Sắt son tình hữu nghị Việt - Lào (Cuối tuần)

Dấu ấn lịch sử nơi rừng thiêng

Năm 1946, thực dân Pháp mở cuộc tiến công trở lại Lào, thực hiện ý đồ thôn tính Đông Dương lần thứ hai. Các đơn vị thuộc lực lượng Lào Ítxala do Hoàng thân Souphanouvong trực tiếp chỉ huy chiến đấu. Tuy nhiên, trước ưu thế vũ khí của thực dân Pháp và việc Quốc vương Sisavang Vong hợp tác với đối phương, các đô thị lớn lần lượt thất thủ. Để bảo toàn lực lượng, phần lớn cách mạng Lào chuyển về hoạt động tại địa bàn dọc biên giới Lào - Việt.

Giữa thời khắc cam go ấy, theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tháng 11-1949, Hoàng thân Souphanouvong rời căn cứ kháng chiến Sầm Nưa sang Việt Nam. Cuộc gặp tại căn cứ cách mạng Tân Trào (Tuyên Quang) cuối tháng 12-1949 là dịp hai nhà lãnh đạo trao đổi về tình hình cách mạng và sự nghiệp đấu tranh giải phóng của hai dân tộc.

Nhà ở và nơi làm việc của Hoàng thân Souphanouvong tại tổ dân phố Ngòi, địa chỉ đỏ lưu dấu tình đoàn kết, hữu nghị Việt - Lào.

Với địa thế hiểm trở “tiến có thể đánh, lui có thể giữ” cùng “thế trận lòng dân” kiên trung, xã Mỹ Bằng (nay là phường Mỹ Lâm) được chọn làm căn cứ cách mạng Lào. Tháng 6-1950, Hoàng thân Souphanouvong cùng các đồng chí Kaysone Phomvihane, Khamtay Siphandone… tiến vào thôn Làng Ngòi. Dưới tán rừng già ở Gò Tre, đồi Tơ, hệ thống lán trại, hầm hào được bố trí kín đáo; hơn 200 cán bộ, chiến sĩ Đại đội Champasak cùng du kích và nhân dân địa phương tham gia bảo vệ căn cứ.

Chính tại đây, từ ngày 13 đến 15-8-1950, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Ítxala đã diễn ra với hơn 100 đại biểu đại diện cho nhân dân các bộ tộc Lào. Đại hội thông qua cương lĩnh 12 điểm, kêu gọi toàn dân đoàn kết chống thực dân Pháp; bầu Hoàng thân Souphanouvong làm Thủ tướng Chính phủ Liên hiệp kháng chiến Lào, đồng thời giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào tự do. Từ một làng quê Tuyên Quang, những quyết sách quan trọng đã góp phần định hướng cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất của nhân dân Lào.

Để bảo đảm bí mật, cuối năm 1950, đoàn cán bộ cách mạng Lào chuyển sâu vào khe núi Nhọn, thôn Đá Bàn. Căn cứ trong hang đá lớn, rợp bóng cổ thụ không chỉ ghi dấu những bước phát triển của cách mạng Lào, mà còn chứng kiến tình đoàn kết quân dân bền chặt, vượt lên trên mọi rào cản quốc tịch. Đồng bào Dao Quần trắng sẻ chia từng bắp ngô, hạt muối với các đồng chí cách mạng Lào và cùng đón Tết Tân Mão năm 1951. Trong thời gian đoàn ở đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm, làm việc với các đồng chí lãnh đạo cách mạng Lào, trao đổi về việc xây dựng một Đảng Mác - Lênin chân chính ở Lào.

Giữa năm 1951, đoàn cán bộ cách mạng Lào lên đường về nước. Nghĩa tình ấy một lần nữa được thể hiện qua hình ảnh 15 chiến sĩ du kích xã Mỹ Bằng ròng rã suốt hai tháng gánh tư trang, vũ khí, tiễn đoàn an toàn tới tận Nghệ An mới trở về.

Những tháng ngày chung một mái nhà ở Làng Ngòi - Đá Bàn đã góp phần bồi đắp tình đoàn kết giữa nhân dân hai nước, làm sáng rõ giá trị của tình hữu nghị Việt - Lào mà Chủ tịch Kaysone Phomvihane gọi là “một viên ngọc quý, một di sản vô giá”. Nghĩa tình được vun đắp từ sự sẻ chia “hạt gạo cắn đôi, cọng rau sẻ nửa”, từ những năm tháng đồng cam cộng khổ vì độc lập, tự do.

