Sáng tạo số hành chính công TP Hồ Chí Minh - Bài 1: Tái cấu trúc quản trị đô thị số

TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi số chính quyền cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Bài 1: Tái cấu trúc quản trị đô thị số

Từ áp lực quản lý đô thị đặc biệt đến yêu cầu phục vụ người dân ngày càng cao, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức điều hành theo hướng số hóa và dựa trên dữ liệu. Quá trình này không chỉ diễn ra ở cấp Thành phố, mà đang từng bước lan xuống cơ sở, hướng tới xây dựng mô hình quản trị số đồng bộ, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Từng bước xóa “ốc đảo dữ liệu”

TP Hồ Chí Minh hiện đang đối mặt với nhiều sức ép của một siêu đô thị đặc biệt như gia tăng dân số cơ học, áp lực hạ tầng giao thông, nguy cơ ngập lụt do biến đổi khí hậu và nhu cầu ngày càng cao của người dân đối với chất lượng dịch vụ công. Trong bối cảnh đó, mô hình quản lý hành chính truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi phải chuyển đổi sang phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Ông Nguyễn Thành Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh (DXCENTER) cho biết: “Chuyển đổi số không chỉ là đưa thủ tục hành chính lên môi trường mạng, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình quản trị đô thị. Trọng tâm là xây dựng hệ thống điều hành dựa trên dữ liệu định lượng thay cho phương thức quản lý rời rạc, thiếu liên thông như trước đây”.

Theo ông Hòa, một trong những rào cản lớn của quá trình chuyển đổi số là tình trạng dữ liệu phân tán giữa các sở, ngành và địa phương. Trong nhiều năm, các đơn vị tự phát triển phần mềm và nền tảng riêng, sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau, dẫn đến tình trạng “mỗi nơi một hệ thống”, dữ liệu khó kết nối và chia sẻ.

Ông Nguyễn Thành Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo gần đây.

Để khắc phục tình trạng này, TP Hồ Chí Minh đang triển khai kiến trúc chuyển đổi số theo hướng chuẩn hóa và phân lớp đồng bộ. Theo đó, hệ thống được xây dựng trên bốn lớp gồm hạ tầng số và an ninh mạng; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng, nghiệp vụ; cùng các kênh tương tác với người dân và doanh nghiệp.

Trong đó, kho dữ liệu mở của Thành phố đóng vai trò trung tâm, giúp chuẩn hóa và liên thông dữ liệu từ các lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, giao thông, y tế, giáo dục… Đây là cơ sở để các cơ quan quản lý tăng khả năng chia sẻ dữ liệu và phục vụ công tác điều hành.

Song song với hạ tầng công nghệ, TP Hồ Chí Minh cũng chú trọng chuẩn hóa nguồn nhân lực số tại cơ sở. Theo tinh thần Quyết định 757/QĐ-BKHCN, các mô đun kỹ năng số cơ bản đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp phường, xã.

Việc chuẩn hóa kỹ năng số không chỉ phục vụ công tác vận hành hệ thống mà còn góp phần hạn chế rủi ro bảo mật, nâng cao hiệu quả xử lý công việc trên môi trường điện tử. Thành phố định hướng đưa tiêu chí năng lực số trở thành một trong những nội dung đánh giá cán bộ trong thời gian tới.

Để bảo đảm quá trình triển khai đồng bộ, Thành phố xây dựng quy trình quản lý gồm các bước từ phân định nền tảng dùng chung, hướng dẫn kỹ thuật, tiếp nhận đề xuất từ cơ sở đến rà soát và đánh giá hiệu quả triển khai thông qua các chỉ số định lượng.

Trong cấu trúc quản trị số, Ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh được xem là một trong những nền tảng kết nối trực tiếp giữa chính quyền với người dân. Ứng dụng tích hợp cơ chế đăng nhập một lần (SSO), liên thông với hệ thống định danh điện tử VNeID và cho phép người dân theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ trực tuyến theo thời gian thực.

