Rào cản và đề xuất cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên

Các đồng chí chủ trì hội thảo. (Ảnh: CTV)

Ngày 11/9, tại phường Tân An, tỉnh Đắk Lắk, Viện Khoa học Xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo “Phát triển kinh tế tư nhân khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên”.

Hội thảo nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, rào cản, nguồn lực và cơ hội phát triển của kinh tế tư nhân vùng Trung Bộ và Tây Nguyên; từ đó cung cấp luận cứ, luận điểm và giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở vùng Trung Bộ và Tây Nguyên hiện nay.

Tham dự hội thảo có hơn 100 đại biểu đại diện lãnh đạo các cơ quan Trung ương, các cơ quan quản lý Nhà nước của các tỉnh vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, các hiệp hội ngành nghề; các nhà khoa học, các viện nghiên cứu, các học viện, trường đại học và các doanh nghiệp trong và ngoài vùng…

Tiến sĩ Nguyễn Duy Thụy, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: CTV)

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Duy Thụy, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên cho biết: Kinh tế tư nhân hiện nay được xác định là “một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia”. Đó là tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị, một bước ngoặt không chỉ về chính sách, mà trước hết là về tư duy phát triển.

Điều đáng lưu ý là chủ trương lần này đã được thể chế hóa với tốc độ hiếm thấy. Chỉ 2 tuần sau Nghị quyết 68-NQ/TW, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; tiếp đó là Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15/1/2026 của Chính phủ hướng dẫn thi hành. Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Việt Nam đã có một hệ thống chủ trương, chính sách tương đối đồng bộ.

Các đại biểu dự hội thảo. (Ảnh: CTV)

Vấn đề đặt ra hiện nay là chủ trương ấy đang đi vào cuộc sống với tốc độ nào, ở đâu thuận lợi và ở đâu gặp rào cản. Đây chính là câu hỏi lớn thứ nhất mà hội thảo muốn làm rõ.

Tại hội thảo, các đại biểu đã lắng nghe 6 tham luận trên tổng số 60 tham luận được lựa chọn từ hơn 140 bài tham luận gửi về hội thảo. Phần lớn thời gian hội thảo đã tiếp nhận ý kiến trao đổi, thảo luận của các nhà quản lý, nhà khoa học và các doanh nghiệp về phát triển kinh tế tư nhân.

Sau hơn 1 năm ban hành, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đi vào thực tiễn cuộc sống, tạo nên những tác động tích cực từ nhận thức đến hành động thực tế nhằm thúc đẩy kinh tế tư nhân ngày càng trở thành động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước trong bối cảnh kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Từ những góc nhìn, với những cách tiếp cận khác nhau, hội thảo đã phân tích thực trạng, nhận diện cơ hội, khó khăn và những vấn đề đặt ra đối với phát triển khu vực kinh tế tư nhân vùng Trung Bộ và Tây Nguyên trong không gian phát triển mới; đồng thời trao đổi, bổ sung các luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và giải pháp thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh, bền vững.

Các đại biểu phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: CTV)

Nội dung hội thảo được tiếp cận từ nhiều góc độ: Thể chế, chính sách, thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, liên kết vùng, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nông nghiệp, du lịch, kinh tế biển, nguồn nhân lực và phát triển bền vững.

Theo đó, các tham luận và ý kiến trao đổi của các đại biểu tại hội thảo thống nhất hiệu quả phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội không nên chỉ đánh giá qua số lượng doanh nghiệp, vốn hoặc tốc độ tăng trưởng, mà cần xem xét đồng thời vai trò của thành phần kinh tế tư nhân, của doanh nghiệp tư nhân đối với các trụ cột an sinh xã hội, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường thông qua khả năng tạo việc làm, nâng cao thu nhập, khai thác và quản lý tài nguyên thiên nhiên, đóng góp cho cộng đồng và trách nhiệm xã hội. Đối với Trung Bộ và Tây Nguyên, phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, phát huy giá trị văn hóa và bảo đảm sự tham gia, hưởng lợi của cộng đồng, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn trong phát triển kinh tế tư nhân vùng Trung Bộ và Tây Nguyên. (Ảnh: CTV)

