Sau bản án hình sự, Viện kiểm sát tiếp tục kiến nghị bảo vệ đất công và môi trường

 Hình ảnh hiện trường vi phạm.

Bản án đã có hiệu lực, hậu quả vẫn còn tại hiện trường

Một vụ án hình sự đã được xét xử không đồng nghĩa mọi hệ quả do hành vi vi phạm để lại đều đương nhiên được giải quyết. Trong quá trình kiểm sát, VKSND khu vực 3, tỉnh Đồng Tháp phát hiện tại hiện trường vụ án “Gây ô nhiễm môi trường” xảy ra ở ấp Tây, xã Kim Sơn vẫn còn những vấn đề liên quan trực tiếp đến đất công và môi trường cần tiếp tục xử lý.

Vụ án liên quan Phan Viết Mạnh cùng đồng phạm đã được xét xử bằng Bản án hình sự phúc thẩm số 196/2026/HS-PT ngày 10/2/2026. Qua kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong vụ án và nắm tình hình địa bàn, VKSND khu vực 3 tiếp tục xác minh hiện trạng tại khu vực xảy ra hành vi phạm tội.

Tại hai thửa đất số 2785 và 2786, tọa lạc ấp Tây, xã Kim Sơn, trước đây được bà Nguyễn Thị Nhật Thuyền mượn của ông Nguyễn Thị Nhật Thuyên để xây dựng lò nấu nhôm, tách xỉ, Viện kiểm sát phát hiện có công trình bờ kè xây dựng trên đất công, lấn ra sông Tiền.

Theo hồ sơ xác minh của VKSND khu vực 3, hai thửa đất trên có nguồn gốc là đất công thuộc UBND xã Kim Sơn quản lý. Bà Thuyền làm thủ tục thuê đất và đang chờ cấp phép. Tuy nhiên, khoảng năm 2020, trong quá trình sử dụng đất, bà Thuyền đã tự ý san lấp, xây dựng bờ kè trên đất công lấn ra sông Tiền khi chưa được cấp phép.

VKSND khu vực 3 sau đó tiến hành xác minh, ghi lời khai bà Nguyễn Thị Nhật Thuyền, Công an xã Kim Sơn phụ trách địa bàn và Phòng Kinh tế xã Kim Sơn.

Kết quả ghi nhận tại khu vực giáp ranh giữa hai thửa đất có một bờ kè được xây dựng kiên cố bằng bê tông cốt thép, chiều dài khoảng 90m, chiều rộng lấn ra sông Tiền.

Đây là chi tiết quan trọng bởi vấn đề không còn nằm trong phạm vi xử lý trách nhiệm hình sự của những người liên quan, mà đặt ra yêu cầu bảo vệ đất do Nhà nước quản lý, hành lang công trình thủy lợi và bảo đảm trật tự xây dựng.

Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, VKSND khu vực 3 đã ban hành kiến nghị đối với Chủ tịch UBND xã Kim Sơn, yêu cầu tổ chức kiểm tra, xác minh toàn bộ hiện trạng khu vực vi phạm.

Viện kiểm sát đề nghị địa phương có biện pháp xử lý hành chính và khắc phục vi phạm theo quy định của pháp luật về đất đai, thủy lợi và xây dựng; đồng thời kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan trong công tác quản lý địa bàn, nếu có.

Không chỉ xử lý công trình đã tồn tại, kiến nghị còn đặt vấn đề phòng ngừa lâu dài khi yêu cầu chính quyền tăng cường kiểm tra, kịp thời ngăn chặn các trường hợp lấn chiếm kênh, rạch, xây dựng trái phép trên địa bàn.

Như vậy, phần việc được VKSND khu vực 3 tiếp tục theo đuổi sau vụ án đã chuyển từ xử lý hành vi phạm tội sang giải quyết những vấn đề liên quan lợi ích công mà quá trình kiểm sát phát hiện. Một bờ kè dài khoảng 90m trên đất công, lấn ra sông Tiền không thể tiếp tục tồn tại mà không được kiểm tra, xử lý chỉ vì vụ án hình sự liên quan đã kết thúc.

Hơn 1.068 tấn xỉ thải vẫn chờ được xử lý

Cùng với đất công, một vấn đề khác được VKSND khu vực 3 đặc biệt lưu ý là lượng lớn chất thải của vụ án vẫn còn tồn tại tại hiện trường.

