển trong hệ thống quản trị quốc tế.

Lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung tham gia cuộc gặp riêng bên lề Hội nghị cấp cao APEC 2026. (Video: AP)

“Ông Tập Cận Bình đặt mình vào vị trí trung tâm của sự kiện, trở thành người then chốt và là người tập hợp các cường quốc. Hình ảnh này sẽ củng cố vị thế chính trị của ông”, ông Ryan Hass, chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings nhận định.

Còn với Tổng thống Putin, việc tham gia đàm phán cùng lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ mang ý nghĩa khẳng định Nga vẫn là một cường quốc có vị thế ngang hàng với hai nước này, bất chấp khoảng cách ngày càng gia tăng về sức mạnh.

Trong khi đó, Phó giáo sư Hoo Tiang Boon thuộc Đại học Công nghệ Nanyang cho rằng Tổng thống Trump muốn củng cố lại vị thế lãnh đạo toàn cầu của Mỹ, nhất là sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khiến ông rơi vào thế chính trị bất lợi trong nước.

Theo ông Hoo, nhà lãnh đạo Mỹ đặc biệt ưa chuộng những sự kiện thu hút sự chú ý của công chúng khi ông có xu hướng xây dựng hình ảnh bằng những hành động khác thường, chưa từng có tiền lệ.

Nhìn chung, ba nhà lãnh đạo đều đạt được những lợi ích nhất định, nhưng không ngang bằng nhau khi Trung Quốc củng cố vai trò trung tâm, Nga cải thiện vị thế ngoại giao còn Mỹ mới chủ yếu thu được lợi ích về hình ảnh và duy trì kênh đối thoại với hai cường quốc.

Chưa có đột phá thực chất

Nếu tuyên bố chung 4 điểm là kết quả nổi bật nhất thì những vấn đề không được đề cập mới phản ánh rõ giới hạn của hội nghị tại Thâm Quyến. Ukraine, Iran và kiểm soát vũ khí hạt nhân đều là những chủ đề được Washington kỳ vọng có thể tạo ra tiến triển, nhưng cuối cùng chưa có đột phá thực chất.

Trước cuộc gặp, ông Trump nhiều lần thể hiện mong muốn tận dụng ảnh hưởng của ông Tập và ông Putin để thúc đẩy giải pháp cho các cuộc xung đột. Tuy nhiên, tuyên bố chung sau hội nghị không đề cập đến chiến sự Ukraine hay cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Với Ukraine, đây là một khoảng trống đáng chú ý khi những khác biệt giữa Nga và phương Tây về lãnh thổ, an ninh và tương lai của Kiev vẫn chưa được giải quyết, dù cuộc xung đột kéo dài gần 5 năm.

Tổng thống Trump cho biết ông đã thảo luận về Ukraine với ông Putin và ông Tập, nhưng việc vấn đề này không xuất hiện trong tuyên bố chung, cho thấy ba bên chưa tìm được tiếng nói đủ thống nhất để đưa ra một cam kết chung.

Nhiều nút thắt lớn vẫn chưa được tháo gỡ sau hội nghị thượng đỉnh tại Thâm Quyết, Trung Quốc. (Ảnh: AP)

Nhiều nút thắt lớn vẫn chưa được tháo gỡ sau hội nghị thượng đỉnh tại Thâm Quyết, Trung Quốc. (Ảnh: AP)

Tương tự với Iran, Washington cũng chưa nhận được cam kết cụ thể từ Bắc Kinh và Moskva về việc sử dụng ảnh hưởng đối với Tehran để hạ nhiệt căng thẳng. Trung Quốc có lợi ích kinh tế và an ninh gắn với nguồn cung năng lượng Trung Đông, trong khi Nga duy trì quan hệ hợp tác với Iran. Cả hai đều không muốn những thỏa thuận với Mỹ làm suy giảm lợi ích chiến lược của mình.

Vấn đề hạt nhân thậm chí còn cho thấy rõ hơn sự khác biệt về lợi ích. Đây là một trong những nội dung ông Trump muốn đưa lên hàng đầu tại hội nghị.

Sau khi Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực vào tháng 2/2026, Washington muốn thúc đẩy một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới, có sự tham gia của cả Trung Quốc. Tuy nhiên, Bắc Kinh từ lâu không muốn tham gia đàm phán cắt giảm vũ khí hạt nhân ba bên khi kho vũ khí của nước này vẫn nhỏ hơn đáng kể so với Mỹ và Nga.

Sau cuộc gặp 3 bên, Tổng thống Trump thừa nhận việc đạt được thỏa thuận chung về kiểm soát vũ khí hạt nhân với cả Nga và Trung Quốc là mục tiêu rất khó khăn. Ông cho rằng đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với những nhà lãnh đạo sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn.

