Sai lầm sơ cứu trong 5 phút đầu có thể trả giá bằng cả đời trẻ

Trong hành trình nuôi dưỡng và chăm sóc con trẻ, những sự cố ngoài ý muốn như vấp ngã, bỏng nước sôi hay hóc dị vật có thể xảy ra ở bất cứ đâu, từ phòng khách, nhà bếp đến sân chơi.

Tuy nhiên, ranh giới giữa một tai nạn trầy xước thông thường và một thảm kịch để lại di chứng suốt đời đôi khi chỉ được quyết định trong vài phút ngắn ngủi.

Sự bình tĩnh là “liều thuốc” cứu mạng đầu tiên

Theo BSCK2 Bùi Hải Trung – Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) - khi trẻ không may gặp tai nạn thương tích, những phút đầu tiên có ý nghĩa sống còn. Sự thiếu hiểu biết hoặc những thói quen truyền miệng sai lầm của người lớn có thể vô tình khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn.

Bác sĩ cảnh báo những sai lầm sơ cứu trẻ thường gặp như móc họng khi hóc dị vật, bôi kem đánh răng lên vết bỏng, xử trí sai khi chảy máu... - Ảnh: minh họa

Thực tế cấp cứu cho thấy, nếu được sơ cứu đúng cách, trẻ có thể giảm mức độ chấn thương, hạn chế di chứng nặng nề, thậm chí được cứu sống kịp thời. Vì vậy, trang bị kiến thức sơ cứu chuẩn y khoa không còn là lựa chọn, mà là kỹ năng sinh tồn bắt buộc đối với bất kỳ bậc phụ huynh nào.

Khi chứng kiến con hoảng loạn, quấy khóc vì đau đớn, bản năng của cha mẹ thường là xót xa và lúng túng. Tuy nhiên, trong mọi tình huống tai nạn, điều quan trọng nhất vẫn là giữ bình tĩnh. Sự hoảng loạn của người lớn có thể khiến trẻ càng sợ hãi, nhịp tim tăng nhanh, máu chảy nhiều hơn hoặc tình trạng hô hấp trở nên khó khăn.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh ghi nhớ ba bước cơ bản: đảm bảo an toàn hiện trường, quan sát nhanh tình trạng nạn nhân và thực hiện sơ cứu đúng cách, đồng thời gọi cấp cứu 115 khi cần thiết.

Sau khi xử trí ban đầu, ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và can thiệp kịp thời. Tuyệt đối không chủ quan theo dõi tại nhà nếu chấn thương có dấu hiệu phức tạp.

Hiểm họa từ những cách cầm máu sai lầm

Vết cắt gây chảy máu là tai nạn thường gặp ở trẻ hiếu động. Khi xảy ra tình huống này, người lớn cần cho trẻ ngồi hoặc nằm yên nhằm giảm áp lực máu lên vết thương. Sau đó, dùng khăn sạch hoặc gạc sạch ép trực tiếp lên vết thương để tạo áp lực cơ học giúp cầm máu.

Một sai lầm phổ biến là khi thấy gạc thấm máu, nhiều người vội tháo ra để thay miếng khác, vô tình làm bong lớp máu đông vừa hình thành. Thay vào đó, nếu máu tiếp tục thấm, không bỏ gạc cũ mà đặt thêm gạc mới lên trên và tiếp tục ép chặt.

Bác sĩ đặc biệt lưu ý, tuyệt đối không rắc bột, đổ thuốc lá hay nước bẩn lên vết thương hở. Những “mẹo dân gian” này không chỉ không có tác dụng cầm máu mà còn biến vết thương thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng, thậm chí hoại tử rất nguy hiểm.

Xử trí vết bỏng: Đừng biến nhà bếp thành “phòng thí nghiệm”

Làn da mỏng manh của trẻ rất dễ bị tổn thương sâu khi tiếp xúc với nước sôi, thức ăn nóng hoặc bề mặt thiết bị gia dụng. Khi tai nạn xảy ra, thao tác quan trọng nhất là làm mát vùng bỏng ngay lập tức bằng nước sạch mát trong 10–20 phút. Nước mát giúp hạ nhiệt độ bề mặt da, hạn chế tổn thương lan sâu vào các lớp mô bên dưới.

Sau khi làm mát đủ thời gian, cần nhẹ nhàng che phủ vết bỏng bằng gạc hoặc khăn sạch để tránh bụi bẩn và ma sát.

Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp trẻ nhập viện trong tình trạng bỏng nhiễm trùng nặng do cha mẹ hoảng loạn bôi đủ loại chất lên da con. Phụ huynh cần nhớ tuyệt đối không bôi kem đánh răng, nước mắm, dầu gió hay bất kỳ hóa chất nào lên vùng da bị bỏng. Những chất này có thể gây kích ứng mạnh, làm tổn thương sâu hơn và gây khó khăn cho quá trình xử trí, làm sạch vết thương tại bệnh viện.

Bảo vệ khung xương khi trẻ vấp ngã

Sân chơi, cầu thang hay giường ngủ đều có thể trở thành nơi xảy ra tai nạn té ngã dẫn đến chấn thương xương khớp. Nếu nghi ngờ trẻ bị gãy xương hoặc trật khớp, nguyên tắc quan trọng nhất là không tự ý nắn chỉnh.

Việc kéo, nắn xương sai cách có thể khiến đầu xương gãy đâm vào mạch máu, dây thần kinh hoặc các cơ quan lân cận, làm tổn thương nghiêm trọng hơn.

Cách xử trí phù hợp là giữ nguyên tư thế đau của trẻ, cố định tạm thời bằng nẹp hoặc khăn để hạn chế tối đa sự di chuyển của chi bị tổn thương. Bất động vùng chấn thương không chỉ giúp giảm đau mà còn hạn chế nguy cơ sốc chấn thương. Sau khi cố định, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chụp chiếu và can thiệp chuyên môn.

Hóc dị vật: Cuộc chạy đua từng giây

Hóc dị vật, đặc biệt là các loại hạt, đồ chơi nhỏ hoặc thức ăn dạng tròn, là nguyên nhân có thể gây nguy hiểm tính mạng ở trẻ nhỏ. Cách xử trí phụ thuộc hoàn toàn vào tình trạng đường thở của trẻ.

Nếu trẻ còn ho được, hãy khuyến khích tiếp tục ho, bởi đây là phản xạ tự nhiên và hiệu quả nhất để tống dị vật ra ngoài.

Ngược lại, nếu trẻ không thể thở, tím tái, không phát ra tiếng hoặc mất ý thức, cần lập tức thực hiện vỗ lưng – ấn ngực (đối với trẻ nhũ nhi) hoặc thủ thuật Heimlich (đối với trẻ lớn), đồng thời gọi cấp cứu ngay.

Trong cơn hoảng loạn, nhiều phụ huynh có xu hướng đưa tay vào miệng trẻ để móc dị vật. Các bác sĩ cảnh báo tuyệt đối không móc họng khi không nhìn thấy dị vật. Hành động này có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, gây tắc nghẽn hoàn toàn đường thở và làm mất đi cơ hội cứu sống trẻ.

Tai nạn thương tích ở trẻ em là điều không ai mong muốn, nhưng luôn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Trang bị kiến thức sơ cứu đúng đắn không chỉ giúp hạn chế những hậu quả đau lòng mà còn là cách cha mẹ chủ động bảo vệ con trước những tình huống nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, sự bình tĩnh và hiểu biết của người lớn chính là “chiếc phao cứu sinh” đầu tiên cho trẻ.

Hồ Quang