Nghĩa tình trong nhịp sống mới

Hơn bảy thập kỷ trôi qua, dấu chân những người cách mạng Lào dần khuất trong lớp rêu phong núi đá, nhưng ngọn lửa nghĩa tình được thắp lên khi ấy vẫn bền bỉ cháy sáng. Vùng đất cách mạng nay khoác diện mạo mới, song ký ức về tình nghĩa Việt - Lào son sắt vẫn được trân trọng, gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ.

Những đổi thay hiện rõ ở từng tổ dân phố. Đá Bàn có 315 hộ, chỉ còn 8 hộ nghèo, cận nghèo; tổ dân phố Ngòi bứt phá với mức thu nhập 4,5 triệu đồng/người/tháng, xóa trắng hộ cận nghèo và chỉ còn 7 hộ nghèo trên tổng số 355 hộ dân. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Ngòi, chia sẻ: “Người dân luôn tự hào về truyền thống quê hương, đoàn kết phát triển kinh tế, xây đời sống mới và cùng chung tay gìn giữ “địa chỉ đỏ” lưu dấu tình hữu nghị Việt - Lào”.

Bia di tích nơi ở và làm việc của Hoàng thân Souphanouvong tại tổ dân phố Đá Bàn.

Trên hành trình khám phá Mỹ Lâm, cụm di tích Làng Ngòi - Đá Bàn là điểm dừng chân giàu ý nghĩa lịch sử, bên cạnh trải nghiệm nghỉ dưỡng tại Khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm và cảnh sắc những nương chè xanh nối tiếp trên triền đồi. Chủ tịch UBND phường Mỹ Lâm Vũ Tiến Hiệp cho biết: Năm 2025, phường đón gần 35.700 lượt khách, doanh thu du lịch đạt 62,5 tỷ đồng; 9 tháng năm 2026 đạt hơn 33.700 lượt khách, doanh thu gần 47 tỷ đồng. Riêng di tích cách mạng Lào đón khoảng 700 lượt khách/năm, trong đó có nhiều đoàn đại biểu cấp cao, lưu học sinh Lào đến dâng hương, báo công.

Mới đây, trong chuyến về nguồn, Maysaa Bouavone Phanthaboouasy - nữ du học sinh Lào xuất sắc giành học bổng toàn phần thạc sĩ tại Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội) xúc động khi chạm tay vào những chứng tích lịch sử nơi Làng Ngòi, Đá Bàn. Maysaa chia sẻ: “Nơi đây đã nuôi dưỡng cách mạng Lào và Việt Nam hôm nay lại tiếp tục chắp cánh tri thức cho tôi. Tôi vô cùng biết ơn! Câu chuyện nghĩa tình ở Làng Ngòi, Đá Bàn sẽ là hành trang vô giá để thế hệ trẻ chúng tôi tiếp tục vun đắp tình anh em Lào - Việt mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững”.

Đặc biệt, khu di tích còn là “giảng đường xanh” bồi đắp lý tưởng cách mạng cho học sinh. Cô Phùng Thị Anh Thúy, nguyên Bí thư Đoàn trường THCS Mỹ Bằng (nay là Mỹ Lâm) cho biết: “Năm học 2025 - 2026, chúng tôi đã tổ chức lễ kết nạp Đoàn cho 58 thanh niên ưu tú tại Khu di tích lịch sử, văn hóa Làng Ngòi”. Cầm trên tay chiếc huy hiệu Đoàn, em Lục Hoàng Bảo Trân chia sẻ: “Được kết nạp Đoàn trên quê hương cách mạng, em rất tự hào. Em hiểu hơn tình đoàn kết Việt - Lào và sẽ nỗ lực học tập, sống có trách nhiệm”.

Từ mái lán dã chiến năm xưa đến bước chân tìm về cội nguồn của thế hệ trẻ hôm nay, mạch nguồn hữu nghị Việt - Lào chưa bao giờ vơi cạn. Gìn giữ, phát huy giá trị Khu di tích lịch sử, văn hóa Làng Ngòi - Đá Bàn cũng là trân trọng những dấu tích của một thời lịch sử gian khó, để câu chuyện tình hữu nghị tiếp tục được trao truyền và góp thêm chiều sâu cho hành trình khám phá lịch sử, văn hóa Mỹ Lâm n