Sáp nhập Tesla và SpaceX: 'Canh bạc' 3,6 nghìn tỷ USD của Elon Musk

Tỷ phú Elon Musk - Ảnh: Getty/CNBC.

Hôm 20/10, ông Musk cho biết hai công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để nghiên cứu phương án sáp nhập. Với tư cách là cổ đông chính và CEO của cả hai công ty, ông thừa nhận do là “bên có xung đột lợi ích”, nên ông “không thể tham gia vào các cuộc thảo luận”. Ông cũng lưu ý rằng không có gì đảm bảo hai công ty sẽ đạt được thỏa thuận “về chung một nhà”.

Nếu thực hiện thành công thương vụ táo bạo nhất từ trước đến nay này, tập đoàn hợp nhất sẽ có giá trị khoảng 3,6 nghìn tỷ USD theo mức giá hiện tại, lọt vào nhóm công ty giá trị vốn hóa nhất thế giới, sánh ngang với Nvidia, Apple, Alphabet và Microsoft.

Tuy nhiên, theo tờ báo Financial Times, bất kỳ kế hoạch sáp nhập nào giữa Tesla và SpaceX cũng sẽ đối mặt với những rào cản lớn, từ mối lo ngại của các cổ đông về quyền lực của ông Musk, cho đến sự kiểm duyệt từ các cơ quan chức năng tại Mỹ và Trung Quốc - những quốc gia chắc chắn sẽ giám sát chặt chẽ thương vụ được dự báo là vụ sáp nhập lớn nhất mọi thời đại này.

TẬP ĐOÀN SAU SÁP NHẬP SẼ NHƯ THẾ NÀO?

Thực thể doanh nghiệp hợp nhất giữa hãng xe điện và công ty trí tuệ nhân tạo (AI) - khai phá không gian do ông Musk điều hành sẽ sở hữu một danh mục kinh doanh vô cùng rộng lớn. SpaceX sẽ đóng góp mảng kinh doanh tên lửa chiếm ưu thế trên toàn cầu cùng mạng lưới vệ tinh viễn thông Starlink.

Theo dự báo từ các chuyên gia phân tích do công ty Visible Alpha tổng hợp, tập đoàn hợp nhất sẽ có hơn 155.000 nhân viên và tạo ra tổng doanh thu 153 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, các chuyên gia này cũng dự báo tập đoàn sẽ có dòng tiền tự do âm ít nhất 54 tỷ USD, trong bối cảnh các kế hoạch chi tiêu của Musk cho cơ sở hạ tầng AI, các nhà máy sản xuất chip và tên lửa đang không ngừng gia tăng mỗi ngày.

Thỏa thuận này cũng sẽ củng cố quyền kiểm soát của ông Musk đối với Tesla. Ông hiện nắm giữ khoảng 84% quyền biểu quyết tại SpaceX thông qua các cổ phiếu có quyền biểu quyết vượt trội, so với khoảng 20% tại Tesla.

Các nhà phân tích dự báo trong năm nay, Tesla sẽ bán được hơn nửa triệu chiếc sedan Model 3, hơn 1 triệu chiếc Model Y và 22.000 chiếc Cybertruck. Tesla cũng đang phát triển mảng xe tự lái cùng dòng robot Optimus, sản phẩm mà ông Musk từng dự báo có thể giúp Tesla đạt giá trị vốn hóa 25 nghìn tỷ USD trong tương lai.

Trong tuyên bố về dự định sáp nhập công ty, ông Musk khẳng định trí tuệ nhân tạo (AI) là ưu tiên hàng đầu của ông. Ông cho rằng việc sáp nhập là hợp lý vì “chúng ta gần như đã chạm đến điểm kỳ dị của siêu trí tuệ” - thời điểm mà AI vượt xa trí thông minh của con người.

Ông cho biết đến cuối năm nay, SpaceX sẽ có khoảng 3GW công suất điện toán đi vào hoạt động và đến cuối năm tới đạt 13GW, với “khả năng không nhỏ” là sẽ vượt mốc 20GW.