Người dân được hướng dẫn cài đặt và sử dụng Ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh (SSO) tại Ngày hội “Điểm chạm số 2026”.

Cổng phản ánh kiến nghị 1022 cũng được tích hợp trực tiếp trên ứng dụng, giúp người dân gửi phản ánh hiện trường, định vị vị trí sự cố và theo dõi kết quả xử lý. Theo ông Hòa, Thành phố định hướng tiếp tục mở rộng nền tảng này để tiến tới hình thành “siêu ứng dụng” phục vụ toàn diện các dịch vụ công trên thiết bị di động.

Hướng tới mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu

Một trong những mục tiêu trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi số của TP Hồ Chí Minh là xây dựng mô hình bản sao số đô thị (Digital Twin). Đây là mô hình số hóa không gian đô thị theo thời gian thực thông qua hệ thống dữ liệu, cảm biến IoT và camera thông minh.

Khác với các bản đồ số thông thường, Digital Twin cho phép mô phỏng và phân tích các tình huống đô thị như ùn tắc giao thông, ngập nước hay phân bổ hạ tầng dân cư. Qua đó, cơ quan quản lý có thêm cơ sở dữ liệu phục vụ công tác dự báo, quy hoạch và điều hành đô thị.

Thực tế, mô hình này đã được triển khai tại Côn Đảo với việc tích hợp nhiều lớp dữ liệu như quy hoạch đất đai, dân cư, hạ tầng, môi trường và di sản văn hóa. Hệ thống cũng hỗ trợ số hóa Nghĩa trang Hàng Dương và phát triển thư viện số phục vụ du lịch thông minh.

TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy xây dựng mô hình bản sao số (Digital Twin) phục vụ công tác quản trị đô thị. Ảnh minh họa

Song song với xây dựng bản sao số, TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy cơ chế chia sẻ dữ liệu mở nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ và các startup tham gia phát triển dịch vụ số. Theo đề xuất của DXCENTER, các phần mềm của sở, ngành cần bảo đảm khả năng kết nối API đồng bộ với nền tảng dữ liệu chung để tránh tình trạng dữ liệu bị chia cắt.

Trong quá trình này, mô hình hợp tác công tư (PPP) được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hình thành hệ sinh thái công nghệ số trong các lĩnh vực như tài chính, bất động sản và dịch vụ đô thị.

Tuy nhiên, quá trình triển khai chuyển đổi số tại cơ sở vẫn còn không ít khó khăn. Một số địa phương còn thiếu nhân lực công nghệ thông tin; cơ chế phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp chưa đồng bộ; nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận thông tin và cơ hội hợp tác công nghệ.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Thành viên Chi hội Tin học Bình Dương (Hội Tin học TP Hồ Chí Minh - HCA) cho rằng, để thúc đẩy chuyển đổi số cần có sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng xã hội.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Thành viên Chi hội Tin học Bình Dương (Hội Tin học TP Hồ Chí Minh - HCA) chia sẻ tại hội thảo gần đây.

Theo ông Sơn, các tổ chức trung gian như HCA đóng vai trò kết nối giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ, giúp cụ thể hóa các nhu cầu của chính quyền thành giải pháp kỹ thuật phù hợp, đồng thời hỗ trợ đào tạo nhân lực và thúc đẩy ứng dụng thực tế tại cơ sở.

Thời gian qua, HCA đã phối hợp hỗ trợ hạ tầng và nhân sự công nghệ cho nhiều phường, xã; đồng thời triển khai các chỉ số đánh giá mức độ sẵn sàng chính quyền số cấp cơ sở. Song song đó, lực lượng sinh viên công nghệ thông tin từ các trường đại học cũng tham gia hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, chữ ký số và hóa đơn điện tử.

Theo các chuyên gia, hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ nằm ở hạ tầng công nghệ mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức vận hành, chất lượng dữ liệu và năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Bài cuối: Đô thị số từ cơ sở