Các tham luận và ý kiến trao đổi thống nhất rằng, sự thay đổi về tổ chức không gian phát triển đang mở ra điều kiện mới cho Trung Bộ và Tây Nguyên. Kết nối cao nguyên-duyên hải, vùng nguyên liệu-chế biến-cảng biển, cửa khẩu-thị trường và các hành lang kinh tế tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tư nhân mở rộng quy mô, thị trường và chuỗi giá trị. Tuy nhiên, không gian hành chính được mở rộng không tự động tạo ra liên thông kinh tế; cần có cơ chế, hạ tầng và phương thức hợp tác phù hợp để biến khả năng kết nối thành giá trị thực tế.

Kết quả nhận thức quan trọng của hội thảo là cần chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển theo không gian kinh tế, hành lang, chuỗi giá trị và hệ sinh thái doanh nghiệp. Lợi thế về tài nguyên, vị trí, khí hậu, văn hóa và sản phẩm đặc thù chỉ tạo thành năng lực cạnh tranh khi được chuyển hóa thông qua quản trị, công nghệ, nhân lực, thương hiệu và khả năng kết nối thị trường.

Bên cạnh yếu tố liên kết nội vùng, liên kết vùng trong không gian phát triển mới, hội thảo còn cho thấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang trở thành những động lực quan trọng để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh. Đây đồng thời là thách thức đối với doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ do hạn chế về vốn, nhân lực và năng lực công nghệ. Vì vậy, cần phát triển các cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng thiết thực, tăng cường liên kết doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức trung gian. Chuyển đổi xanh cần gắn với kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn và khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò nền tảng của thể chế và môi trường kinh doanh. Chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi hơn với đất đai, vốn, công nghệ, thông tin thị trường và các nguồn lực phát triển; đồng thời giảm chi phí tuân thủ và tăng tính minh bạch, ổn định trong thực thi.

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: CTV)

Tại hội thảo, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn trong phát triển kinh tế tư nhân vùng Trung Bộ và Tây Nguyên cả từ các yếu nội tại lẫn các yếu tố ngoại sinh. Về nội tại, các phần lớn doanh nghiệp tư nhân vùng Trung Bộ và Tây Nguyên là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh nên rất hạn chế về quy mô, quản trị, tài chính, nguồn nhân lực, công nghệ, thị trường và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao là một trong những rào cản đáng chú ý đối với nâng cao năng suất và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Các điểm nghẽn từ môi trường bên ngoài, nổi bật là các yếu tố liên quan đến thể chế, thủ tục hành chính, đất đai, tiếp cận vốn và các nguồn lực, hạ tầng, chính sách ưu đãi-thu hút đầu tư và sự phối hợp giữa các địa phương. Những tồn tại kéo dài liên quan đến quản lý đất đai, quy hoạch phát triển cần tiếp tục được tháo gỡ theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo. (Ảnh: CTV)

Bên cạnh đó, việc chậm trễ trong tiếp cận khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cũng là thách thức, điểm nghẽn tiềm tàng đối với các doanh nghiệp tư nhân nhỏ và siêu nhỏ nếu không có biện pháp nắm bắt cơ hội do cách mạng khoa học công nghệ đưa đến.

Cùng với phân tích thực trạng, các đại biểu cũng đã gợi mở nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự bứt phá của các địa phương vùng Trung Bộ và Tây Nguyên. Các giải pháp đề xuất không chỉ những hành động, chính sách cụ thể mà còn là những quan điểm mới tạo nên sự thay đổi trong nhận thức về chiến lược, chính sách phát triển kinh tế tư nhân trong bối cảnh mới.

Trên cơ sở kết quả hội thảo, Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên sẽ xây dựng báo cáo chắt lọc gửi các cơ quan Trung ương Đảng, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân các tỉnh liên quan xem xét, tham khảo, phục vụ công tác quản lý Nhà nước.