Sân vận động 2,3 tỷ USD của Olympic 2032 gây tranh cãi

Giới chức thành phố Brisbane, Australia, đã công bố kế hoạch xây dựng sân vận động cho Olympic 2032: Một công trình trị giá 2,3 tỷ USD, lấy cảm hứng từ kiểu nhà ở ngoại ô đặc trưng của bang Queensland, còn được gọi là “Queenslander”.

Phối cảnh công trình được công bố hôm 2/2, cùng thời điểm chính quyền bang Queensland thông báo kết quả cuộc thi thiết kế quốc tế, trong đó liên danh Cox Architecture và Hassell giành chiến thắng.

Được dự kiến là nơi tổ chức các môn điền kinh Olympic và Paralympic, cũng như lễ khai mạc và bế mạc, sân vận động sẽ được xây dựng tại Công viên Victoria rộng 158 mẫu Anh (tương đương 63 ha), nằm ngay phía bắc trung tâm Brisbane.

Tuy nhiên, quyết định xây dựng sân hoàn toàn mới tại Victoria Park đang vấp phải phản ứng dữ dội, theo CNN.

Trước đó, chính quyền Queensland từng loại trừ phương án xây mới, thay vào đó ưu tiên nâng cấp các công trình hiện hữu để hạn chế chi phí và tác động môi trường.

Các nhóm vận động địa phương cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ gây tổn hại đến địa điểm có giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc - nơi từng được cộng đồng thổ dân Australia sinh sống và sử dụng trong hàng nghìn năm.

Giới chức bang Queensland cho biết địa điểm này sẽ được sử dụng cho môn cricket và bóng bầu dục kiểu Australia sau Thế vận hội năm 2032. Ảnh: Cox Architecture/Hassell.

Gây tranh cãi

Sau thông báo hôm 2/2, nhóm vận động Save Victoria Park mô tả các hình ảnh mô phỏng là “hình ảnh máy tính được ‘tô xanh’ một cách đánh bóng”. Tuyên bố của nhóm cho rằng đề xuất này sẽ gây ra “sự mất mát thảm khốc đối với quỹ đất công viên mang giá trị di sản”.

Mặc dù vị trí chính xác của sân trong Công viên Victoria vẫn chưa được chốt, các nghiên cứu ban đầu của một hội đồng độc lập cho thấy công trình sẽ chiếm khoảng 12-13% diện tích đất của công viên.

Tuy nhiên, báo cáo của Tiến sĩ Neil Peach - nhà nghiên cứu phát triển bền vững - cho rằng có thể tới 2/3 diện tích công viên sẽ bị ảnh hưởng, đồng thời ước tính hơn 1.200 cây xanh sẽ bị chặt hạ trong quá trình xây dựng.

“Đây là chiêu trò truyền thông nhằm thuyết phục mọi người rằng chỉ một phần nhỏ công viên bị ảnh hưởng và sau đó sẽ được phủ kín bởi cây xanh lâu năm”, Andrea Lunt, người phát ngôn của nhóm Save Victoria Park, nói.

Bà nhấn mạnh: “Những hình ảnh này về cơ bản đang bán một giấc mơ viển vông. Thực tế của Công viên Victoria còn tuyệt vời hơn nhiều. Thực tế là chúng ta đang có công viên trung tâm tuyệt đẹp, giàu giá trị lịch sử”.

Trong khi đó, phát biểu tại buổi họp báo hôm 2/2, Stephen Conry - Chủ tịch Cơ quan Điều phối và Hạ tầng Thế vận hội (GIICA), đơn vị chịu trách nhiệm về các địa điểm Olympic của Brisbane - lập luận rằng dự án này thực chất sẽ “tối đa hóa việc sử dụng không gian công viên và mảng xanh”.

Ông cho rằng đề xuất chiến thắng của hai công ty kiến trúc Australia là Cox Architecture và Hassell sẽ giúp “hàng trăm nghìn người” có thể “tận hưởng và sử dụng Công viên Victoria”.

Tại cùng buổi họp báo, Phó Thủ hiến bang Queensland Jarrod Bleijie bác bỏ nhóm Save Victoria Park.

Ông nhắc lại lịch sử gần đây của khu đất, cho biết nơi này từng là sân golf trong phần lớn thế kỷ trước và chỉ mới được chuyển đổi thành công viên công cộng vào năm 2021.

“Họ tin rằng công viên này đã hoạt động trong nhiều năm. Không phải vậy. Nó từng là sân golf. Và trước khi là sân golf thì nó còn là bãi rác”, ông nói với các phóng viên.

Brisbane được trao quyền đăng cai Thế vận hội vào năm 2021, sớm hơn hơn 11 năm trước khi sự kiện diễn ra - khoảng thời gian chuẩn bị dài nhất từng được dành cho một thành phố chủ nhà.

Ban đầu, giới chức đề xuất nâng cấp sân vận động cricket lớn nhất thành phố, The Gabba, để phục vụ Thế vận hội, nhưng phương án này bị chỉ trích vì chi phí cao.

Sau cuộc rà soát độc lập năm 2023, chính quyền đề xuất phương án xây sân mới tại Victoria Park với kinh phí còn lớn hơn, lên tới 3,4 tỷ AUD (tương đương 2,3 tỷ USD), gây tranh cãi kéo dài trong giới chính trị và công chúng.

