Robot hình người có thực sự hái ra tiền?

Cuộc đua robot hình người tại Trung Quốc đang chuyển sang giai đoạn thực dụng hơn.

Thay vì chỉ tạo ra những mẫu robot gây ấn tượng, các doanh nghiệp cần dữ liệu để huấn luyện, nhà máy để thử nghiệm và thị trường để chứng minh hiệu quả. Một hệ sinh thái mới đang được hình thành để đáp ứng những nhu cầu đó.

Hệ sinh thái từ phòng thí nghiệm

Trong chiến lược phát triển robot hình người, Bắc Kinh đang thúc đẩy một hệ sinh thái kết nối từ nghiên cứu, vốn, linh kiện, sản xuất đến dữ liệu và ứng dụng. Các địa phương được khuyến khích xây dựng trung tâm đào tạo quy mô lớn, nơi con người điều khiển robot từ xa (teleoperation) để tạo dữ liệu phục vụ huấn luyện.

Mô hình này đồng thời tạo thị trường cho robot và nguồn dữ liệu để cải thiện công nghệ. Các trung tâm đào tạo thường được chính quyền địa phương và doanh nghiệp robot cùng đầu tư. Họ mua robot, tổ chức đội ngũ điều khiển từ xa để tạo dữ liệu, sau đó bán lại nguồn dữ liệu này cho chính các nhà sản xuất nhằm cải thiện thuật toán và khả năng vận hành của robot, theo Financial Times.

“Mô hình này đang lan rộng nhanh chóng vì giúp giảm chi phí xây dựng cơ sở vật chất, mua thiết bị và tổ chức đội ngũ điều khiển từ xa”, Poe Zhao, nhà phân tích công nghệ Trung Quốc độc lập và nhà sáng lập Hello China Tech, nhận định.

Theo Interact Analysis, đến tháng 6, Trung Quốc có hơn 90 trung tâm đào tạo đã được xây dựng hoặc đang triển khai. Những cơ sở lớn nhất có thể tạo hơn 10 triệu điểm dữ liệu mỗi năm.

Hệ sinh thái này cũng tạo thêm lực đẩy cho thị trường robot. Gần 370 doanh nghiệp được thành lập trong 2 năm qua, hơn 50 công ty đã niêm yết hoặc chuẩn bị IPO.

Các chợ điện tử ở Thâm Quyến ngày càng có nhiều linh kiện phục vụ cho ngành công nghiệp robot đang phát triển của thành phố. Ảnh: NYT.

Với chính quyền địa phương, các trung tâm đào tạo robot còn là công cụ thu hút đầu tư, nhân lực và nhà cung cấp linh kiện. Một số trung tâm thuê sinh viên đại học làm người huấn luyện robot, đồng thời tổ chức những chuyến tham quan có thu phí cho trẻ em và thanh thiếu niên trong kỳ nghỉ.

Với nhà sản xuất robot và linh kiện, đây lại là nguồn doanh thu đáng kể khi nhu cầu thương mại vẫn chưa đủ lớn.

Leju Robot cho biết các trung tâm này đóng góp 45% doanh số mẫu Kuavo chủ lực của hãng trong năm ngoái. UBTech ghi nhận 140 triệu nhân dân tệ (21 triệu USD) đơn hàng từ các trung tâm đào tạo trong cùng kỳ. Với Unitree, gần 3/4 doanh thu robot hình người trong 9 tháng đầu năm 2025 đến từ khách hàng giáo dục và nghiên cứu.

Như vậy, vốn và chính sách tạo ra hạ tầng, hạ tầng tạo nhu cầu mua robot, robot tạo dữ liệu, dữ liệu giúp cải thiện AI, AI nâng khả năng của robot, còn những ứng dụng mới tiếp tục tạo ra thị trường. Chính vòng lặp này đang giúp Trung Quốc kết nối các mắt xích của ngành thành một hệ sinh thái tương hỗ, thay vì phát triển robot hình người như những sản phẩm riêng lẻ.

Robot hình người bước vào đời sống

Dẫu vậy, Trung Quốc đang nỗ lực đưa robot hình người vượt khỏi phạm vi các trung tâm nghiên cứu để trở thành một ngành công nghiệp thực thụ. Mục tiêu là chứng minh những cỗ máy này có thể rời phòng thí nghiệm, bước vào nhà máy và tạo ra năng suất đủ lớn để chứng minh tính hiệu quả kinh tế.

Tháng 4, nhiều robot G2 của AgiBot được đưa vào dây chuyền sản xuất máy tính bảng tại nhà máy Longcheer Technology ở Nam Xương, Giang Tây, làm việc cùng công nhân tại khu vực kiểm tra sản phẩm. Đến cuối tháng 6, AgiBot tiếp tục thử nghiệm kéo dài 6 ngày tại đây, với nhiều robot hoạt động liên tục trong khu vực kiểm tra chất lượng.

Theo AgiBot, thử nghiệm nhằm chứng minh khả năng đưa embodied AI (AI có khả năng cảm nhận và hành động trong thế giới vật lý) ra khỏi phòng thí nghiệm và vận hành trong môi trường sản xuất quy mô lớn.

Ngành ôtô đang trở thành một trong những bãi thử quan trọng nhất đối với robot hình người Trung Quốc. Nhà máy ôtô có hàng loạt công việc lặp lại, quy trình được tiêu chuẩn hóa và môi trường tương đối kiểm soát, những điều kiện phù hợp với robot trong giai đoạn đầu thương mại hóa.

