Sách của Malcolm Gladwell bị đánh giá 'hời hợt'

Malcolm Gladwell, tác giả của những cuốn sách ăn khách như Những kẻ xuất chúng, Điểm bùng phát... phát hành cuốn sách mới vào tháng 9 này: The American Way of Killing.

Cuốn sách đi sâu vào vấn đề cốt lõi của cuộc khủng hoảng bạo lực súng đạn ở Mỹ: Vấn đề bạo lực ở Mỹ bắt nguồn từ đâu? Và tại sao việc giải quyết nó lại khó khăn đến vậy?

Gladwell dẫn truyện ngụ ngôn Thầy bói xem voi, câu chuyện về những người mù và con voi, mỗi người chạm vào một phần khác nhau của con vật và đưa ra một kết luận khác nhau. Người này chạm vào vòi và cho rằng con voi giống một con rắn, người kia chạm vào chân con vật và kết luận rằng con voi là một cái cây, người khác chạm vào ngà và kết luận rằng con voi giống như một ngọn giáo... "Tôi cảm thấy đây chính là vấn đề của nước Mỹ: Nguồn gốc của xung đột và hiểu lầm, điều đã chi phối phần lớn cuộc tranh luận đang diễn ra về việc phải làm gì để giải quyết vấn đề tội phạm của đất nước", Gladwell lập luận.

The American Way of Killing đưa ra một luận điểm cho rằng nên tìm kiếm ở những nơi không ngờ tới khi cố gắng hiểu vấn đề bạo lực chết người ở Mỹ. Gladwell khám phá sự phi lý trong cách quốc gia này xử lý bạo lực thông qua một loạt câu chuyện.

Sách The American Way of Killing (trái) và tác giả Malcolm Gladwell. Nguồn ảnh: Amazon.

Gary Younge, giáo sư xã hội học tại Đại học Manchester, người có hai thập kỷ làm phóng viên tại Mỹ, trong đó có 12 năm là cộng tác viên cho tờ The Guardian. Bằng kinh nghiệm của mình, ông nhận định hai vấn đề lớn ở Mỹ khó "dịch" sang ngôn ngữ khác là văn hóa súng đạn và chăm sóc sức khỏe.

Ông dẫn ra một ví dụ điển hình: Sau mỗi vụ xả súng hàng loạt gây chấn động dư luận ở Mỹ, các biên tập viên ở London lại tự hỏi liệu điều này cuối cùng có dẫn đến việc kiểm soát súng đạn hay không, trong khi ở Mỹ, doanh số bán súng lại tăng lên khi người dân 'tìm kiếm sự bảo vệ' khỏi kẻ xả súng tiếp theo.

Bởi vậy, sách The American Way of Killing của Malcolm Gladwell ra mắt tháng 9, Gary Younge lập tức có bài đánh giá sách.

Trong ấn phẩm này, Gladwell, người lớn lên ở Canada, đặt ra câu hỏi tại sao: “một cậu bé như tôi có thể lớn lên [ở một nơi] mà không hề có bất kỳ trải nghiệm trực tiếp nào về bạo lực chết người, [trong khi] ở một nơi khác, một thanh niên có thể chôn cất hơn chục người bạn thân nhất của mình trước sinh nhật thứ 30… Điều gì khác biệt đến vậy ở Mỹ?”. Đó là một câu hỏi lớn.

Gary Younge đánh giá Gladwell có lối viết nhẹ nhàng, dễ đọc, trình bày những phát hiện vừa mang tính đột phá vừa mang tính cách mạng.

Xét về khía cạnh bình luận xã hội, sách của Gladwell được đánh giá dí dỏm, sống động và dễ hiểu. Tuy nhiên, nhà báo viết cho tờ The Guardian đòi hỏi nhiều hơn thế.

"... xét về khía cạnh hướng dẫn chính sách xã hội và can thiệp chính trị, sách đôi khi sâu sắc nhưng phần lớn lại hời hợt", Gary Younge nói về cách tiếp cận của Gladwell với chủ đề súng ống ở Mỹ.

Khác với những cuốn sách trước đây, Gladwell không hướng đến việc xây dựng một luận điểm duy nhất rồi viết xuyên suốt từ đầu đến cuối. Thay vào đó, ông đưa ra một loạt các quan sát riêng biệt, và đôi khi có liên quan, về mối quan hệ của nước Mỹ với bạo lực súng đạn. Sự tò mò của ông trải rộng trên nhiều lĩnh vực và chủ đề. Ông phỏng vấn các bác sĩ, nhà xã hội học, cựu cảnh sát trưởng, nhà tội phạm học, chuyên gia y tế công cộng, nhà sử học, nhà tâm lý học, học giả luật và bác sĩ phẫu thuật, trong khi nghiên cứu của ông bao gồm các vụ án của Tòa án Tối cao, lịch sử chế độ nô lệ, luật pháp thế kỷ 17, sinh lý học, ngữ pháp thế kỷ 18 và công nghệ vũ khí.

Tuy vậy, Gary Younge cho rằng Gladwell đã né tránh phân tích bất bình đẳng cấu trúc, không đề cập đến việc ai là người bị giết bằng súng và tại sao.

Ngoài ra, Gary Younge cũng đánh giá một số nội dung trong sách chỉ mang tính chất tham khảo, không có nhiều ý nghĩa thực sự. Đó là các đoạn nội dung giới thiệu chi tiết về công nghệ súng, phân tích án lệ liên quan đến súng...

Đánh giá tổng thể, Gary Younge cho rằng sách của Malcolm Gladwell mang tới cho người đọc cảm giác rằng ở Mỹ, vấn đề súng ống có nhiều điều không ổn. Nhưng sách không giúp độc giả hiểu rõ mức độ ảnh hưởng của bạo lực súng đạn đến đâu, tại sao vấn đề chưa được giải quyết và ai là những người chịu thiệt hại.