Robot Trung Quốc tiến quá nhanh, người Mỹ phải sang tận nơi thăm dò

Robot hình người tại nhà máy AgiBot. Ảnh: AgiBot

Năm ngoái, khi nhà đầu tư Thung lũng Silicon Ryan Cunningham đề xuất một chuyến đi Trung Quốc trong nhóm WhatsApp của các nhà đầu tư lĩnh vực robot, phản ứng nhận được khá hờ hững. Một người còn đùa rằng liệu ông có thể lén mang một robot hình người về nhà hay không.

Năm nay, những câu đùa ấy đã nhường chỗ cho các kế hoạch thực tế.

Giới đầu tư Mỹ sang Trung Quốc thăm dò đối thủ

Cunningham nói với Business Insider rằng gần như mọi nhóm trò chuyện dành cho giới đầu tư mà ông tham gia hiện đều bàn về những chuyến đi Trung Quốc vừa thực hiện hoặc sắp diễn ra.

Mục đích là tận mắt đánh giá năng lực phần cứng của Trung Quốc, qua đó hiểu rõ hơn những đối thủ mà các startup robot Mỹ đang phải cạnh tranh.

"Lý do tôi muốn đưa họ tới Trung Quốc là vì tôi muốn nắm lấy vai họ và nói: 'Các anh, nếu thực sự muốn nghiêm túc, thì đây là những điều chúng ta nên học hỏi'", Cunningham nói.

Ông từng tới Thượng Hải vào năm ngoái để tham dự Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới, sự kiện thường niên dành cho ngành AI.

Cunningham là một trong số ngày càng nhiều nhà đầu tư Thung lũng Silicon tìm đến Trung Quốc để tìm hiểu cách nước này tạo dựng lợi thế trong lĩnh vực robot và các ngành phần cứng khác.

Với nhiều người, mục đích không phải là tìm kiếm cơ hội đầu tư tại Trung Quốc mà là đánh giá sức mạnh của những đối thủ đang cạnh tranh với các công ty Mỹ trong danh mục đầu tư của họ.

Các chuyến đi có nhiều hình thức, gồm những đoàn riêng do các quỹ đầu tư mạo hiểm tổ chức hoặc các tour giá 10.000 USD/người, bao gồm tham quan nhà máy, phiên dịch, lưu trú tại khách sạn 5 sao và dùng bữa cùng lãnh đạo công nghệ địa phương.

Đằng sau những chuyến đi này là một nhận thức không mấy dễ chịu: Trung Quốc đã tạo dựng được lợi thế đáng kể trong những mắt xích quan trọng của ngành robot, từ sản xuất, chuỗi cung ứng đến triển khai máy móc ngoài thực tế và thu thập dữ liệu để cải thiện chúng.

Theo hãng nghiên cứu Omdia, hai công ty Trung Quốc là Unitree và AgiBot chiếm 71% số robot hình người được xuất xưởng trên toàn thế giới trong năm ngoái.

Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, một tổ chức nghiên cứu của Đức, cho biết Trung Quốc kiểm soát 63% các công ty chủ chốt trong chuỗi cung ứng linh kiện robot hình người toàn cầu. Trong khi đó, phần lớn robot hình người của Mỹ vẫn đang được phát triển, chưa bán rộng rãi trên thị trường.

Báo cáo Stanford's 2026 Emerging Technology Review cũng cho thấy phần lớn công ty Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp Trung Quốc về linh kiện hoặc khâu lắp ráp.

Đây là vấn đề quan trọng với các nhà đầu tư Mỹ đang rót vốn vào robot và AI vật lý. Họ kỳ vọng những tiến bộ của AI, phần cứng ngày càng rẻ, tình trạng thiếu lao động và xu hướng đưa sản xuất trở lại Mỹ sẽ tạo ra thế hệ tập đoàn công nghệ khổng lồ tiếp theo.

Robot hình người trình diễn khả năng nấu ăn, chơi bóng đá và tương tác với con người tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới (WAIC) ở Thượng Hải. Những hoạt động này cho thấy sự đa dạng trong ứng dụng và phát triển công nghệ robot tại Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

Sự phát triển nhanh chóng của ngành robot cũng khiến Mỹ quan tâm nhiều hơn đến việc quản lý công nghệ và chuỗi cung ứng. Hồi tháng 7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) công bố các biện pháp hạn chế đối với một số thiết bị robot tiên tiến có nguồn gốc nước ngoài.

Trong khi robot gần đây mới trở thành tâm điểm chú ý của Thung lũng Silicon, Trung Quốc đã dành nhiều năm xây dựng ngành công nghiệp này.

