Sắp xếp lại trường học phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp – Bài cuối: Bảo đảm thầy và trò yên tâm bước vào năm học mới

Trước yêu cầu hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục trước ngày 30/8/2026 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Báo Đại đoàn kết đã trao đổi với TS Chu Mạnh Hùng - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, về những cơ hội, thách thức cũng như các giải pháp để quá trình triển khai đạt hiệu quả, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục.

TS Chu Mạnh Hùng - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi với phóng viên Báo Đại đoàn kết.

Cơ hội đổi mới quản trị giáo dục

Phóng viên: Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo về việc hoàn thành sắp xếp trường học trước 30/8/2026. Ông đánh giá thế nào về tiến độ thực hiện chủ trương này?

TS Chu Mạnh Hùng: Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp trường học, nhất là hệ thống các trường mầm non và trường phổ thông bởi hệ thống này gắn liền với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cấp xã mới được hình thành trên cơ sở các xã cũ trong đó có kế thừa các trường học của các xã cũ. Đây là các trường độc lập về địa vị pháp lý, cơ cấu tổ chức và bộ máy đặt trong sự quản lý của chính quyền cấp xã. Nói cách khác, chính quyền cấp xã mới có nhiều đầu mối các trường cùng cấp, vì vậy yêu cầu đặt ra là tinh gọn đầu mối các trường để nâng cao hiệu quả trong quản lý, tăng cường đội ngũ nhà giáo và phát triển chất lượng giáo dục trên địa bàn.

Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ hoàn thành công việc này trước 30/8/2026 bởi tất cả chúng ta đều biết sau ngày Lễ Quốc khánh 2/9 là thời điểm khai giảng năm học mới. Do đó, ổn định các trường trước thời điểm khai giảng để các thầy cô, học sinh, phụ huynh và xã hội đều yên tâm bước vào năm học mới 2026 - 2027 với nhiều thay đổi mang tính đột phá theo định hướng của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của cấp có thẩm quyền đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ sắp xếp trường học.

Chủ trương sắp xếp trường học được triển khai thống nhất trên cả nước, nhưng điều kiện của mỗi địa phương lại rất khác nhau. Theo ông, việc thực hiện chủ trương này sẽ mở ra những cơ hội gì, đồng thời đặt ra những thách thức nào trong quá trình triển khai?

- Chủ trương sắp xếp hệ thống trường học đặt trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn của giáo dục và đào tạo. Chủ trương đúng được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước; tuy nhiên, đồng bộ về chủ trương không có nghĩa là khuôn mẫu cho tất cả các địa bàn, địa phương. Mặt khác, hiện nay chúng ta đang phân cấp mạnh cho địa phương vì vậy mỗi địa phương sẽ xây dựng phương án sắp xếp phù hợp, khả thi. Tôi cho rằng chủ trương cần được hiểu và triển khai nhất quán nhưng phương thức, cách làm có thể không giống nhau; quan trọng là hạn chế tối đa ảnh hưởng tâm lý xã hội và bảo đảm chất lượng giáo dục.

Một giờ học của cô và trò Trường Tiểu học Phương Mai (Hà Nội). Ảnh: Quang Vinh

Việc sắp xếp hệ thống trường học, đặc biệt là các trường phổ thông, sẽ tạo cơ hội để xây dựng một hệ thống quản lý đồng bộ hơn, từ quản lý nhà nước nói chung đến quản lý giáo dục nói riêng. Đây cũng là điều kiện để tinh gọn bộ máy quản lý, qua đó tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng giáo dục và củng cố đội ngũ giáo viên.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều địa phương vẫn đang thiếu giáo viên đứng lớp. Vì vậy, việc sắp xếp không chỉ nhằm tổ chức lại hệ thống mà còn là cơ hội để đổi mới quản trị giáo dục, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức. Trước hết là yếu tố tâm lý. Bất kỳ sự thay đổi nào cũng tác động đến giáo viên, học sinh, phụ huynh và toàn xã hội, nên khó tránh khỏi những băn khoăn, xáo trộn trong giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó là thách thức về cơ sở vật chất. Hiện điều kiện giữa các trường, các điểm trường, thậm chí trong cùng một địa phương vẫn còn chênh lệch, chưa thực sự đồng bộ. Đây là vấn đề cần được tính toán kỹ để việc sắp xếp không ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học.