Giám đốc điều hành của Hiệp hội Kiểm soát vũ khí có trụ sở tại Washington Daryl Kimball đánh giá việc các bên tái khẳng định cam kết không tiến hành chiến tranh hạt nhân là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh những tuyên bố như vậy là chưa đủ, cần có hành động ngoại giao cụ thể nhằm thúc đẩy tiến trình giải trừ vũ khí.

Theo các chuyên gia, những vấn đề quan trọng nhất vẫn nằm ngoài khả năng giải quyết của hội nghị. Ba nhà lãnh đạo có thể thống nhất về nguyên tắc duy trì hòa bình, nhưng khi đi vào những vấn đề gắn trực tiếp với lợi ích an ninh, lãnh thổ và vị thế chiến lược, mỗi bên vẫn giữ lập trường riêng.

Hợp tác hay cạnh tranh có kiểm soát?

Một trong những câu hỏi lớn sau hội nghị thượng đỉnh tại Thâm Quyến là liệu cuộc gặp có thể tạo nền tảng cho một cơ chế hợp tác lâu dài giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc hay chỉ dừng lại ở một sự kiện ngoại giao mang tính biểu tượng.

Phó giáo sư tại Đại học Quốc gia Singapore Chong Ja Ian cho rằng ba cường quốc “không đạt được thỏa thuận nào mới mẻ” và cuộc gặp “chỉ là một gợi ý về việc tạo điều kiện để Mỹ, Nga và Trung Quốc thảo luận về vấn đề trọng đại của thế giới”.

Xét về nội dung, tuyên bố chung chưa thiết lập cơ chế giám sát không đưa ra thời hạn thực hiện và cũng chưa xác định rõ trách nhiệm của từng bên. Những cam kết về cải tổ Liên hợp quốc, ổn định nguồn cung năng lượng hay giảm thiểu rủi ro hạt nhân đều cần những cuộc đàm phán tiếp theo mới có thể chuyển thành hành động.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. (Ảnh: AP)

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. (Ảnh: AP)

Ngay cả vấn đề năng lượng, lĩnh vực được cả ba nước đề cập cũng không dễ đạt đồng thuận lâu dài. Việc tăng sản lượng và nguồn cung dầu mỏ tinh chế có thể góp phần ổn định thị trường, nhưng giá dầu thế giới còn phụ thuộc vào xung đột Trung Đông, hoạt động vận tải qua các tuyến hàng hải chiến lược và chính sách của những quốc gia sản xuất dầu.

Với cải tổ Liên hợp quốc, những khác biệt về quyền lực, quyền phủ quyết và vai trò của các quốc gia thành viên cũng là rào cản lớn. Ba nước có thể cùng mong muốn tổ chức này hoạt động hiệu quả hơn, nhưng chưa chắc thống nhất được cách thức phân bổ lại quyền lực trong hệ thống quốc tế.

Một trở ngại khác là lòng tin chiến lược khi Mỹ vẫn xem Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh dài hạn, nhưng quan hệ Washington - Moskva tiếp tục bị chi phối bởi xung đột Ukraine và vấn đề an ninh châu Âu. Ngược lại, quan hệ Trung Quốc - Nga ngày càng gắn kết bởi những lợi ích chung trong việc hạn chế sức ép từ phương Tây.

Giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nam Kinh Zhang Yun lại khá lạc quan khi nhận định cuộc đàm phán ba bên có thể tạo ra những tác động tích cực, phát đi thông điệp tích cực, giúp trấn an dư luận trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều bất ổn. Tuy nhiên, ông lưu ý không nên đặt kỳ vọng rằng chỉ một cuộc gặp cấp cao có thể giải quyết toàn bộ những vấn đề hiện nay.

Tương tự, Giáo sư Cui Hongjian, Học viện Quản trị Khu vực và Toàn cầu thuộc Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh cho rằng một trong những lợi ích mà cuộc gặp ba bên có thể mang lại là thúc đẩy lòng tin giữa ba nước, qua đó góp phần ổn định tình hình quốc tế.

“Cách tiếp cận trên tương tự quan niệm của y học cổ truyền Trung Quốc, thay vì tập trung xử lý từng triệu chứng riêng lẻ, phương pháp này hướng đến cải thiện sức khỏe và thể trạng tổng thể, đồng thời giải quyết nguyên nhân gốc rễ của vấn đề”, giáo sư Hongjian kết luận.

Kông Anh

Nguồn VTC: https://vtcnews.vn/thuong-dinh-my-nga-trung-nhung-nut-that-nao-chua-the-thao-go-ar1052583.html