Sa thải nhân viên để thay bằng AI, một công ty Trung Quốc bị tòa buộc bồi thường

Một người lao động gia nhập công ty công nghệ tại Hàng Châu (Trung Quốc) vào năm 2022 với vị trí giám sát đảm bảo chất lượng, phụ trách kiểm tra và giám sát các mô hình ngôn ngữ lớn được sử dụng trong các sản phẩm AI.

Sau đó, công ty cho rằng hệ thống AI có thể đảm nhiệm công việc này, đồng thời đề nghị người lao động chấp nhận giáng chức và giảm 40% lương. Khi nhân viên từ chối đề xuất, doanh nghiệp đã quyết định chấm dứt hợp đồng lao động.

Không đồng ý với quyết định sa thải, nhân viên này đã khởi kiện. Tháng trước, Tòa án Nhân dân trung cấp Hàng Châu phán quyết việc sa thải là trái quy định và yêu cầu công ty bồi thường 260.000 Nhân dân tệ.

Vụ việc thu hút sự chú ý rộng rãi, đây được xem là ví dụ cho thấy Trung Quốc đang tìm cách cân bằng giữa việc thúc đẩy ứng dụng AI và bảo đảm an ninh việc làm, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên vẫn ở mức cao.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho rằng phán quyết này gửi đi “một thông điệp trấn an” đối với các nỗ lực bảo vệ quyền lợi lao động trong thời đại tự động hóa.

Nhìn chung, người dân Trung Quốc hiện nay, dưới sự khuyến khích của chính phủ, có thái độ khá lạc quan đối với công nghệ và tiềm năng của AI trong việc cải thiện đời sống.

Theo một khảo sát gần đây của công ty nghiên cứu Ipsos, hơn 80% người dân Trung Quốc cho biết họ hào hứng với các sản phẩm sử dụng AI, trong khi tỷ lệ này tại Vương quốc Anh và Mỹ đều dưới 40%.

Tuy nhiên, cuộc chạy đua tích hợp AI trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế cũng bắt đầu làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất việc làm. Trung Quốc hiện đang đối mặt với tình trạng thất nghiệp thanh niên kéo dài, với khoảng 17% người từ 16 đến 24 tuổi chưa tìm được việc làm.

Ông Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng đang xuất hiện dấu hiệu thay đổi trong cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với tình trạng mất việc do AI gây ra.

Theo ông, trước đây các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc thường giảm nhẹ những rủi ro này, thay vào đó nhấn mạnh đến các việc làm mới mà AI có thể tạo ra. Quá trình này thường được so sánh với sự tái cấu trúc thị trường lao động trong Cách mạng Công nghiệp.

Tuy nhiên, hiện nay chính phủ Trung Quốc bắt đầu đề cập nhiều hơn đến việc giải quyết tình trạng thất nghiệp liên quan đến AI.

Vụ việc tại Hàng Châu cũng không phải lần đầu các cơ quan chức năng đứng về phía người lao động bị mất việc do AI.

Năm ngoái, chính quyền Bắc Kinh công bố kết quả một vụ trọng tài lao động, trong đó một công ty sa thải một nữ nhân viên đã làm công việc thu thập dữ liệu thủ công suốt 15 năm, với lý do một công cụ thu thập dữ liệu tự động có thể thay thế công việc này.

Ủy ban trọng tài cho rằng doanh nghiệp có quyền đưa AI vào mô hình kinh doanh, nhưng điều đó không được coi là “sự thay đổi đáng kể về hoàn cảnh khách quan”, vốn là căn cứ pháp lý để chấm dứt hợp đồng lao động.

Ủy ban cũng nhấn mạnh, trong khi hưởng lợi từ công nghệ, người sử dụng lao động cần đồng thời thực hiện các trách nhiệm xã hội tương ứng.

Ông Jeremy Daum, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Trung Quốc Paul Tsai thuộc Đại học Yale, cho rằng các phán quyết gần đây cho thấy khi thay đổi công nghệ chỉ là một bước nâng cấp kinh doanh có thể dự đoán và kiểm soát, doanh nghiệp không thể đơn giản chuyển toàn bộ chi phí chuyển đổi sang người lao động.