Sắp xếp khối, xóm, thôn, bản ở Nghệ An: Ưu tiên thuận lợi cho người dân khi chọn nhà văn hóa

Ưu tiên vị trí trung tâm, thuận lợi cho người dân

Theo Phương án tổng thể sắp xếp khối, xóm, thôn, bản trên địa bàn tỉnh năm 2026 vừa được UBND tỉnh ban hành, Nghệ An sẽ sắp xếp 3.797 khối, xóm hiện nay thành 2.026 khối, xóm mới (gồm 266 khối, 1.760 xóm) giảm 1.771 đơn vị, giảm 46,64%). Đây là đợt sắp xếp có quy mô lớn, tác động đến đời sống của người dân ở cơ sở.

Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 3.769 khối, xóm có nhà văn hóa, đạt tỷ lệ 99%; 3.513 khối, xóm có khu thể thao, đạt tỷ lệ 93%. Nhiều nhà văn hóa đã được đầu tư đồng bộ, khang trang, đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, khi quy mô dân cư của các xóm mới tăng lên sau sắp xếp, sáp nhập, việc lựa chọn nhà văn hóa nào làm địa điểm sinh hoạt chung đang được các địa phương cân nhắc kỹ lưỡng.

Tại xã Vân Tụ, địa phương hiện có 45 xóm với 10.649 hộ dân. Theo phương án dự kiến, toàn xã sẽ sắp xếp còn 24 xóm.

Qua rà soát, toàn xã hiện có 69 nhà văn hóa, gồm 56 nhà văn hóa đang sử dụng và 13 nhà văn hóa không còn sử dụng. Là người dân sinh sống tại xóm Đồng Hiền, ông Bùi Hữu Dinh cho rằng, sau sáp nhập, điều người dân mong muốn nhất là nhà văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, thuận tiện cho việc đi lại của bà con ở các khu dân cư.

Đường giao thông trước nhà văn hóa xóm cũ Đồng Muông, xã Vân Tụ - địa điểm nhiều người dân đề xuất làm nhà văn hóa cho xóm mới khi sáp nhập xóm Đồng Hiền và Ngọc Hạ. Ảnh: P.V

Theo ông Dinh, khi 2 xóm sáp nhập thành 1 đơn vị mới, quy mô dân cư sẽ lớn hơn rất nhiều so với trước đây. Do đó, nhà văn hóa không chỉ cần thuận lợi về giao thông mà còn phải có đủ diện tích để mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng trong tương lai.

Cùng quan điểm đó, ông Võ Duy Tiên - Xóm trưởng xóm Đồng Hiền cho biết, sau khi dự kiến sáp nhập 2 xóm là Đồng Hiền và Ngọc Hạ để hình thành xóm mới dự kiến tên là Công Thành với 566 hộ dân, quy mô dân số và nhu cầu sinh hoạt cộng đồng sẽ tăng lên đáng kể.

Trong khi đó, nhà văn hóa của 2 xóm hiện nay thì đều không ở vị trí trung tâm, lại được xây dựng từ nhiều năm trước, quy mô nhỏ nên khó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của hàng trăm hộ dân sau sáp nhập.

Theo ông Tiên, qua nắm bắt và lấy ý kiến bà con, nhiều người dân đề xuất lựa chọn khu vực Nhà Văn hóa xóm Đồng Muông cũ (là nhà văn hóa của xóm sáp nhập với xóm Đồng Hiền trước đây) để xây dựng nhà văn hóa của xóm mới.

Không chỉ riêng tại Vân Tụ, tiêu chí lựa chọn nhà văn hóa nằm ở vị trí trung tâm, thuận lợi cho người dân đi lại cũng đang được nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh đặt lên hàng đầu.

Tại xã Văn Hiến, địa phương hiện có 33 xóm. Theo phương án, sau sắp xếp sẽ còn 22 xóm. Qua rà soát, toàn xã hiện có 64 nhà văn hóa được xây dựng qua nhiều giai đoạn khác nhau; trong đó, 33 nhà văn hóa đang phục vụ sinh hoạt của 33 xóm hiện nay.