Dù vậy, tôi cho rằng những khó khăn này là điều tất yếu trong quá trình đổi mới. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc của các địa phương cùng sự đồng hành của xã hội và phụ huynh học sinh, những thách thức trước mắt hoàn toàn có thể được tháo gỡ. Mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng một hệ thống giáo dục chất lượng hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đất nước trong giai đoạn mới.

TS Chu Mạnh Hùng

Thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện và đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới là chủ trương, định hướng nhất quán của Đảng.

Việc sắp xếp hệ thống trường học là một trong những nhiệm vụ trước mắt nhằm hiện thực hóa chủ trương của Đảng đặt giáo dục và đào tạo thành một trọng tâm trong chiến lược phát triển theo đó phát triển giáo dục và đào tạo được đặt trong tư duy quản trị quốc gia, quản trị xã hội.

TS Chu Mạnh Hùng - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội

Tạo đồng thuận để sắp xếp trường học hiệu quả

Trong điều kiện các địa phương đang đồng thời triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp mạng lưới trường học, theo ông, cần lưu ý những vấn đề gì để quá trình triển khai diễn ra đồng bộ, hiệu quả và hạn chế tối đa tác động đến hoạt động dạy học?

- Trong bối cảnh các địa phương đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương phải triển khai rất nhiều các công việc trong đó có phương án sắp xếp trường học. Để bảo đảm quá trình này diễn ra hiệu quả, trước hết mỗi địa phương cần xây dựng phương án phù hợp, khả thi. Phương án cần tham vấn các bên có liên quan và cần được thông tin, công bố công khai.

Bên cạnh đó, tuyên truyền, phổ biến trong nhân dân, phụ huynh, học sinh và thầy cô tạo sự đồng thuận trong triển khai tổ chức thực hiện.

Các địa phương cũng cần tăng cường đầu tư cho các trường khi bước vào năm học mới và lễ khai giảng năm học 2026-2027; đồng thời, thực hiện tốt chế độ chính sách với thầy cô nhất là các thầy cô trong diện chuyển đổi vị trí công tác hoặc địa bàn.

Một yếu tố rất quan trọng nữa là nâng cao vai trò của hiệu trưởng tại cơ sở giáo dục mới, nâng cao năng lực của bộ máy thực hiện chức năng quản trị nhà trường.

Sắp xếp trường học không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến giáo viên, học sinh và phụ huynh. Quá trình triển khai, cần có những giải pháp gì để giúp học sinh nhanh chóng thích nghi với môi trường học tập mới, đồng thời bảo đảm quyền lợi, tạo sự yên tâm cho đội ngũ giáo viên, thưa ông?

- Như tôi đã trao đổi ở trên, để quá trình sắp xếp diễn ra thuận lợi và tạo sự yên tâm cho giáo viên, học sinh cũng như phụ huynh, các địa phương cần đặc biệt quan tâm một số vấn đề. Trước hết, cơ quan quản lý, chính quyền cấp xã chỉ đạo triển khai thực hiện phương án hết sức công tâm, minh bạch. Đồng thời, cần chú trọng công tác tư tưởng.

Cùng với đó, cần huy động sự tham gia của hội phụ huynh học sinh đồng hành cùng cơ quan quản lý, chính quyền, nhà trường và thầy cô.