Công viên Victoria, rộng 158 mẫu Anh và nằm ngay phía bắc trung tâm Brisbane, được chuyển đổi từ sân golf thành công viên công cộng vào năm 2021. Ảnh: Reuters.

Tháng 8/2025, tổ chức phi lợi nhuận của người bản địa, Yagara Magandjin Aboriginal Corporation, đã nộp đơn xin Chính phủ Liên bang đề nghị bảo vệ pháp lý vĩnh viễn cho công viên.

Người phát ngôn kiêm trưởng lão tộc Yagarabul, ông Gaja Kerry Charlton, mô tả khu đất này “có ý nghĩa và lịch sử to lớn”, nơi các cộng đồng Thổ dân từng tụ họp trong hàng nghìn năm.

“Chúng tôi rất lo ngại rằng ở đó có thể chứa các hiện vật, cây cổ thụ và hệ sinh thái quan trọng”, ông nói thêm. “Thậm chí, có thể còn tồn tại cả hài cốt tổ tiên. Chúng tôi kiên định với trách nhiệm bảo vệ khu đất này”.

Trong thông cáo báo chí, các kiến trúc sư trúng thầu cho biết họ đã thuê đơn vị tư vấn do người bản địa sở hữu - Blaklash - để “định hướng quá trình tham vấn có ý nghĩa và liên tục với các cộng đồng thổ dân trong suốt dự án”.

Bài toán “di sản hậu Olympic”

Cox Architecture và Hassell đều là những đơn vị đã thiết kế nhiều công trình thể thao lớn tại Australia, từng hợp tác trong dự án sân vận động Optus Stadium ở Perth và công trình tái phát triển Adelaide Oval.

Với Sân vận động Brisbane, hai công ty này sẽ làm việc cùng Azusa Sekkei - hãng kiến trúc đến từ Nhật Bản, đơn vị đã tham gia xây dựng hơn 100 công trình thể thao, trong đó có Sân vận động Quốc gia Nhật Bản được sử dụng cho Thế vận hội Tokyo 2020.

Lucy O’Driscoll, lãnh đạo cao cấp của Hassell, cho biết các kiến trúc sư mong muốn thiết kế của mình phản ánh được “khí hậu và văn hóa” của bang Queensland.

Đặc biệt, bà nhấn mạnh vai trò của những hàng hiên (veranda), vốn được bà mô tả là không gian “không hoàn toàn ở trong nhà cũng không hẳn ở ngoài trời”.

Dù thừa nhận sân sẽ tạo ra “sự thay đổi đáng kể” đối với công viên, giám đốc của Cox Architecture, Richard Coulson vẫn kỳ vọng một số khu vực của tổ hợp sẽ được mở cửa thường xuyên cho công chúng, qua đó khuyến khích người dân đi lại và sinh hoạt trong khu vực.

“Công viên này rất được yêu mến, nhưng thực tế lại chưa được sử dụng nhiều vì khả năng kết nối với các khu vực khác của thành phố còn hạn chế”, ông nói. “Tôi cho rằng sân vận động sẽ đóng vai trò chất xúc tác, giúp nhiều người hơn có thể tiếp cận và gắn kết với công viên, đồng thời tạo ra kết nối bên trong và xung quanh khu vực này”.

Giống các kỳ Thế vận hội gần đây, bài toán “di sản hậu Olympic” cũng là vấn đề lớn được đặt ra.

Dự kiến công trình xây dựng Sân vận động Brisbane sẽ khởi công trong năm nay và hoàn thành vào năm 2031. Ảnh: Cox Architecture/Hassell.

Ở nhiều nơi trên thế giới, các sân vận động chính sau Olympic thường bị coi là “voi trắng” - công trình lớn nhưng bị bỏ không hoặc chỉ được sử dụng rất hạn chế do chi phí xây dựng và bảo trì quá cao.

Tuy nhiên, ngoài việc tổ chức sự kiện, sân vận động Brisbane sẽ trở thành sân nhà mới của đội bóng bầu dục Brisbane Lions, cùng với hai đội cricket. Theo ông Coulson, việc cả hai môn thể thao này đều sử dụng sân thi đấu hình bầu dục, có kích thước tương đương với đường chạy điền kinh, sẽ giúp quá trình chuyển đổi công năng diễn ra thuận lợi hơn.

“Tại Brisbane, chúng tôi không gặp những thách thức như London hay một số kỳ Olympic khác”, ông nói, ám chỉ việc thủ đô nước Anh phải chuyển đổi sân điền kinh hình bầu dục sang sân bóng đá hình chữ nhật. “Chúng tôi có thể chuyển khá nhanh từ chế độ phục vụ Thế vận hội sang chế độ khai thác lâu dài sau đó”.

Sân Brisbane dự kiến sẽ chính thức khởi công trong năm nay và hoàn thành vào năm 2031.

Trong khi đó, nhóm Save Victoria Park nuôi hy vọng quyết định này có thể bị đảo ngược, cho biết các đơn xin bảo vệ pháp lý vĩnh viễn cho công viên vẫn đang được xem xét. Nhóm cũng lên kế hoạch tổ chức cuộc biểu tình công khai trong thời gian tới.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục đấu tranh”, Lunt khẳng định. “Bởi chúng tôi thực sự cam kết bảo vệ công viên này đúng nghĩa là một công viên, chứ không phải trở thành khu phức hợp giải trí - thể thao”.

Minh An