Cán bộ cơ sở và bà con nhân dân trao đổi trước Nhà Văn hóa xóm Tân Sơn 1, xã Văn Hiến. Ảnh: P.V

Theo ông Hoàng Văn Chính - Bí thư Chi bộ, Xóm trưởng xóm Tân Sơn 1, người dân địa phương đồng tình cao với chủ trương sắp xếp thôn, xóm của Đảng và Nhà nước. Bà con cũng rất quan tâm đến việc lựa chọn địa điểm sinh hoạt cộng đồng trong thời gian tới.

Hiện nay, phương án đang được dự kiến là sáp nhập xóm Tân Sơn 1 và Tân Sơn 2 với quy mô 515 hộ dân, hơn 2.000 nhân khẩu.

“Cả hai nhà văn hóa đều được đầu tư khá khang trang. Tuy nhiên, nếu lựa chọn Nhà Văn hóa Tân Sơn 1 sẽ có nhiều thuận lợi hơn bởi nằm trên trục giao thông lớn, gần khu di tích lịch sử văn hóa, diện tích nhà văn hóa hơn 350m² và khuôn viên rộng khoảng 4.000m²”, ông Chính cho biết.

Bảo đảm đồng thuận và sử dụng hiệu quả tài sản công

Theo ông Nguyễn Như Hoàn - Phó Chủ tịch UBND xã Vân Tụ, việc xây dựng phương án sắp xếp xóm và dự kiến nhà văn hóa được địa phương thực hiện trên cơ sở các quy định, hướng dẫn của Trung ương và của tỉnh.

Ông Nguyễn Như Hoàn - Phó Chủ tịch UBND xã Vân Tụ báo cáo kế hoạch triển khai lấy ý kiến cử tri đại diện hộ về sáp nhập các đơn vị xóm trên địa bàn xã. Ảnh: CSCC

Khi sắp xếp, các vị trí nhà văn hóa được dự kiến tại những khu vực có đông dân cư, thuận tiện giao thông và phù hợp với định hướng phát triển của các xóm mới.

Tuy nhiên, quyết định cuối cùng sẽ được thực hiện trên cơ sở lấy ý kiến nhân dân.

Đại biểu tham dự hội nghị triển khai kế hoạch lấy ý kiến cử tri đại diện hộ về sáp nhập các đơn vị xóm của UBND xã Vân Tụ. Ảnh: CSCC

“Sau khi hoàn thành sáp nhập, địa phương sẽ căn cứ kết quả họp chi bộ, họp xóm và ý kiến của người dân để lựa chọn phương án phù hợp nhất. Từ sự đồng thuận này, xã sẽ tiếp tục lập phương án quy hoạch lại hệ thống nhà văn hóa sao cho phù hợp với điều kiện của các xóm mới ”, ông Hoàn nhấn mạnh.

Tại xã Văn Hiến, cùng với xây dựng phương án lựa chọn nhà văn hóa cho các xóm mới, địa phương cũng đang tính toán phương án xử lý những cơ sở dôi dư sau sáp nhập.

Nhiều nhà văn hóa trên địa bàn xã Văn Hiến đã có thiết chế thể thao đồng bộ. Ảnh: P.V

Theo bà Nguyễn Thị Hạnh - Phó Chủ tịch UBND xã Văn Hiến, địa phương được hình thành từ việc sáp nhập 5 xã của huyện Đô Lương (cũ). Một số công trình được đầu tư khang trang trong quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, nhưng cũng có những nhà văn hóa đã xuống cấp, cần nguồn lực lớn để sửa chữa, nâng cấp.

“Đối với các nhà văn hóa dôi dư sau sắp xếp, địa phương đã giao các bộ phận chuyên môn rà soát, tham mưu phương án quản lý và sử dụng đúng quy định, tránh lãng phí tài sản công”, bà Hạnh cho biết.

Xã Nam Đàn cũng sẽ sắp xếp 23 xóm xuống còn 11 xóm. Qua rà soát, giai đoạn 2020-2025, trên địa bàn có 11 nhà văn hóa được đầu tư xây dựng mới đảm bảo tiêu chuẩn, diện tích khuôn viên đều trên 3.000 m2. Theo ông Hoàng Nghĩa Hùng - Chủ tịch UBND xã Nam Đàn, lần này dự kiến sáp nhập xuống còn 11 xóm, địa phương dự kiến sử dụng 8 nhà văn hóa mới ở vị trí trung tâm, thuận lợi cho người dân đi lại sinh hoạt tại các xóm mới. Còn 3 nhà văn hóa của 3 xóm mới phải quy hoạch mới để đầu tư xây dựng, đảm bảo tiêu chuẩn trong thời gian sắp tới.