Khi thực hiện sắp xếp trường học, điều dễ hiểu là đội ngũ giáo viên sẽ có những tâm tư nhất định. Đây là tâm lý tất yếu khi có sự thay đổi. Có người phải chuyển sang địa bàn công tác xa hơn, không còn thuận tiện như trước. Cũng có những cán bộ quản lý sau sắp xếp sẽ trở lại làm công tác giảng dạy thay vì tiếp tục giữ vị trí quản lý.

Tuy nhiên, đây đều là những nhà giáo có năng lực, giàu kinh nghiệm và tâm huyết với nghề. Vì vậy, điều quan trọng là cần có cơ chế, chính sách và điều kiện phù hợp để đội ngũ này tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho hoạt động dạy và học.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều địa phương vẫn đang thiếu giáo viên, nên không phải lo ngại về việc làm của đội ngũ này. Điều cần quan tâm hơn là làm thế nào để mỗi giáo viên được bố trí phù hợp, phát huy tốt nhất năng lực chuyên môn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục sau khi sắp xếp.

Học sinh Trường Tiểu học Phương Mai (Hà Nội). Ảnh: Quang Vinh

Đánh giá thực chất hiệu quả sau sắp xếp trường học

Thực tế, hiệu quả của việc sắp xếp trường học không chỉ được đánh giá ở việc hoàn thành tiến độ hay giảm đầu mối quản lý, mà quan trọng hơn là chất lượng dạy và học sau sắp xếp có được nâng lên hay không. Vậy cần có cơ chế đánh giá thế nào sau khi hoàn thành việc sắp xếp, thưa ông?

- Trước hết, việc tinh gọn bộ máy sẽ giúp giảm số lượng đầu mối quản lý. Phần nguồn lực dôi dư từ bộ máy này cần được bổ sung cho đội ngũ giáo viên, bởi hiện nay nhiều địa phương vẫn đang thiếu giáo viên đứng lớp. Đặc thù của ngành giáo dục là cán bộ quản lý đều trưởng thành từ giáo viên. Khi không còn đảm nhiệm công tác quản lý, họ hoàn toàn có thể tiếp tục trở lại giảng dạy và phát huy kinh nghiệm chuyên môn.

Vì vậy, việc sắp xếp không phải là cắt giảm cơ học mà phải hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục. Muốn vậy, trước hết phải bắt đầu từ đội ngũ giáo viên và nhà trường. Khi đội ngũ giáo viên được tăng cường và sử dụng hiệu quả thì chất lượng dạy và học sẽ từng bước được cải thiện.

Bên cạnh đó, sau khi hoàn thành việc sắp xếp, cần có cơ chế sơ kết, đánh giá. Những kết quả tích cực cần được ghi nhận, nhân rộng; còn những vấn đề phát sinh hoặc chưa đạt như kỳ vọng thì cần được Chính phủ và các địa phương kịp thời rà soát, điều chỉnh cho phù hợp. Đây là việc làm cần thiết trong bất kỳ quá trình đổi mới nào để chính sách ngày càng hoàn thiện và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Trân trọng cảm ơn ông!

TS Vũ Minh Đức

Nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới mô hình quản trị nhà trường

Đối với việc sắp xếp này, điều tất yếu là sẽ tác động đến đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đồng thời đòi hỏi sự thay đổi lớn về tư duy quản lý, chuyển từ tư duy quản lý nhà trường theo hành chính sang tư duy quản trị nhà trường. Đây là bước chuyển biến mang tính căn bản.

Chúng tôi mong đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước trước hết xác định việc tổ chức, sắp xếp lại hệ thống trường học nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới mô hình quản trị nhà trường và xây dựng môi trường sinh thái giáo dục tốt nhất. Đây cũng là cơ hội để mỗi nhà giáo không ngừng nâng cao năng lực bản thân, phát huy tinh thần vì tập thể, cùng nhau nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho kỷ nguyên mới.

Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hướng dẫn các địa phương triển khai việc sắp xếp trường học; chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, đồng thời theo dõi, bảo đảm việc sắp xếp được triển khai đồng bộ, hiệu quả trên phạm vi cả nước.