Các nhà máy của những hãng xe điện Trung Quốc như BYD và Xiaomi là một trong những môi trường đầu tiên thử nghiệm robot hình người cho các nhiệm vụ đơn giản, chẳng hạn vận chuyển đồ vật, theo New York Times.

UBTech cũng hợp tác với Dongfeng Liuzhou Motor để đưa Walker S vào dây chuyền sản xuất ôtô. Robot đảm nhiệm các công việc như kiểm tra dây an toàn, khóa cửa và chất lượng thân xe, đổ dầu, dán nhãn, đồng thời phối hợp với thiết bị tự động truyền thống ở những công đoạn phức tạp hơn.

Từ nhà máy, robot hình người đang mở rộng sang logistics, sản xuất điện tử và dịch vụ. Tại Hội nghị Robot thế giới ở Bắc Kinh ngày 19/8, hơn 300 doanh nghiệp trưng bày trên 2.000 sản phẩm, trong đó robot hình người được giới thiệu với nhiều nhiệm vụ cụ thể như phân loại bưu kiện, đóng gói điện thoại và hỗ trợ việc nhà, Reuters cho biết.

“Logistics là kịch bản ứng dụng phổ biến nhất của chúng tôi”, Zhang Dapeng, Phó chủ tịch Leju, cho biết. Robot của công ty đã được sử dụng tại một số nhà máy ở châu Âu và các hãng ôtô Trung Quốc để vận chuyển hàng hóa, nạp linh kiện.

Các robot hình người thực hiện các thao tác trong đời sống và nhà máy tại Hội nghị Robot thế giới ở Bắc Kinh ngày 19/8. Ảnh: Reuters.

Tại DexForce, robot được trình diễn với nhiệm vụ đóng điện thoại vào hộp trên dây chuyền lắp ráp. Nicole Yang, đại diện công ty, cho biết robot đã được triển khai tại một nhà máy của Lens Technology từ đầu năm, có độ chính xác ở cấp độ milimet và có thể phát hiện, tự sửa một số lỗi như đặt điện thoại lệch vị trí.

Lumos Robotics cũng đang dùng robot cho công đoạn lắp ráp các module quan trọng và dự kiến mở rộng sang khâu lắp ráp cuối.

Ở cấp độ hộ gia đình, X Square Robot đang thử nghiệm robot hỗ trợ việc nhà tại hàng trăm gia đình trong năm nay. Sau các đợt thử nghiệm, startup dự kiến từng bước thương mại hóa từ năm tới.

Nỗi lo về “bong bóng GPU”

Song, tốc độ phát triển quá nhanh trong khi nhu cầu đại chúng và khả năng sinh lời vẫn chưa được kiểm chứng đang làm dấy lên lo ngại ngành robot hình người Trung Quốc có thể tăng trưởng nóng hơn năng lực thực tế của thị trường.

Theo bà Lý Siêu, Phó chủ nhiệm Văn phòng Nghiên cứu Chính sách của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC), công nghệ, mô hình kinh doanh và các kịch bản ứng dụng của robot hình người vẫn “còn rất xa mới đạt độ chín”. Trung Quốc hiện có hơn 150 doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này, phần lớn là startup hoặc công ty công nghệ chuyển hướng từ những ngành khác.

Nhiều chuyên gia cảnh báo về nguy cơ ngành robot hình người tăng trưởng quá nóng. Ảnh: NYT.

Làn sóng gia nhập có thể thúc đẩy đổi mới, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ sản phẩm trùng lặp, cạnh tranh theo số lượng và phân tán nguồn lực R&D. Nhiều doanh nghiệp cùng phát triển những mẫu robot tương tự trong khi thị trường thương mại vẫn chưa hình thành rõ ràng.

Dù vậy, NDRC chưa xem đây là tình trạng “dư thừa công suất”. Sản lượng robot hình người toàn cầu năm 2024 mới chỉ ở mức vài nghìn chiếc, cho thấy ngành vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Điều đáng chú ý là dòng vốn đang tăng nhanh hơn quy mô thị trường. Tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực này trong năm 2025 đã vượt 10 tỷ nhân dân tệ, cho thấy sức nóng của cuộc đua.

Áp lực còn đến từ cuộc đua AI. GPU, loại chip quan trọng để huấn luyện các mô hình AI, đang trở thành nguồn lực khan hiếm. Trung Quốc được dự báo cần tới 3 triệu GPU trong năm 2025, trong khi số trung tâm dữ liệu đủ năng lực huấn luyện các mô hình lớn vẫn hạn chế.

Trong khi đó, những nút thắt quan trọng nhất lại nằm ở phần cứng. Các linh kiện như bộ giảm tốc, cảm biến và module khớp nối vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhà sản xuất nước ngoài, có thể chiếm 50-60% chi phí mỗi robot. Bài toán then chốt là giảm giá thành từ khoảng 50.000 USD xuống 20.000 USD/robot, đồng thời nội địa hóa các linh kiện chiến lược.

Đây mới là thách thức quyết định tương lai ngành. Nếu nguồn lực tiếp tục dồn vào việc tạo ra ngày càng nhiều mẫu robot tương tự, trong khi công nghệ lõi, chi phí sản xuất và thị trường thực tế chưa được giải quyết, cơn sốt robot hình người có nguy cơ tạo ra một vòng xoáy đầu tư giống “bong bóng GPU”.