Sách giả vẫn tràn lan trên mạng xã hội

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Châu Phan - chủ biên bộ sách Nghiên cứu Huế phải lên tiếng trên mạng xã hội khi bộ sách mình dốc sức thực hiện bị làm giả, rao bán trên mạng xã hội.

Lừa cả người mua lẫn người làm sách

Không khó để bắt gặp các trang rao bán sách một cách công khai trên các nền tảng mạng xã hội. Với vùng đất có bề dày lịch sử văn hóa như Huế, những cuốn sách liên quan đến đề tài này bao giờ cũng nhận được sự quan tâm của độc giả. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, người mua nếu không am hiểu sẽ rất dễ bị lừa.

Thông thường, người mua bị thu hút bởi những thông tin quảng bá bài bản, đi kèm với đó là mức giá “ưu đãi”, “khuyến mãi”. Anh Nguyễn Hoàng (phường Vỹ Dạ, TP. Huế) - một người yêu thích văn hóa và lịch sử Huế cho biết, trước đây thường tìm mua sách tại các nhà sách. Thời gian gần đây, cùng với xu hướng mua sắm trực tuyến, anh chuyển sang đặt sách qua các ứng dụng thương mại điện tử vì thuận tiện hơn.

Gần đây, thấy nhiều trang mạng xã hội rao bán các đầu sách về Huế, anh cũng đặt mua. “Tuy nhiên, ngoài những trang bán uy tín, chất lượng bảo đảm thì nhiều trang mạng cũng đánh vào tâm lý người mua để bán sách không đúng như quảng cáo, từ hình thức đến nội dung”, anh Hoàng kể.

Dẫn chứng gần nhất, anh Hoàng thấy một trang mạng rao bán tựa sách Nghệ thuật Huế (tác giả Léopold Michel Cadìere, Edmond Gras do Nguyễn Thanh Hằng dịch và được Công ty sách Nhã Nam phát hành).

Nhìn trên ảnh và nội dung quảng cáo khá bài bản, anh lập tức đặt hàng, giá gần 500.000 đồng/cuốn với hy vọng tìm hiểu nhiều thông tin thú vị. Nhưng đến ngày nhận sách, anh Hoàng té ngửa. “Bìa sách thì in mờ nhạt, nội dung bên trong sách thì hoàn toàn không phải như tựa sách. Thay vào đó là những bài viết của nhiều tác giả, được chắp vá, chất lượng in thì quá kém, cỡ chữ giữa các trang không đồng đều”, anh Hoàng ngao ngán.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Châu Phan - chủ biên bộ sách Nghiên cứu Huế nhiều lần cũng đã lên tiếng phản ứng khi bộ sách được mình cất công thực hiện đã bị làm giả và bày bán công khai. Không có hợp đồng hay sự phối hợp nào với tác giả, các “nhà sách trên mạng” tự ý in và bán tràn lan.

Nếu không tỉnh táo người mua sẽ dễ bị gài bẫy bởi những thông tin rất cuốn hút kiểu như: “Bộ sách được rút ra từ tâm huyết, trí tuệ và cả mồ hôi của một thế hệ học giả ngày đêm vật lộn với những di cảo hoang tàn” hay “đây là một khối bảo vật khổng lồ, một công trình khai quật tầng tầng lớp lớp những bí ẩn của vùng đất Cố đô suốt hàng thế kỷ”. Đi kèm là những chương trình khuyến mãi hấp dẫn: “Duy nhất trong ngày hôm nay, bộ kỳ thư 6 tập Nghiên cứu Huế đang có mức giá ưu đãi chỉ 499k. Miễn phí vận chuyển toàn quốc. Chỉ còn 3 bộ cuối cùng”.

Chính những thông tin như thế đã đánh vào tâm lý người mua và một khi không tìm hiểu kỹ, người mua sẽ đặt hàng để rồi đến khi nhận sách mới phát hiện mình bị lừa. Thực tế, bộ sách này đã ra tập thứ 9 và chuẩn bị cho ra mắt tập 10 nhưng ở các trang bán lậu này, bộ sách vẫn dừng lại ở tập 6.

Vô tình tiếp tay cho gian thương trục lợi

Nhiều chuyên gia, những tác giả sách lẫn nhà xuất bản cho rằng, trong kỷ nguyên số hiện nay, tri thức có thể lan tỏa chỉ sau một cú nhấp chuột và kéo theo hệ quả là ngành xuất bản Việt Nam phải đối mặt với một loại “virus độc hại” có tên sách giả, sách lậu tràn lan trên không gian mạng.

Pháp luật xác định đây là hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh, báo động hơn nữa, đó là sự đe dọa nghiêm trọng hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực kinh tế - văn hóa. Vì thế đã đến lúc chúng ta phải chấm dứt thái độ thỏa hiệp và nhìn nhận vấn đề này với sự nghiêm khắc, cẩn trọng nhất.

Theo TS Lê Vũ Trường Giang (Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế) những năm qua, sự phát triển của các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội vô hình trung đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho các đối tượng kiếm lợi bất chính trên mồ hôi tác giả và ngành xuất bản. Với công nghệ in ấn tinh vi và các hội, nhóm chia sẻ PDF lậu, sách giả dễ dàng tiếp cận người đọc dưới sự hấp dẫn của giá rẻ, tiết kiệm... Nhưng đằng sau những trang sách nhìn tươm tất ấy là một chuỗi hệ lụy khôn lường. Các nhà xuất bản, đơn vị phát hành mất đi doanh thu để tái đầu tư và rộng hơn thị trường sẽ thiếu hụt các tác phẩm chất lượng.

Không dừng lại đó, nhìn ở tầm vĩ mô, hiện tượng sách giả sẽ làm xói mòn uy tín quốc tế của Việt Nam trong việc thực thi Công ước Bern về bảo hộ quyền tác giả. Bên cạnh sự tinh vi của tội phạm công nghệ, phần lớn đến từ hai lỗ hổng lớn là chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe và sự thờ ơ, bàng quan của người tiêu dùng. Các mức phạt hành chính hiện nay còn khá nhẹ so với lợi nhuận khổng lồ mà các kho sách lậu thu về.

“Theo quy định hiện hành, chỉ có Nghị định 119/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản và chủ yếu phạt hành chính. Đồng thời, một bộ phận không nhỏ độc giả vẫn mang tâm lý mua theo cảm tính, đọc tạm, hoặc thiếu kiểm chứng xem đó có phải là sách giả hay không đã vô tình tiếp tay cho gian thương trục lợi”, TS Giang phân tích.

Vì thế, để góp phần bảo vệ văn hóa đọc và ngành xuất bản cũng như tác giả, thiết nghĩ cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, có hành lang pháp lý rõ ràng và cơ quan quản lý cần xử lý hình sự đối với các hành vi sản xuất, kinh doanh sách giả quy mô lớn trên mạng. Từ đó, buộc các sàn thương mại điện tử phải liên đới chịu trách nhiệm kiểm duyệt gắt gao.

Mỗi độc giả cũng cần nói không với sách giả, lựa chọn xuất bản phẩm chính thống để bảo vệ quyền tác giả và văn hóa đọc.