Con số này sẽ giúp SpaceX trở thành đối thủ cạnh tranh với các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn nhất thế giới như Amazon Web Services, Microsoft và Google. Với mức giá hơn 50 USD cho mỗi watt mà SpaceX đưa ra, nếu cho thuê toàn bộ công suất 20GW đó, công ty có thể thu về khoảng 1 nghìn tỷ USD mỗi năm. Đây cũng là mức cao nhất trong dự báo doanh thu từ 500 tỷ đến 1 nghìn tỷ USD mà ông Musk đặt ra cho giai đoạn cuối năm 2027.

Về dài hạn, ông Musk muốn biến Starlink thành một nhà mạng di động lớn cung cấp dịch vụ viễn thông từ không gian, đặt các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo và thực hiện kế hoạch định cư trên Sao Hỏa.

Từ lâu, các nhà đầu tư đã đặt câu hỏi về khả năng của ông Musk trong việc duy trì sự tập trung vào toàn bộ đế chế kinh doanh của mình. Một nhà đầu tư lớn tại Tesla chia sẻ: “Hiện tại, ông ấy dành thời gian cho cả Tesla và SpaceX, nhưng các cổ đông không thể biết được ông ấy đang dồn phần lớn năng lượng hay tiền bạc vào đâu”.

Vị tỷ phú sở hữu khối tài sản gần 1 nghìn tỷ USD này cho biết ông thường dành 4 ngày mỗi tuần tại Memphis, Tennessee, để đưa các cụm máy tính mới vào vận hành. Ông lập luận rằng đội ngũ kỹ sư tên lửa của SpaceX có khả năng xây dựng các trung tâm dữ liệu nhanh hơn bất kỳ ai khác.

VÌ SAO HỢP NHẤT TESLA VÀ SPACEX?

Dưới sự lãnh đạo của ông Musk, hai công ty đã dần tiến lại gần nhau hơn. “Có rất nhiều lợi ích từ việc hợp tác phát triển phần mềm siêu thông minh, thiết kế chip, dự án Terafab, cũng như lĩnh vực chế tạo robot và đưa khối lượng vật chất lên quỹ đạo”, ông cho biết hôm 20/10.

Vào tháng 3, ông Musk đã công bố một liên doanh giữa hai công ty mang tên Terafab - một nhà máy sản xuất linh kiện bán dẫn quy mô lớn tại Texas. Dự án này có thể tiêu tốn tới 119 tỷ USD và sẽ sản xuất chip phục vụ cho các phương tiện tự lái, robot hình người và các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo của ông.

Hai công ty cũng đã hợp tác để tạo ra mẫu xe thể thao “biết bay” mang tên Roadster, vừa được ra mắt tuần trước. Chiếc xe này có khả năng thực hiện các cú lộn ngược và nhảy nhờ vào hệ thống đẩy bằng khí lạnh do SpaceX phát triển. Ngoài ra, mô hình AI Grok của Musk cũng được cung cấp miễn phí trên nhiều dòng xe Tesla.

Các công ty này vốn đã có quan hệ kinh doanh với nhau. SpaceX từng chi gần 1 tỷ USD để mua pin Megapack và xe bán tải Cybertruck từ Tesla. Trong đó, riêng năm ngoái, SpaceX đã chi 131 triệu USD để mua dòng xe bán tải vốn có doanh số khá chậm này. Ngược lại, Tesla cũng trở thành cổ đông của SpaceX sau khi khoản đầu tư 2 tỷ USD vào xAI được chuyển đổi thành cổ phiếu SpaceX, khi xAI và SpaceA sáp nhập làm một.

LIỆU CỔ ĐÔNG CÓ PHẢN ĐỐI?

Ông Musk cho biết các ủy ban đặc biệt của hai công ty vẫn chưa thống nhất được các điều khoản và “không có gì đảm bảo rằng họ sẽ đạt được thỏa thuận”. Tesla cũng sẽ cần sự ủng hộ từ các cổ đông nắm đa số trong tổng số cổ phiếu hiện có - thay vì chỉ từ đa số các cổ đông tham gia bỏ phiếu - một yêu cầu mà ông Musk mô tả là “rào cản khá cao”.

