Sau bầu cử, chính trường Mỹ sẽ chuyển động ra sao?

Thông điệp của cử tri

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 đã tạo nên một bước ngoặt đáng chú ý trong chính trường Mỹ. Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế áp đảo của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Quy mô chiến thắng vượt xa những dự báo lạc quan nhất của phe Dân chủ, khi hàng loạt ứng cử viên của đảng này giành thắng lợi ngay tại những bang vốn được xem là thành trì của đảng Cộng hòa.

Theo nhận định của các chuyên gia, đây là một trong những thất bại nặng nề nhất mà một Tổng thống đương nhiệm phải đối mặt trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của lịch sử chính trị Mỹ hiện đại. Đáng chú ý, kết quả không đơn thuần phản ánh sự suy giảm ủng hộ đối với một số ứng cử viên Cộng hòa, mà còn là cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đối với Chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Chiến thắng của đảng Dân chủ đã đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump trước những thách thức mới trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Ảnh: Le Monde

Trong chiến dịch tranh cử, nhiều vấn đề trực tiếp liên quan đến chính sách và phong cách lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump đã trở thành tâm điểm. Đó là cuộc chiến với Iran, chi phí sinh hoạt tiếp tục gây sức ép lên các gia đình, giá xăng dầu tăng cao, chính sách nhập cư cứng rắn cùng những tranh cãi liên quan đến cách thức thực thi quyền lực của chính quyền. Bên cạnh đó, những lo ngại đối với hoạt động của các cơ quan liên bang cũng góp phần làm gia tăng sự hoài nghi trong công chúng.

Giới hạn của sức mạnh MAGA

Ông Donald Trump không phải là Tổng thống đầu tiên phải chứng kiến thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Năm 2010, Tổng thống Barack Obama từng mô tả thất bại của đảng Dân chủ là “một đòn giáng mạnh”. Năm 2006, Tổng thống George W. Bush thừa nhận đảng Cộng hòa đã phải chịu một “thất bại thảm hại”.

Tuy nhiên, thất bại lần này của Tổng thống Donald Trump đặc biệt đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh sự trở lại ngoạn mục của ông năm 2024. Khi đó, ông đã vượt qua nhiều trở ngại để giành nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai không liên tiếp, đồng thời củng cố ảnh hưởng sâu rộng đối với đảng Cộng hòa. Phong trào MAGA (Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại) không chỉ định hình thông điệp tranh cử mà còn trở thành thước đo lòng trung thành trong nội bộ đảng.

Trong nhiều năm, Tổng thống Trump được xem là nhân vật có khả năng huy động cử tri cơ sở của đảng Cộng hòa, tạo ra những chiến thắng mà các chính trị gia truyền thống khó đạt được. Tuy nhiên, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy sức hút đó không phải là lợi thế tuyệt đối và cũng không thể thay thế những đánh giá thực tế của cử tri về tình hình kinh tế, an ninh và đời sống. Những địa bàn từng được xem là an toàn đối với đảng Cộng hòa cũng có thể trở thành chiến trường cạnh tranh nếu cử tri không hài lòng với chính quyền liên bang.

Quốc hội mới và sức ép đối với Nhà Trắng

Hệ quả trực tiếp và quan trọng nhất của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này là sự thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ. Với quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện, đảng Dân chủ sẽ có thêm công cụ để giám sát chính quyền trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Theo các nhà phân tích, hoạt động giám sát có thể tập trung vào cách chính quyền xử lý cuộc chiến với Iran, những cáo buộc tham nhũng tại Nhà Trắng. Cơ quan hành pháp cũng có thể phải đối mặt với những yêu cầu cung cấp tài liệu, giải trình và điều trần trước Quốc hội.

Việc kiểm soát Thượng viện còn tạo cho đảng Dân chủ khả năng ngăn cản việc phê chuẩn các đề cử nhân sự của Tổng thống, bao gồm những vị trí trong nội các và các đề cử vào cơ quan tư pháp liên bang, trong phạm vi thẩm quyền của Thượng viện.

