Rừng cây di sản Vân Trình - Điểm nhấn xanh trên hành trình 'Một thời hoa lửa'

Quần thể nghiến cổ - “báu vật” giữa đại ngàn

Năm 2017, quần thể hơn 80 cây nghiến cổ thụ tại xóm Bó Dường, xã Vân Trình (nay là xã Thạch An), được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Đây là khu rừng nghiến nguyên sinh tồn tại qua hàng trăm năm nhờ sự gìn giữ bền bỉ của cộng đồng dân cư.

Những thân nghiến cao lớn, có cây vài người ôm không xuể, rễ nổi uốn lượn trên nền đá vôi. Tán cây đan dày tạo nên một không gian mát lạnh, ẩm ướt đặc trưng của rừng nguyên sinh. Trong diện tích khoảng 9 ha, hệ thực vật phát triển đa tầng, tạo môi trường sinh thái phong phú.

Bà Nông Thị Tình, ở xóm Bó Dường chia sẻ: Từ đời ông bà chúng tôi đã dặn con cháu không được chặt phá rừng nghiến. Dân bản coi rừng như thần rừng che chở. Nhờ giữ được rừng mà giờ đây con cháu có cái để tự hào.

Khu rừng nghiến nguyên sinh tồn tại qua hàng trăm năm nhờ sự gìn giữ bền bỉ của cộng đồng dân cư.

Chính niềm tin ấy đã trở thành “hàng rào” bảo vệ tự nhiên hiệu quả suốt nhiều thế hệ. Khi được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, khu rừng không chỉ được vinh danh về giá trị sinh học mà còn được ghi nhận như một minh chứng cho mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng.

Giữa rừng nghiến, người dân từ lâu đã lập miếu thờ như một cách gửi gắm sự tôn kính với thiên nhiên. Năm 2011, miếu được xây dựng lại khang trang hơn. Gần đây, bà con tiếp tục mở lối đi lên miếu, nền lát gạch, hai bên bó bờ gọn gàng, thuận tiện cho việc đi lại.

Không chỉ dựa vào tín ngưỡng dân gian, công tác bảo vệ rừng còn được đặt trong khuôn khổ pháp lý. UBND xã Thạch An đã cắm biển “Quy định bảo vệ khu rừng nghiến Di sản” ngay cạnh Quốc lộ 4A, sát chân rừng, với nội dung cụ thể, rõ ràng. Đây là bước đi thể hiện quyết tâm của chính quyền địa phương trong việc gìn giữ tài nguyên.

Ông Đinh Xuân Chiến, Phó trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội xã Thạch An cho biết: Sau khi được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, chúng tôi xác định phải vừa bảo tồn nghiêm ngặt, vừa nghiên cứu hướng khai thác du lịch phù hợp. Mọi hoạt động đều đặt yếu tố bảo vệ rừng lên hàng đầu.”

Theo ông Chiến, Ban Quản lý Công viên địa chất Non Nước Cao Bằng đã làm bãi đỗ xe ngoài tuyến đường, tạo điều kiện thuận lợi cho các đoàn tham quan, đồng thời hạn chế tác động trực tiếp vào lõi rừng.

Di tích chiến tranh giữa lòng rừng nguyên sinh

Điều khiến rừng Vân Trình trở thành điểm nhấn đặc biệt trên tuyến “Một thời hoa lửa” chính là sự hiện diện của những căn nhà tạm giam tù binh Mỹ giai đoạn 1968 -1972. Những nền móng, dấu tích còn lại giữa rừng già là minh chứng sinh động cho một giai đoạn lịch sử khốc liệt.

Theo kế hoạch, một số nhà tạm giam sẽ được cải tạo, tu bổ; đường đi trong rừng cũng được chỉnh trang để bảo đảm an toàn cho du khách. Tuy nhiên, việc trùng tu sẽ được thực hiện thận trọng, tránh làm biến dạng không gian tự nhiên vốn có.

Dấu tích còn lại của nhà tạm giam giai đoạn 1968 - 1972 giữa rừng già là minh chứng sinh động cho một giai đoạn lịch sử khốc liệt.

“Chúng tôi muốn du khách khi đến đây không chỉ tham quan rừng nghiến cổ thụ mà còn hiểu được bối cảnh lịch sử của vùng đất. Sự kết hợp giữa sinh thái và lịch sử chính là nét đặc sắc của tuyến số 4”, ông Chiến cho biết thêm.

Trong mạch kể chung của “Một thời hoa lửa”, nếu các điểm di tích khác nhấn mạnh yếu tố cách mạng, thì rừng Vân Trình mang lại cảm nhận đa chiều hơn: thiên nhiên từng là nơi che chở, là hậu phương thầm lặng trong chiến tranh.

Hướng tới điểm du lịch sinh thái - lịch sử bền vững

Việc đưa rừng cây di sản Vân Trình vào khai thác trong tuyến số 4 không đơn thuần là mở thêm một điểm tham quan. Đó là bước đi nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch, kéo dài thời gian lưu trú của du khách, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo tồn.

Tuyến “Một thời hoa lửa” vốn giàu giá trị lịch sử, khi kết hợp với rừng nghiến nguyên sinh, sẽ tạo nên hành trình trải nghiệm vừa sâu lắng vừa giàu cảm xúc. Du khách có thể đi từ những câu chuyện chiến tranh sang không gian tĩnh lặng của rừng già, cảm nhận rõ sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Quan trọng hơn, sự tham gia chủ động của người dân xóm Bó Dường trong bảo vệ và giới thiệu khu rừng là yếu tố then chốt bảo đảm tính bền vững. Khi cộng đồng trở thành chủ thể của di sản, việc khai thác du lịch sẽ gắn chặt với trách nhiệm gìn giữ.

Rừng cây di sản Vân Trình, vì thế, không chỉ là điểm dừng chân trên bản đồ du lịch. Đó là không gian ký ức, là “bảo tàng sống” của tự nhiên và lịch sử. Trên hành trình “Một thời hoa lửa”, mảng xanh ấy chính là điểm tựa lặng thầm - nhắc nhở về giá trị của hòa bình, của môi trường và của sự đồng lòng gìn giữ di sản cho mai sau.

P.V