Rối loạn giấc ngủ ở người Alzheimer: Đừng vội tìm đến thuốc ngủ

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thăm khám cho bệnh nhân Alzheimer. Ảnh: BVCC

Giấc ngủ xáo trộn, não bộ thêm tổn thương

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 55 triệu người trên thế giới đang sống chung với sa sút trí tuệ, trong đó, Alzheimer chiếm khoảng 60-70%. Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất gây sa sút trí tuệ, khiến trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ và khả năng tự chăm sóc suy giảm dần. Bên cạnh những biểu hiện về nhận thức, rối loạn giấc ngủ cũng là vấn đề đáng lưu ý, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người bệnh và sinh hoạt của gia đình.

Tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), nghiên cứu của bác sĩ chuyên khoa II Bùi Văn Lợi và cộng sự trên 103 người bệnh Alzheimer, sử dụng bộ câu hỏi đánh giá giấc ngủ Sleep-50 ghi nhận, thời gian ngủ thực tế của người bệnh trung bình chỉ đạt 4,1 giờ mỗi đêm, dù thời gian nằm trên giường lên tới 6,7 giờ. Đặc biệt, có 96,3% người bệnh có hiệu quả giấc ngủ kém hoặc rất kém; 82,7% bị ảnh hưởng đến sinh hoạt và trạng thái tâm thần ban ngày. Gần một nửa (chiếm 49,4%) đã phải sử dụng thuốc ngủ.

Trong các dạng rối loạn giấc ngủ ở người mắc Alzheimer, mất ngủ là tình trạng phổ biến nhất, chiếm 86,4% nhóm có rối loạn, tương đương 68% tổng số người tham gia nghiên cứu. Người bệnh thường trằn trọc, khó duy trì giấc ngủ liên tục (chiếm 85,7%), khó đi vào giấc ngủ (chiếm 81,4%) hoặc thức dậy quá sớm và không thể ngủ lại (chiếm 42,9%).

Theo bác sĩ Bùi Văn Lợi, Alzheimer và rối loạn giấc ngủ có mối liên hệ tác động qua lại, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý. Ở người mắc Alzheimer, giấc ngủ không chỉ là vấn đề nghỉ ngơi, mà còn liên quan mật thiết đến sức khỏe não bộ. Khi giấc ngủ bị gián đoạn kéo dài, người bệnh có thể mệt mỏi, tăng lú lẫn, giảm khả năng tập trung và gặp nhiều khó khăn hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Rối loạn giấc ngủ thay đổi theo tiến triển Alzheimer, ở giai đoạn đầu thường giảm chất lượng và khó ngủ sâu; giai đoạn giữa dễ thức giấc, ngủ gật ban ngày; giai đoạn nặng có thể đảo lộn ngày - đêm. Nghiên cứu trên còn ghi nhận người khởi phát bệnh muộn có khả năng rối loạn giấc ngủ cao gấp hơn 6 lần nhóm khởi phát sớm; nhóm sa sút trí tuệ vừa, nặng cao gấp 4,8 lần nhóm nhẹ.

Không tự ý dùng thuốc ngủ, cần chăm sóc đúng cách

Theo nghiên cứu của bác sĩ chuyên khoa II Bùi Văn Lợi và cộng sự, có 49,4% người bệnh sử dụng thuốc ngủ cho thấy lựa chọn này phổ biến khi người mắc Alzheimer gặp vấn đề về giấc ngủ. Tuy nhiên, trằn trọc, thức giấc giữa đêm, hay ngủ ngày không đồng nghĩa người bệnh cần dùng thuốc.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, không nên tự ý mua thuốc ngủ hoặc thuốc an thần cho người bệnh. Việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ lú lẫn, té ngã và các biến chứng ở người cao tuổi. Do đó, gia đình không nên tự tăng liều, đổi thuốc hay cho người bệnh dùng thuốc của người khác.

Bác sĩ chuyên khoa II Đoàn Văn Phúc, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cũng cho rằng, hiện nay, nhiều người vẫn có thói quen tự mua thuốc tại hiệu thuốc mỗi khi bị mất ngủ, coi việc mua thuốc gần giống như mua rau, gạo hằng ngày. Đây là thói quen đáng lo ngại bởi điều trị mất ngủ cần được thăm khám và cá thể hóa cho từng bệnh nhân.

Theo bác sĩ Đoàn Văn Phúc, các loại thuốc điều trị mất ngủ có thể gây những tác động khác nhau đến tim mạch, như làm chậm nhịp tim, gây rối loạn nhịp tim hoặc tăng nhịp tim. Vì vậy, trước khi kê đơn, bác sĩ cần tìm hiểu nguyên nhân mất ngủ, thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và đánh giá tình trạng tim mạch, hô hấp cùng những chỉ số sức khỏe liên quan.

Mỗi người có nguyên nhân gây mất ngủ và tình trạng sức khỏe khác nhau nên không thể áp dụng chung một đơn thuốc. Việc nghiên cứu, phát triển nhiều loại thuốc điều trị mất ngủ cũng nhằm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với từng bệnh nhân. Vì vậy, khi gặp vấn đề về giấc ngủ, người dân nên đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, tư vấn để từ đó lựa chọn phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả.

Bên cạnh thăm khám, các bác sĩ khuyến cáo, gia đình nên hỗ trợ người mắc Alzheimer cải thiện giấc ngủ bằng cách duy trì nhịp sinh hoạt khoa học. Người bệnh nên tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng, vận động nhẹ nhàng ban ngày, hạn chế ngủ nhiều vào buổi chiều.

Ngoài ra, gia đình cần tránh cho người bệnh uống trà, cà phê và các đồ uống kích thích vào buổi tối, đồng thời điều chỉnh lượng nước uống sát giờ đi ngủ. Phòng ngủ nên yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng dịu và bảo đảm an toàn. Đặc biệt, cần duy trì giờ đi ngủ, thức dậy ổn định, tránh thay đổi lịch sinh hoạt đột ngột khiến nhịp thức - ngủ bị xáo trộn.

Theo các bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần, giấc ngủ tốt không chữa khỏi Alzheimer, nhưng chăm sóc đúng cách góp phần cải thiện sức khỏe, khả năng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Quan tâm đến giấc ngủ cũng là một phần thiết yếu trong quá trình chăm sóc, đồng hành lâu dài cùng người mắc Alzheimer.