Tuy nhiên, quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với việc đảng Dân chủ có thể dễ dàng triển khai toàn bộ chương trình nghị sự của mình. Tổng thống Donald Trump vẫn nắm quyền phủ quyết, trong khi việc thông qua các dự luật quan trọng đòi hỏi những thỏa hiệp chính trị nhất định. Bởi vậy, hai năm cuối nhiệm kỳ nhiều khả năng sẽ chứng kiến sự cạnh tranh quyết liệt giữa Nhà Trắng và Quốc hội, đặc biệt trong các vấn đề ngân sách, chính sách đối ngoại và giới hạn quyền lực hành pháp.

Cuộc chiến với Iran có thể trở thành một trong những điểm nóng. Nếu xung đột chưa được giải quyết trước khi Quốc hội mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027, những tranh luận về ngân sách, thẩm quyền tiến hành chiến tranh và trách nhiệm giải trình của chính quyền sẽ càng gay gắt.

Bên cạnh đó, các nỗ lực mở rộng quyền hành pháp của ông Trump có thể vấp phải sự giám sát chặt chẽ hơn. Những tranh chấp về quyền lực giữa hai nhánh hành pháp và lập pháp, vốn đã tồn tại trong nhiệm kỳ của ông, có nguy cơ trở nên phức tạp hơn khi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Quốc hội.

Cuộc đua ghế Tổng thống 2028

Thất bại của đảng Cộng hòa cũng tác động trực tiếp đến triển vọng chính trị năm 2028. Những nhân vật từng được xem là người kế nhiệm Tổng thống Trump sẽ phải đánh giá lại chiến lược và vị thế của mình.

Phó Tổng thống JD Vance là một trường hợp đáng chú ý. Được coi là người kế thừa tiềm năng của phong trào MAGA, ông Vance có thể phải đối mặt với bài toán khó: tiếp tục gắn bó với di sản chính trị của ông Trump hay từng bước tạo dựng bản sắc riêng để mở rộng sự ủng hộ trong nội bộ đảng và cử tri nói chung.

Ngoại trưởng Marco Rubio cũng có thể nổi lên như một lựa chọn nếu đảng Cộng hòa tìm cách xây dựng liên minh mới, kết hợp những thành phần của phong trào MAGA với các lực lượng bảo thủ truyền thống. Trong khi đó, Thống đốc Florida Ron DeSantis có thể cân nhắc cơ hội tranh cử với tư cách một nhân vật không trực tiếp gắn với những thất bại của chính quyền hiện tại.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đảng Dân chủ cũng không thể mặc nhiên coi chiến thắng của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này là sự bảo đảm cho tương lai. Kiểm soát Quốc hội đem lại cơ hội thực hiện vai trò giám sát và thúc đẩy các ưu tiên chính sách, nhưng đồng thời đặt lên vai đảng này trách nhiệm chứng minh năng lực quản trị. Cử tri Mỹ không chỉ bỏ phiếu để phản đối chính quyền đương nhiệm mà còn kỳ vọng những cải thiện cụ thể về chi phí sinh hoạt, việc làm và chất lượng cuộc sống.

Nếu không đáp ứng được những kỳ vọng đó, đảng Dân chủ có thể đối mặt với nguy cơ đánh mất lợi thế trong cuộc bầu cử tiếp theo. Vấn đề khả năng chi trả, vốn là thách thức lớn đối với cả chính quyền Tổng thống Joe Biden trước đây và chính quyền ông Donald Trump hiện nay, sẽ tiếp tục là phép thử đối với bất kỳ lực lượng nào nắm quyền.

Nhìn rộng hơn, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 cho thấy sức sống của cơ chế kiểm soát quyền lực trong hệ thống chính trị Mỹ, đồng thời phản ánh sự biến động mạnh mẽ trong lựa chọn của cử tri. Với nước Mỹ, thách thức phía trước là biến sự thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội thành một quá trình quản trị có trách nhiệm, thay vì để đối đầu đảng phái tiếp tục làm sâu sắc thêm những chia rẽ vốn đã tồn tại.