Sau đám tang mẹ, 3 chị em mới biết bà đã âm thầm gửi tiền cho một người suốt nhiều năm

Mẹ tôi mất vào một buổi sáng cuối tháng, sau một thời gian nằm viện. Những ngày cuối đời, bà vẫn dặn tôi nhớ khóa cửa sau khi về, hỏi hôm nay thứ mấy, ngoài chợ đã bán rau chưa. Những chuyện nhỏ nhặt ấy, khi còn mẹ, tôi nghe đến thuộc lòng. Đến lúc không còn được nghe nữa, tôi mới thấy căn nhà trống vắng theo một cách rất khó gọi tên.

Ba chị em tôi đều đã có gia đình riêng. Chị cả lấy chồng cách nhà hai mươi cây số, tôi sống cùng chồng con ở thành phố, còn em trai út làm việc ở tỉnh xa. Bố mất đã lâu, mẹ không tái hôn, vẫn ở một mình trong căn nhà cũ của gia đình. Bà chẳng bao giờ than phiền chuyện sống lủi thủi, cũng ít khi kể với các con về những điều khiến mình buồn.

Mỗi tháng, ba chị em tôi đều góp tiền gửi mẹ. Người nhiều, người ít tùy hoàn cảnh. Mẹ nhận tiền nhưng tôi thấy ít khi bà dùng đến. Bà vẫn mặc những bộ quần áo đã cũ, đi chợ vẫn mua mớ rau rẻ. Hộp sữa tốt tôi mua, bà lại bảo để dành cho cháu.

Có lần, tôi bảo mẹ cứ tiêu đi, các con đều đi làm, chẳng ai để mẹ phải thiếu thốn. Mẹ chỉ cười, bảo người già ăn được bao nhiêu, giữ lại phòng khi đau ốm còn hơn.

Tôi tin mẹ nói thật. Tôi nghĩ mình đã hiểu tính bà: cả đời chịu thương chịu khó, quen dành dụm, đến tuổi này vẫn không muốn làm phiền con cái.

Tôi không ngờ, trong cuộc sống tưởng như chẳng còn điều gì chúng tôi chưa biết về mẹ, lại có một chuyện bà giữ kín suốt nhiều năm.

Bí mật của mẹ từ chiếc hộp thiếc trong ngăn tủ 

Sau đám tang mẹ, ba chị em ở lại dọn dẹp đồ đạc của bà. Căn nhà chẳng có gì đáng giá ngoài chiếc tủ gỗ bản lề lỏng lẻo, chiếc bàn ăn nhỏ và vài bộ bát đĩa dùng từ ngày bố còn sống.

Trong ngăn kéo dưới cùng của chiếc tủ, chị cả tìm thấy một hộp thiếc cũ. Bên trong không có những cuốn sổ ghi chép, vài tờ biên nhận chuyển tiền và một tập giấy buộc bằng dây chun.

Ban đầu, chúng tôi nghĩ đó là sổ chi tiêu thường ngày của mẹ. Bà có thói quen ghi từng khoản tiền đã dùng, từ tiền điện, tiền nước đến tiền mua thuốc. Có lần tôi trêu mẹ rằng thời buổi này chẳng ai còn ghi chép tỉ mỉ như thế. Bà chỉ bảo ghi lại cho dễ nhớ, chứ không phải vì tiếc tiền.

Nhưng cuốn sổ nằm dưới cùng lại khác. Cứ vào khoảng ngày mùng 5 hằng tháng, mẹ đều ghi một khoản tiền chuyển đi. Số tiền không quá lớn, khi thì ba trăm nghìn đồng, khi năm trăm nghìn đồng. Có tháng nhiều hơn một chút. Dòng ghi chép kéo dài qua nhiều năm, nét chữ lúc đầu còn ngay ngắn, về sau run hơn, có chỗ mực nhòe đi.

Bên cạnh mỗi khoản tiền là một cái tên: Nguyễn Minh Thành. Không ai trong ba chị em tôi biết người này là ai.

