Sạt lở bờ sông Thạch Hãn: Đất cứ teo tóp dần, nỗi lo ngày một lớn
Dọc đôi bờ sông Thạch Hãn (Quảng Trị), những vạt đất nham nhở nằm chênh vênh bên dòng nước, nhiều gốc cây trơ rễ, những khoảng đất từng trồng hoa màu nay đã bị dòng sông cuốn đi. Có nơi, mép sạt lở chỉ còn cách nhà dân vài mét, thậm chí khoảng 1,5m. Sau mỗi đợt mưa lũ, đường bờ lại lùi sâu thêm vào đất liền, để lại những khoảng trống khiến người dân không khỏi bất an.
Những ngày cao điểm mùa mưa lũ tháng 10 và 11 đang đến gần, nỗi lo ấy càng hiện hữu.
Những vạt đất biến mất bên dòng Thạch Hãn
Sáng 11/10, phóng viên Báo Công an nhân dân có mặt tại khu phố Tích Tường, phường Quảng Trị. Trước mắt chúng tôi là dấu vết của dòng nước đang từng ngày bào khoét bờ sông. Nhiều mảng bờ bị khoét hàm ếch, phần đất phía trên nhô ra chênh vênh sát mép nước; cây trồng nghiêng ngả, có nguy cơ đổ xuống sông. Người dân kể, chỉ cần một đợt mưa lớn, nước sông dâng cao, những đoạn bờ vốn đã mất chân có thể tiếp tục sụp lở.
Ông Nguyễn Ngọc Thanh, Trưởng ban điều hành làng văn hóa Tích Tường, cho biết tình trạng sạt lở đã diễn ra nhiều năm nay, khiến đất sản xuất của người dân ngày càng thu hẹp. Ước tính, mỗi năm, địa phương mất khoảng 1ha đất trồng hoa màu do sạt lở.
Sạt lở nghiêm trọng tại bờ Nam sông Thạch Hãn.
Đáng chú ý, khu vực từng được dựng làm phim trường bộ phim Mưa đỏ cách đây hơn 2 năm cũng đang chịu tác động của tình trạng sạt lở. Theo ghi nhận của phóng viên, đoạn bờ sông qua đây lồi lõm, nham nhở những vết đất lở; nhiều vị trí bị dòng nước khoét sâu, cuốn đất xuống lòng sông. Theo ông Thanh, tình trạng sạt lở tại khu vực này diễn ra từ khoảng giữa năm 2026 đến nay.
Thiệt hại do sạt lở không chỉ là diện tích đất bị mất mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Với những hộ sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, mỗi phần đất bị cuốn trôi đồng nghĩa với việc tư liệu sản xuất thu hẹp, nguồn thu nhập bị đe dọa. Trong khi đó, nguy cơ sạt lở vẫn hiện hữu, khiến người dân không khỏi lo lắng về sự an toàn của phần đất còn lại.
Diện tích lớn đất đai cùng cây cối bị sạt lở, đổ sụp xuống lòng sông.
Trước thực trạng này, người dân Tích Tường mong muốn Nhà nước quan tâm, bố trí kinh phí xây dựng kè chống sạt lở, bảo vệ đất sản xuất và khu dân cư. Đây được xem là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế tình trạng đất đai tiếp tục bị cuốn trôi, giúp người dân ổn định sinh kế và yên tâm sinh sống lâu dài.
Tích Tường chỉ là một trong những điểm sạt lở đáng lo ngại dọc bờ Nam sông Thạch Hãn. Theo tìm hiểu của phóng viên, đoạn bờ sông từ hạ lưu tràn xả lũ đến Cầu Ga có chiều dài sạt lở hơn 7km, chiều cao từ 4-8m. Có vị trí, mép sạt lở chỉ còn cách nhà dân khoảng 1,5m. Tình trạng này ảnh hưởng đến khoảng 153 hộ với 612 nhân khẩu, đồng thời đe dọa tuyến đường Nguyễn Hoàng, kênh chính của hệ thống thủy lợi Nam Thạch Hãn và nhiều diện tích đất vườn, đất sản xuất.
Tại khu phố Như Lệ, tình hình cũng diễn biến phức tạp. Đoạn bờ sông qua khu vực thôn Tân Mỹ cũ bị sạt lở trên chiều dài khoảng 1.300m, chiều sâu từ 4-6m. Nhà ở, đất vườn, đất sản xuất, tuyến đường Nguyễn Hoàng và công trình đầu mối Nam Thạch Hãn đều nằm trong phạm vi bị ảnh hưởng. Có vị trí sạt lở chỉ cách nhà dân khoảng 10m. Trong khu vực có 12 hộ với 40 nhân khẩu sinh sống, trong đó 6 hộ với 20 nhân khẩu có nguy cơ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Ở đoạn qua thôn Như Lệ cũ, chiều dài sạt lở khoảng 2.000m, ảnh hưởng đến 55 nhà ở, quán và khoảng 179 nhân khẩu. Tuyến đường Nguyễn Hoàng, công trình bến thả hoa Như Lệ cùng trụ đường dây truyền tải điện 220 kV cũng đứng trước nguy cơ bị tác động.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu khu vực này xảy ra sự cố nghiêm trọng. Năm 2022, một đoạn kè bờ sông Thạch Hãn qua thôn Như Lệ cũ bị sạt lở với chiều dài khoảng 80m, khiến 3 nhà và 2 lều quán hư hại hoàn toàn. Những thiệt hại từng xảy ra là lời cảnh báo rõ ràng về hậu quả của việc chậm xử lý các điểm sạt lở nguy hiểm.
