Rau quả xuất khẩu tăng tốc, nâng giá trị để đi xa

Lợi thế nguồn cung trong những tháng cuối năm

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 9 tháng năm 2026, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt gần 7,4 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng trưởng tích cực mở thêm dư địa cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, song cũng đặt ra yêu cầu nâng chất lượng, tăng tỷ trọng chế biến sâu và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu sản phẩm tươi.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, tiếp đến là Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU).

Đáng chú ý, rau quả Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế tại các thị trường có yêu cầu cao nhờ năng lực đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật (SPS).

Đặc biệt, trong cơ cấu nguồn cung trái cây, rau củ nhập khẩu từ các nước ngoài EU, vị thế của Việt Nam đang được củng cố khi nhu cầu đối với các sản phẩm chế biến ngày càng tăng. Đây là tín hiệu cho thấy dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở việc gia tăng sản lượng xuất khẩu mà còn ở khả năng nâng giá trị sản phẩm thông qua chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu.

9 tháng năm 2026, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt gần 7,4 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: PV

Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Văn Mười nhận định, xuất khẩu rau quả được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng tích cực trong những tháng cuối năm nhờ nguồn cung thuận lợi và nhu cầu thị trường gia tăng.

Theo đó, tháng 9 và tháng 10 là thời điểm sầu riêng Tây Nguyên bước vào giai đoạn thu hoạch rộ cuối vụ, trong khi nhiều nước khác gần như không có sầu riêng thu hoạch cùng thời điểm. Nhờ đó, Việt Nam có lợi thế lớn về nguồn cung sầu riêng tươi cho thị trường Trung Quốc, tạo động lực duy trì kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này ở mức cao.

Bước sang tháng 11 và tháng 12, nhu cầu hàng hóa phục vụ các dịp lễ, Tết cuối năm tại Trung Quốc, Đông Bắc Á, châu Âu và Bắc Mỹ thường tăng mạnh. Trong khi đó, nguồn cung rau quả xuất khẩu của Việt Nam vẫn khá dồi dào với những mặt hàng chủ lực như dừa tươi, chanh leo, bưởi... cùng các sản phẩm rau quả chế biến. Đây sẽ là nguồn hàng quan trọng bù đắp khi sầu riêng tươi kết thúc giai đoạn thu hoạch rộ tại Tây Nguyên.

Xuất khẩu rau quả được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng tích cực trong những tháng cuối năm nhờ nguồn cung thuận lợi và nhu cầu thị trường gia tăng. Ảnh: PV

Thực tế này cho thấy ngành rau quả đang có lợi thế về mùa vụ và sự đa dạng sản phẩm. Tuy nhiên, lợi thế nguồn cung chỉ tạo được tăng trưởng trong ngắn hạn nếu không đi cùng với nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.

Bên cạnh đó, sầu riêng bước vào chính vụ trong khi nhu cầu tại Trung Quốc và một số thị trường khác vẫn tích cực. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào xuất khẩu quả tươi.

Việc tăng tỷ trọng các sản phẩm đông lạnh, puree, sấy và chế biến sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm phụ thuộc vào mùa vụ, đồng thời khai thác tốt hơn giá trị của cùng một nguồn nguyên liệu. Đây cũng là hướng đi cần thiết đối với nhiều ngành hàng nông sản khác.

Với cà phê, thay vì chỉ tập trung tăng sản lượng, cần chú trọng nâng chất lượng, tăng tỷ trọng cà phê rang xay, cà phê hòa tan, cà phê đặc sản và xây dựng thương hiệu. Đối với gạo, cần nâng tỷ trọng gạo thơm, gạo chất lượng cao và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tăng chế biến sâu, mở rộng thị trường

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) Nguyễn Thảo Hiền, với lợi thế về điều kiện sản xuất và sự đa dạng về sản phẩm, nông sản, thực phẩm Việt Nam đang có nhiều cơ hội mở rộng thị trường quốc tế. Đây là nhóm hàng mang về giá trị kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng và cân bằng cán cân thương mại.

Với ngành rau quả, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc tiếp tục là những yêu cầu then chốt. Ảnh: PV

Tổng Giám đốc Tổng Công ty Rau quả, nông sản Việt Nam Lê Anh Dũng cho rằng, Việt Nam có nền sản xuất nông nghiệp lâu đời, điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng thuận lợi. Đây là cơ sở để thu hút thêm nguồn lực đầu tư trong nước và quốc tế, từ đó hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp có sức cạnh tranh cao.

Riêng lĩnh vực cây ăn trái hiện có khoảng 1,2 triệu hecta, sản lượng khoảng 13 triệu tấn/năm. Trái cây Việt Nam đã được xuất khẩu tới hơn 60 quốc gia, trong đó có những thị trường lớn và có yêu cầu cao như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Tuy nhiên, để biến lợi thế về sản lượng thành lợi thế về giá trị, việc kiểm soát chất lượng phải được đặt lên hàng đầu. Với ngành rau quả, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc tiếp tục là những yêu cầu then chốt.

Việt Nam có nền sản xuất nông nghiệp lâu đời, điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng thuận lợi. Ảnh: PV

Đây không chỉ là điều kiện để duy trì thị trường xuất khẩu hiện có mà còn là "tấm vé" để nông sản Việt Nam tiếp cận những thị trường mới. Khi các nước nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, việc kiểm soát chất lượng cần được thực hiện ngay từ vùng sản xuất, thay vì chỉ kiểm tra ở khâu cuối cùng.

Đối với sầu riêng, bên cạnh duy trì thị trường Trung Quốc, phát triển các sản phẩm đông lạnh, puree, sấy và chế biến sâu sẽ giúp ngành hàng giảm phụ thuộc vào xuất khẩu quả tươi, hạn chế tác động của biến động mùa vụ và gia tăng giá trị.

Cùng với Trung Quốc, Việt Nam cần tiếp tục khai thác các thị trường châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia; đồng thời mở rộng dư địa tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh đối với những nhóm hàng có lợi thế.

Từ kết quả 9 tháng năm 2026, có thể thấy xuất khẩu rau quả đang tiếp tục giữ vai trò là một trong những điểm sáng của nông nghiệp Việt Nam. Song, tăng trưởng kim ngạch sẽ chỉ thực sự bền vững khi được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn. Đó là chuyển từ bán sản phẩm tươi sang bán sản phẩm có giá trị gia tăng; từ khai thác lợi thế mùa vụ sang xây dựng chuỗi cung ứng ổn định; từ mở rộng thị trường bằng sản lượng sang chinh phục thị trường bằng chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu.