Sau 40 năm đổi mới: TP.HCM mở rộng hướng tới đô thị thông minh

Định hướng đô thị thông minh

Tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng Trung ương kỳ vọng TP.HCM sẽ phát triển thành một “siêu đô thị” ngang tầm quốc tế, không chỉ là đầu tàu kinh tế của Việt Nam mà còn là biểu tượng phát triển đô thị hiện đại trong khu vực.

Tổng Bí thư đánh giá cao vai trò lịch sử và tương lai của TP.HCM sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, coi đây là bước ngoặt để xây dựng một đô thị đa cực, hướng tới phát triển toàn diện. Thành phố nên bắt đầu ở vai trò “cổng kết nối tài chính” trước khi vươn tới vị thế trung tâm tài chính đẳng cấp khu vực, để có thể sánh với, Kuala Lumpur, Singapore hay Hong Kong.

Thành phố được xác định là hạt nhân tri thức - công nghệ, không phải bất động sản. Đây là thay đổi tư duy chiến lược, chưa phải kết quả kinh tế, nhưng rất quan trọng. Để từng bước hiện thực hóa tham vọng của mình, Thành phố đang tập trung hóa các “cực tăng trưởng mới”. TP.HCM không dàn trải, mà gom lực vào vài điểm then chốt.

Nhiều động lực để TP.HCM cất cánh - Ảnh: Văn Trung

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số là con đường ngắn nhất để đưa TP.HCM tiến tới tương lai tươi sáng. Đây được xem là nền tảng chiến lược để cải thiện hiệu quả hoạt động của chính quyền, nâng cao năng lực cạnh tranh và cấu trúc kinh tế mới cho Thành phố.

Thành phố chủ trương ưu tiên công nghệ thay vì chỉ ưu tiên vốn, đây là động thái rất khác so với giai đoạn trước. Thành phố không còn mời gọi FDI bằng mọi giá mà là lọc dự án theo hàm lượng công nghệ. Là đô thị tầm cỡ khu vực, Thành phố nhấn mạnh R&D, thiết kế - sáng chế, trung tâm dữ liệu - AI hub. Dù còn dè dặt, nhưng đây là bước rẽ quan trọng từ “thu hút tiền” sang “thu hút trí tuệ”.

Để tạo sự hấp dẫn của một đô thị hiện đại, Thành phố đang khởi động lại đầu tư hạ tầng như “công cụ giải phóng năng suất” với một số dự án giao thông trọng điểm vừa mới được khởi công từ đầu năm 2026. Hạ tầng được nhìn lại không chỉ là giao thông, mà là năng lực cạnh tranh đô thị. Metro, vành đai, logistics để giải phóng thời gian, chi phí.

Xây dựng nền hành chính năng động, hiệu quả

Cùng với đó là hạ tầng số, chính quyền số, dữ liệu dùng chung, dịch vụ công trực tuyến. Đây là cách mà Seoul đã làm trong giai đoạn đoạn đầu hiện đại hóa. Để có thể không bị mắc kẹt bởi thủ tục hành chính, Thành phố đòi hỏi có thêm không gian thể chế. Kinh nghiệm của 40 năm đổi mới cho thấy, điểm nghẽn thể chế đã tạo không ít trở ngại cho phát triển và Thành phố cần được phân quyền mạnh hơn, chủ động ngân sách, thử nghiệm chính sách mới. Đây là động thái chưa ồn ào, nhưng mang tính quyết định, không có không gian thể chế mọi động cơ khác đều hụt hơi.

Bí thư Trần Lưu Quang khẳng định rằng TP.HCM cần chuyển mạnh tư duy lãnh đạo và phương thức điều hành sang tư duy kiến tạo phát triển, đẩy mạnh cải cách hành chính để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Điều này bao gồm việc triển khai thực hiện Nghị quyết 57, Đề án 204, Đề án 06 với chiều sâu và hiệu quả hơn trong hoạt động của hệ thống chính trị.

Với một nền kinh tế đô thị cũ, động lực từ thị trường bất động sản và khai thác chiều rộng không phải là vô tận. Trong kỷ nguyên vươn mình, động lực chính của ở TP.HCM là chuyển dịch từ tăng trưởng dựa vào đất đai - lao động rẻ sang tăng trưởng dựa vào công nghệ, tri thức và thể chế đô thị đặc biệt. Thành phố ưu tiên phát triển dịch vụ giá trị gia tăng cao như tài chính, logistics thông minh, thương mại số, sáng tạo nội dung. Cùng với đó là hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như startup, đô thị đại học, viện nghiên cứu với hệ sinh thái có sự tham gia của các doanh nghiệp lớn. Đây là động cơ tạo năng suất, không phải tạo số lượng.

TP.HCM vươn mình không phải vì giàu tiền hơn, mà vì có thể ra quyết định nhanh hơn và khác hơn. Có như thế mới tạo động lực cho nguồn nhân lực chất lượng cao, tầng lớp chuyên gia, doanh nhân sáng tạo để họ coi TP.HCM là nơi hội tụ lao động tri thức cao nhất cả nước, có khả năng thu hút người trẻ, giới công nghệ, startup, giới sáng tạo, có văn hóa dám thử - dám sai - dám làm lớn. Nếu như Hà Nội mạnh về quyền lực, về chính sách thì TP.HCM phải mạnh về thực thi, về thị trường lớn và tốc độ.

Và những động lực lớn để Thành phố cất cánh

Trong khi khu vực trung tâm, TP.HCM cũ giữ vai trò não bộ tài chính - công nghệ - dịch vụ thì Cụm Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ sẽ được nâng cấp thành cảng quốc tế thực sự. Gắn trực tiếp với Thủ Đức - Bình Dương là trung tâm sản xuất, công nghệ; kết nối Long An, Đồng bằng Sông Cửu Long là trung tâm sản xuất nông sản, xuất khẩu. Sau sáp nhập, quy hoạch cảng - logistics không còn cắt khúc hành chính. Đầu tư đường sắt, đường thủy, kho vận được ưu tiên hơn đường bộ đơn lẻ.

Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây) sẽ là cực công nghiệp nặng, năng lượng, hóa dầu; LNG, điện khí, vật liệu mới, công nghiệp năng lượng tái tạo ngoài khơi; đô thị biển - du lịch cao cấp…Bình Dương trở thành “xưởng sản xuất công nghệ - logistics - đô thị công nghiệp thông minh” của siêu đô thị TP.HCM. Đô thị mới phía Bắc sẽ phát huy lợi thế vốn có của mình để đầu tư chuyên sâu vào công nghiệp điện tử - bán dẫn, cơ khí chính xác - robot - tự động hóa, vật liệu mới - công nghiệp xanh.

Một đô thị được coi là thông minh khi có quản trị và thể chế thông minh, có dữ liệu và hạ tầng số dùng chung, có kinh tế tri thức, đổi mới. Cùng với đó là giải quyết tốt giao thông, môi trường, chất lượng sống lấy con người là trung tâm, có khả năng tự điều chỉnh và thích nghi. TP.HCM có đầy ắp tiềm năng để trở thành đô thị thông minh hàng đầu. Vấn đề còn lại là TP.HCM có đủ tự do thể chế, có khát vọng đủ lớn để biến tiềm năng thành động lực phát triển hay không, điều này phụ thuộc vào sự đồng thuận của chính quyền, doanh nghiệp và những người dân.

Thế Phan