Ông Bùi Văn Hiển, Trưởng ban điều hành làng văn hóa Như Lệ, cho biết thời gian qua, chính quyền các cấp đã quan tâm đầu tư một số đoạn kè để hạn chế tình trạng sạt lở. Tuy nhiên, nguồn vốn bố trí chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi điều kiện thời tiết không thuận lợi khiến một số hạng mục chưa thể hoàn thành theo kế hoạch.
Không chỉ đất sản xuất, nhiều công trình cũng bị đe dọa
Rời bờ Nam, chúng tôi di chuyển về phía bờ Bắc sông Thạch Hãn và ghi nhận nguy cơ sạt lở tiếp tục hiện hữu tại nhiều đoạn. Tại khu phố An Đôn, phường Quảng Trị, đoạn bờ sông dài gần 2km có nguy cơ ảnh hưởng đến công trình Tượng đài Sư đoàn 325, tuyến đường tránh lũ Bạch Đằng, khoảng 20ha đất sản xuất và các công trình văn hóa trên địa bàn.
Một số vị trí đã được gia cố bằng kè hộ chân đá hộc, nhưng vẫn còn 2 đoạn chưa được đầu tư. Trong bối cảnh mưa lũ có thể khiến dòng chảy biến đổi mạnh, những đoạn bờ chưa được bảo vệ vẫn tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục bị xâm thực.
Tại địa bàn xã Triệu Phong, đoạn bờ Bắc sông Thạch Hãn qua khu vực Triệu Thượng cũ có chiều dài hơn 5km, ảnh hưởng đến đất sản xuất và tuyến đường cứu hộ Bạch Đằng nối đến đập Trấm.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, tổng chiều dài sạt lở bờ sông Thạch Hãn qua phường Quảng Trị và các xã Triệu Phong, Ái Tử đã vượt 17km. Nhiều đoạn bờ bị xâm thực gần như thẳng đứng, mỗi năm lấn sâu từ 5-10m vào đất sản xuất và khu dân cư. Những diện tích đất thổ cư, đất canh tác bị thu hẹp, các công trình hạ tầng hư hỏng, đời sống của hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng. Tại phường Quảng Trị và xã Ái Tử, sạt lở đã khiến nhiều hộ phải di dời đến nơi ở mới.
Sạt lở nghiêm trọng tại bờ Bắc sông Thạch Hãn.
Trước nguy cơ đó, bài toán đặt ra với chính quyền địa phương không chỉ là giữ đất sản xuất, mà còn phải bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân, bảo vệ các công trình thiết yếu và chủ động phương án di dời những hộ nằm trong vùng nguy hiểm.
Ông Nguyễn Đức Quang, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Trị cho biết, sạt lở bờ sông Thạch Hãn đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và diện tích đất sản xuất của người dân. Địa phương đang tập trung rà soát, tổ chức bố trí tái định cư cho các hộ có nguy cơ cao tại Khu tái định cư Bằng Cây Trâm; đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền nghiên cứu, bố trí kinh phí xây dựng kè chống sạt lở, bảo vệ đất sản xuất và giúp người dân ổn định cuộc sống.
Việc bố trí tái định cư là giải pháp cần thiết đối với những hộ đang sống trong vùng nguy hiểm. Tuy nhiên, với những khu vực còn khả năng bảo vệ, người dân vẫn mong muốn có công trình kè đủ kiên cố để giữ đất, giữ nhà và duy trì sinh kế.
Không thể để những đoạn kè dang dở chạy đua với mùa mưa lũ
Trao đổi với phóng viên Báo CAND về tình trạng sạt lở, đại diện Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Trị cho rằng, trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường, việc triển khai đồng bộ các giải pháp trước mắt và lâu dài là yêu cầu cấp thiết để hạn chế thiệt hại.
Trước mắt, các địa phương cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiện trạng, xác định mức độ nguy hiểm tại từng khu vực; cắm biển cảnh báo ở những vị trí có nguy cơ cao, đồng thời chủ động di dời các hộ dân đang sinh sống trong vùng sạt lở nguy hiểm để bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản.
Sạt lở bờ sông Thạch Hãn từng gây sập nhà, khiến người dân thiệt mạng vào năm 2002.
Đối với những khu dân cư nằm trong vùng sạt lở hoặc có nguy cơ cao, cần rà soát để đưa vào chương trình bố trí dân cư phù hợp. Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, mức độ ảnh hưởng và tính cấp bách, các cơ quan chức năng cần phối hợp với địa phương đề xuất phương án xử lý cụ thể cho từng khu vực, tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí nguồn lực thực hiện.
Về lâu dài, việc đầu tư xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ sông cần được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm. Những khu dân cư đông đúc, vị trí nhà ở sát mép sạt lở, khu vực có tốc độ xâm thực lớn và các công trình hạ tầng quan trọng cần được ưu tiên. Các đoạn kè đã triển khai nhưng chưa hoàn thiện cần được rà soát, bố trí vốn để đẩy nhanh tiến độ, tránh tình trạng công trình bảo vệ bị chia cắt thành nhiều đoạn, trong khi các khu vực liền kề vẫn đứng trước nguy cơ mất đất.