“Người Trung Quốc rất chú trọng phát triển phần cứng. Họ đang nỗ lực mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng robot toàn cầu”, Wendy Chang, chuyên gia phân tích cấp cao tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, nói với Business Insider.

Trong một văn bản chính sách năm 2023, chính phủ Trung Quốc so sánh tác động tiềm năng của robot hình người với máy tính, điện thoại thông minh và xe điện, đồng thời đặt mục tiêu đưa robot hình người vào nhiều lĩnh vực kinh tế vào năm 2027.

Trong những tháng gần đây, hàng chục nhà đầu tư mạo hiểm, trong đó có đại diện Eclipse, G2 Venture Partners và Chemistry VC, đã tới Trung Quốc.

Tờ Information đưa tin tháng trước rằng các đối tác của Founders Fund và Khosla Ventures cũng thực hiện những chuyến đi tương tự.

Thực tế khiến Thung lũng Silicon phải nhìn lại

Cuối năm ngoái, các đối tác tại G2, một quỹ có trụ sở ở vùng Vịnh San Francisco, quyết định cần có cái nhìn rõ hơn về Trung Quốc.

"Chúng tôi biết họ đi trước, nhưng bạn thực sự không cảm nhận được điều đó cho đến khi đặt chân tới đó", Neel Mehta, một nhà đầu tư của G2, nói.

Đầu năm nay, ông cùng một đồng nghiệp tới Thâm Quyến và Bắc Kinh, kết hợp tham dự Hội nghị Trung Quốc của Morgan Stanley với các chuyến thực địa tới những công ty robot, xe tự hành, Xiaomi và BYD.

Các nhân viên đang làm việc trên dây chuyền sản xuất robot hình người tại nhà máy AgiBot ở Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Theo Mehta, trong nhiều năm, các nhà đầu tư Mỹ vẫn cho rằng công nghệ Trung Quốc có chất lượng thấp hơn. Quan niệm phổ biến là Trung Quốc có thể vượt trội về sản xuất, nhưng Mỹ sẽ luôn tạo ra AI tốt hơn.

Sau chuyến đi, Mehta nhận ra cả hai giả định này đều có thể đã sai.

Tại một đại lý Xiaomi ở Thâm Quyến, ông tận mắt thấy mẫu xe điện SU7, có giá khởi điểm khoảng 30.000 USD.

"Chất lượng và độ hoàn thiện hoàn toàn tương xứng với những gì bạn kỳ vọng ở một chiếc xe sang như Porsche, không hề nói quá", Mehta nhận xét.

Mẫu xe này chưa được bán tại Mỹ, nơi xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc phải đối mặt với các hạn chế và mức thuế 100%.

Mehta cũng đặc biệt ấn tượng với khả năng thu thập dữ liệu của Trung Quốc. Các công ty robot cần lượng lớn dữ liệu thực tế để huấn luyện hệ thống nhận biết môi trường và thực hiện những nhiệm vụ vật lý.

Tại một cơ sở thu thập dữ liệu, ông chứng kiến hàng trăm người làm việc liên tục trong các khoang riêng, điều khiển robot từ xa để tạo dữ liệu ở quy mô lớn.

"Nếu bạn cho rằng dữ liệu là nút thắt cổ chai cốt lõi của robot, thì có một khả năng là họ đang sở hữu những mô hình tốt hơn bất kỳ ai khác", ông nói.

Robot hình người trình diễn trên sàn đấu mô phỏng võ đài quyền anh tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, Trung Quốc, hồi tháng 7. Ảnh: Reuters.

Rui Ma, người điều hành Tech Buzz China, cho biết giới đầu tư Thung lũng Silicon đang quan tâm trở lại tới công nghệ Trung Quốc sau một thời gian hoạt động đầu tư xuyên biên giới trầm lắng.

Theo bà, bước ngoặt xuất hiện khi những mô hình AI của Trung Quốc, trong đó có DeepSeek, Qwen của Alibaba và Kimi của Moonshot AI, cho thấy năng lực công nghệ của nước này không thể tiếp tục bị xem nhẹ.

"Nó rất cụ thể, gắn với thời khắc DeepSeek", Ma nói, đề cập đến việc công ty Trung Quốc tung ra mô hình AI vào năm 2025, gây chấn động Thung lũng Silicon.

"Mọi người bắt đầu nghĩ: 'Ồ, hóa ra Trung Quốc thực sự có AI và những công nghệ khác đáng để chú ý'".

Chuyến đi đã khiến những doanh nhân như Mehta thay đổi cách nhìn về năng lực công nghệ của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và phát triển robot. Những gì tận mắt chứng kiến tại Thâm Quyến và Bắc Kinh cho thấy các công ty Trung Quốc đã tiến xa hơn những gì nhiều nhà đầu tư Mỹ từng hình dung.