Bản án hình sự phúc thẩm số 196/2026/HS-PT đã có hiệu lực pháp luật, trong đó tuyên tịch thu, tiêu hủy 1.068.060kg xỉ thải và 245,34m³ xỉ thải có lẫn nhiều tạp chất gây ô nhiễm môi trường.

 Văn bản kiến nghị của VKSND khu vực 3, tỉnh Đồng Tháp.

Ngày 5/6/2026, Cơ quan Thi hành án dân sự tỉnh Đồng Tháp ban hành Quyết định thi hành án chủ động số 2509/QĐ-THADS đối với phần quyết định này.

Tuy nhiên, qua xác minh, VKSND khu vực 3 ghi nhận, lượng xỉ thải trên vẫn còn tại hiện trường. Ngày 18/6/2026, đơn vị tiếp tục xác minh tại Phòng Thi hành án dân sự khu vực 3 và kết quả cho thấy, đến thời điểm kiểm tra, việc tịch thu, tiêu hủy số chất thải theo nội dung bản án vẫn chưa được tổ chức thực hiện.

Sự chậm trễ này đồng nghĩa một khối lượng lớn chất thải liên quan vụ án gây ô nhiễm môi trường tiếp tục tồn lưu. Trong kiến nghị, VKSND khu vực 3 nhận định việc chậm tổ chức thi hành khiến bản án của Tòa án chưa được thực hiện đầy đủ, chưa bảo đảm yêu cầu thi hành án kịp thời; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe cộng đồng và lợi ích công.

Để khắc phục, VKSND khu vực 3 kiến nghị Phòng Thi hành án dân sự khu vực 3 khẩn trương rà soát toàn bộ hồ sơ thi hành án, xác định nguyên nhân chậm tổ chức thi hành đối với vật chứng là số xỉ thải nêu trên.

Đáng chú ý, kiến nghị không chỉ yêu cầu “sớm thi hành án” một cách chung chung mà xác định khá cụ thể những công việc cần thực hiện.

Theo đó, Phòng Thi hành án dân sự khu vực 3 được đề nghị chủ trì, phối hợp các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch tổ chức tịch thu, vận chuyển, tiêu hủy 1.068.060kg xỉ thải và 245,34m³ xỉ thải theo đúng quy định của pháp luật về thi hành án dân sự và bảo vệ môi trường.

Quá trình xử lý phải bảo đảm an toàn, không để phát sinh ô nhiễm thứ cấp. Nếu có khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, đơn vị thi hành án phải kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn, giải quyết, tránh để việc thi hành tiếp tục kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu lực của bản án cũng như lợi ích công.

Hai kiến nghị, hai vấn đề khác nhau nhưng cùng bắt nguồn từ quá trình VKSND khu vực 3 theo dõi việc xử lý một vụ án gây ô nhiễm môi trường.

Một bên là bờ kè bê tông cốt thép dài khoảng 90m được xây dựng trên đất công, lấn ra sông Tiền cần được chính quyền kiểm tra, xử lý. Một bên là hơn 1.068 tấn xỉ thải cùng 245,34m³ xỉ thải lẫn tạp chất mà bản án đã tuyên tịch thu, tiêu hủy nhưng vẫn tồn tại tại hiện trường.

Điểm đáng chú ý, trong cách triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 của VKSND khu vực 3 nằm ở sự nối tiếp của hoạt động kiểm sát. Khi trách nhiệm hình sự đã được giải quyết, Kiểm sát viên không khép lại hồ sơ ở bản án mà tiếp tục rà soát những vấn đề liên quan quyền, lợi ích công cộng được phát hiện trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ.

Vì vậy, giá trị của hai kiến nghị không chỉ nằm ở yêu cầu xử lý một bờ kè hay thúc đẩy tiêu hủy lượng xỉ thải còn tồn đọng. Quan trọng hơn, những vấn đề ảnh hưởng đến tài sản Nhà nước, môi trường và cộng đồng được đặt trở lại đúng trách nhiệm của từng cơ quan để tiếp tục giải quyết đến cùng.

Đó cũng là một cách Nghị quyết 205/2025/QH15 được VKSND khu vực 3, tỉnh Đồng Tháp cụ thể hóa trong hoạt động nghiệp vụ khi chủ động nhận diện lợi ích công cần được bảo vệ, sử dụng quyền kiến nghị để yêu cầu khắc phục vi phạm và không để những hậu quả còn lại sau một vụ án trở thành khoảng trống trong quản lý.