Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai

Khởi công xây dựng khẩn cấp công trình bố trí, sắp xếp dân cư vùng nguy cơ gây trượt, sạt lở đất đá tại bản Tăng, xã Nậm Lầu. Ảnh: PV

Điểm đáng chú ý của Kế hoạch là sự chuyển đổi rõ nét từ tư duy “ứng phó thụ động” sang “chủ động phòng ngừa, rà soát và di dời sớm”. Đây là hướng đi phù hợp với thực tiễn của tỉnh, với địa hình chia cắt mạnh, thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Tỉnh ta đặt mục tiêu đến năm 2030, hoàn thành việc sắp xếp, ổn định dân cư cho toàn bộ các hộ nằm trong vùng nguy cơ cao đã được rà soát; đồng thời bảo đảm các điểm tái định cư mới được đầu tư đồng bộ về điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế, nước sinh hoạt và thông tin liên lạc. Điều này cho thấy quan điểm nhất quán của tỉnh là không chỉ di dời dân khỏi vùng nguy hiểm mà còn tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, phát triển sinh kế lâu dài.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, UBND tỉnh yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương tập trung rà soát, đánh giá chính xác mức độ rủi ro thiên tai tại từng khu vực. Việc phân loại cụ thể các điểm rất nguy hiểm, nguy hiểm và trung bình sẽ giúp các cấp, các ngành xác định đúng đối tượng, đúng thứ tự ưu tiên và xây dựng phương án di dời phù hợp. Cùng với đó, công khai kết quả rà soát, danh sách hộ di dời và địa điểm tái định cư để nhân dân giám sát và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai.

Một điểm mới đáng ghi nhận là phương châm “Dân biết - Dân bàn - Dân chọn điểm tái định cư - Dân giám sát”. Thực tiễn cho thấy, nhiều chương trình sắp xếp dân cư chỉ thực sự thành công khi người dân được tham gia từ đầu vào quá trình lựa chọn địa điểm, thiết kế hạ tầng và xây dựng phương án ổn định cuộc sống. Khi người dân hiểu rõ lợi ích, được bảo đảm quyền lợi và được lắng nghe ý kiến, việc di dời sẽ thuận lợi hơn, hạn chế tâm lý e ngại hoặc chần chừ khi rời nơi ở cũ.

Tuy nhiên, di dời dân cư mới chỉ là một phần của bài toán. Điều quan trọng hơn là bảo đảm sinh kế để người dân yên tâm gắn bó với nơi ở mới. Việc lồng ghép các nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; giao đất, giao rừng; phát triển các mô hình liên kết sản xuất và hợp tác xã là những giải pháp có ý nghĩa lâu dài. Chỉ khi người dân có việc làm, có thu nhập ổn định, các khu tái định cư mới thực sự trở thành nơi an cư bền vững.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về dân cư vùng thiên tai, hoàn thiện bản đồ số cảnh báo nguy cơ sạt lở đất, lũ quét và ứng dụng các phần mềm hỗ trợ ra quyết định là hướng đi cần thiết. Công nghệ sẽ giúp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, hỗ trợ chỉ đạo điều hành nhanh chóng, chính xác hơn trước các tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh vai trò của các cấp chính quyền, sự tham gia của cộng đồng vẫn là yếu tố quyết định. Việc củng cố lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai ở cơ sở, tổ chức diễn tập sơ tán dân hằng năm, trang bị kỹ năng ứng phó cho người dân sẽ góp phần xây dựng những cộng đồng an toàn, chủ động trước thiên tai.

Kế hoạch số 147/KH-UBND của UBND tỉnh không chỉ hướng tới việc giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, mà còn mở ra một cách tiếp cận mới trong công tác quản lý rủi ro thiên tai của tỉnh. Từ chủ động phòng ngừa, sắp xếp dân cư, bảo đảm sinh kế đến ứng dụng công nghệ số và phát huy vai trò cộng đồng, tất cả đều hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân và xây dựng các khu dân cư an toàn, phát triển bền vững trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.