Lãnh đạo UBND xã đang trao đổi với cán bộ xóm tại Nhà Văn hóa xóm Thống Nhất - 1 trong 11 nhà văn hóa được đầu tư khang trang, đảm bảo các tiêu chuẩn trên địa bàn xã Nam Đàn . Ảnh: P.V

“Trong phương án lựa chọn các nhà văn hóa xóm mới chúng tôi cũng rà soát cân nhắc rất kỹ lưỡng để lựa chọn vị trí trung tâm để thuận lợi cho người dân khi tham gia sinh hoạt. Còn những nhà văn hóa xây dựng mới rồi nhưng mà giờ không sử dụng đến thì sẽ làm cơ sở sinh hoạt cộng đồng cho các cụm dân cư để thực hiện các hoạt động văn hóa, thể thao”, ông Hùng cho hay.

Cùng với các xã vùng nông thôn, việc rà soát lựa chọn nhà văn hóa cũng được triển khai đồng bộ tại các phường.

Tại phường Vinh Hưng, địa phương đã thành lập 5 tổ công tác, trong đó, có 4 tổ tập trung rà soát, khảo sát hiện trạng các nhà văn hóa và thiết chế văn hóa - thể thao của các khối. Theo ông Đặng Hiếu Lam - Phó Chủ tịch UBND phường, tiêu chí lựa chọn là những nhà văn hóa có vị trí thuận tiện nhất, diện tích rộng, cơ sở vật chất tốt và nằm ở trung tâm các khối dân cư mới.

Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Vinh Hưng tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với phương án sắp xếp, tổ chức lại các khối dân cư. Ảnh: CSCC

Những nhà văn hóa không còn là điểm sinh hoạt chính vẫn tiếp tục được sử dụng làm địa điểm sinh hoạt văn hóa, thể thao cho các cụm dân cư.

Theo Phương án tổng thể sắp xếp khối, xóm, thôn, bản trên địa bàn tỉnh năm 2026, UBND tỉnh cũng yêu cầu UBND cấp xã rà soát toàn bộ hiện trạng nhà văn hóa, khu thể thao, thiết chế văn hóa, tài sản công của các khối, xóm trước khi sắp xếp để xây dựng phương án quản lý, sử dụng sau sắp xếp theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, chống lãng phí; phát huy hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng bỏ không, xuống cấp, sử dụng sai mục đích.

Đối với các khối, xóm trước khi sáp nhập đã có nhà văn hóa - khu thể thao mà vẫn đáp ứng được sinh hoạt của cộng đồng dân cư thì tiếp tục sử dụng. Trường hợp chưa có hoặc sau khi sắp xếp không thể sử dụng được nữa cần cải tạo hoặc xây dựng mới thì trong đề án sắp xếp khối, xóm, UBND xã, phường phải dự kiến cụ thể vị trí, diện tích và nhu cầu kinh phí cần để xây dựng mới hoặc cải tạo lại.

Đối với các cơ sở dôi dư hoặc không còn phù hợp, UBND cấp xã tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét phương án điều chuyển, sử dụng vào mục đích công cộng khác hoặc xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Với việc sắp xếp lại khối xóm, giảm 1.771 khối, xóm so với hiện nay không chỉ góp phần tinh gọn bộ máy ở cơ sở mà còn tạo điều kiện để các xã, phường trên địa bàn tỉnh quy hoạch lại hệ thống nhà văn hóa, khu thể thao theo hướng đồng bộ, hiệu quả hơn.

Bởi sau sắp xếp, sáp nhập khối, xóm, điều người dân mong muốn không chỉ là một tên gọi mới mà còn là một không gian sinh hoạt chung thuận tiện, khang trang và đủ điều kiện để gắn kết cộng đồng. Đồng thời, cũng khai thác hiệu quả các cơ sở vật chất hiện có, tránh lãng phí nguồn lực của Nhà nước và nhân dân.

Vì vậy, mỗi phương án lựa chọn nhà văn hóa hôm nay không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng cho đời sống văn hóa ở khu dân cư trong nhiều năm tới.