Tuy nhiên, ông Musk nổi tiếng với việc luôn đạt được mục tiêu mà ông đặt ra. Một thập kỷ trước, ông đã sáp nhập SolarCity, công ty năng lượng sạch khi đó đang niêm yết trên sàn chứng khoán, vào Tesla. Thương vụ hoàn toàn bằng cổ phiếu này đã dẫn đến một vụ kiện từ các cổ đông của Tesla, khi họ cho rằng ông Musk thực hiện thương vụ này chỉ nhằm mục đích dùng một phần đế chế kinh doanh của mình để “cứu” một bộ phận khác một cách không thỏa đáng.

Thẩm phán phụ trách vụ kiện cuối cùng đã bác bỏ các cáo buộc của cổ đông, nhưng cũng không quên chỉ trích mối quan hệ thân thiết giữa Musk với các thành viên độc lập trong Hội đồng Quản trị Tesla, cũng như sự can thiệp của ông vào quá trình đàm phán.

Sau đó, ông Musk đã chuyển trụ sở pháp lý của cả Tesla và SpaceX từ bang Delaware sang bang Texas. Trước đây, tại Delaware, vị tỷ phú này từng phải đối mặt với nhiều vụ kiện từ cổ đông liên quan đến các thông lệ quản trị doanh nghiệp tại Tesla. Trong khi đó, luật doanh nghiệp tại Texas ưu tiên tôn trọng các quyết định từ hội đồng quản trị hơn, đồng thời có thể giới hạn phạm vi các vụ kiện từ cổ đông chỉ cho phép những cổ đông nắm giữ tỷ lệ sở hữu rất lớn mới có quyền khởi kiện.

LIỆU VỤ SÁP NHẬP CÓ BỊ CHẶN?

Các cơ quan quản lý trên khắp thế giới chắc chắn sẽ xem xét kỹ lưỡng vụ sáp nhập này. Theo các luật sư, ngoài Mỹ, thương vụ sáp nhập này gần như chắc chắn cần phải được thông qua tại các khu vực pháp lý quan trọng, bao gồm Liên minh châu Âu (EU), Vương quốc Anh và Trung Quốc.

Có lẽ không nơi nào mà thương vụ sáp nhập này gây lo ngại nhiều như ở Trung Quốc, thị trường mang lại cho Tesla 21 tỷ USD doanh thu trong năm ngoái, chiếm khoảng 22% tổng doanh thu của hãng, và cũng là nơi đặt nhà máy sản xuất ô tô lớn nhất của hãng tại Thượng Hải. Từ lâu, Bắc Kinh đã nhìn nhận SpaceX - một nhà thầu quốc phòng của Mỹ - với sự nghi ngại sâu sắc.

Chỉ riêng trong quý gần nhất, SpaceX đã ký hợp đồng thực hiện 18 sứ mệnh phóng vệ tinh phục vụ an ninh quốc gia Mỹ, đồng thời chế tạo các vệ tinh quân sự thuộc hệ thống Starshield cho chính phủ Mỹ. Các nhà nghiên cứu quân sự Trung Quốc đã coi dịch vụ Starlink của SpaceX là một mối đe dọa, kể từ khi công ty này cung cấp các thiết bị đầu cuối cho Ukraine sau khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Trong một đánh giá về kế hoạch sáp nhập này, ngân hàng JPMorgan Chase nhận định: “Việc đạt được sự chấp thuận từ Trung Quốc có thể là một rào cản đặc biệt khó khăn, xét đến những vấn đề nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia.”

Các chuyên gia phân tích tại JPMorgan Chase cho rằng Tesla có thể phải tách biệt hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc hoặc chuyển giao quyền kiểm soát cho một liên danh các doanh nghiệp Trung Quốc - một mô hình “phản chiếu” lại thỏa thuận từng đưa hoạt động của TikTok tại Mỹ vào tay các chủ sở hữu người Mỹ. Trong trường hợp đó, Tesla có thể thu phí cấp phép cho thương hiệu và công nghệ tự lái của mình.

Tại Mỹ, một nguồn tin thân cận với Tesla tiết lộ với Financial Times rằng việc hoàn tất vụ sáp nhập này trước khi Tổng thống Donald Trump rời nhiệm sở là yếu tố then chốt. Người này nói thêm: “Thương vụ này chắc chắn sẽ diễn ra, nhưng không phải là sớm như mọi người vẫn nghĩ”.