Dọn dẹp kỷ vật sau đám tang mẹ, ba chị em ngỡ ngàng khi phát hiện cuốn sổ ghi chép cẩn thận từng khoản tiền bà âm thầm gửi cho một người xa lạ suốt nhiều năm qua. 

Em trai tôi lấy chiếc điện thoại cũ của mẹ, mở danh bạ tìm kiếm nhưng không thấy số nào được lưu bằng cái tên ấy. Chị cả tiếp tục lật những tờ biên nhận, còn tôi nhìn chằm chằm vào cuốn sổ, cố nhớ xem mình đã từng nghe mẹ nhắc đến người này chưa.

Không có chút ấn tượng nào. "Hay mẹ cho ai vay tiền rồi người ta cứ hỏi mãi?" em trai nói.

Chị cả không trả lời ngay. Chị lật lại những trang trước, đối chiếu ngày tháng. Các khoản tiền gần như đều đặn, không giống một lần cho vay rồi chờ trả lại.

Tôi cũng bắt đầu lo. Mẹ đã lớn tuổi, sống một mình. Liệu có ai biết hoàn cảnh của bà rồi tìm cách nhờ vả? Liệu đây có phải một mối quan hệ mà mẹ không muốn các con biết?

Ý nghĩ ấy khiến tôi thấy có lỗi, nhưng tôi vẫn không thể gạt đi. Chúng tôi vừa lo xong tang lễ cho mẹ, chưa kịp quen với việc căn nhà không còn tiếng bà, nay lại phát hiện một điều hoàn toàn xa lạ trong chính cuộc đời của người mình tưởng đã hiểu rõ nhất.

Chị cả đặt cuốn sổ xuống, nói nhỏ: "Chúng ta hãy tìm hiểu xem người này là ai đã."

Không ai phản đối. Chúng tôi bắt đầu lục lại những giấy tờ trong hộp, hy vọng tìm được một manh mối khác.

Người đàn ông trong tấm ảnh cũ

Trong tập giấy buộc bằng dây chun, chị cả tìm thấy một tấm ảnh đã ố vàng. Ảnh chụp một người đàn ông còn trẻ đứng cạnh mẹ tôi trước căn nhà mái ngói. Mẹ khi ấy còn trẻ, tóc buộc thấp, mặc chiếc áo hoa giản dị. Người đàn ông có gương mặt gầy, đứng hơi nghiêng về phía bà.

Mặt sau tấm ảnh ghi bằng mực xanh: "Thành, tháng 8 năm 1989".

Chị cả cầm tấm ảnh một lúc rồi gọi điện cho dì ruột, em gái của mẹ. Dì là người hiếm hoi còn có thể biết những chuyện từ thời mẹ chưa lập gia đình.

Nghe chúng tôi kể về cuốn sổ và cái tên Nguyễn Minh Thành, dì im lặng khá lâu.

Rồi dì nói Thành là con trai của một người bạn rất thân với mẹ từ thuở nhỏ. Mẹ tôi và cô ấy lớn lên cùng xóm, thân thiết như chị em. Sau khi mẹ tôi lấy chồng, người bạn chuyển đi nơi khác. Vài năm sau, gia đình cô ấy gặp biến cố, người chồng mất sớm, cô phải đi làm thuê khắp nơi để nuôi hai con.

Thành là con trai cả. Khi mới ngoài hai mươi tuổi, anh gặp tai nạn lao động, bị thương nặng ở chân. Từ đó, việc kiếm sống khó khăn hơn nhiều. Mẹ anh vừa lo chữa trị cho con, vừa xoay xở những khoản nợ trong nhà.

Mẹ tôi khi ấy cũng chẳng khá giả gì. Bố làm thợ xây, thu nhập bữa có bữa không, ba chị em tôi lần lượt ra đời. Tiền trong nhà luôn phải tính trước tính sau.

Dì kể, có lần mẹ đem vàng cưới đi bán để giúp người bạn. Bố biết chuyện đã cãi nhau với mẹ một trận. Sau đó, mẹ không nhắc lại chuyện ấy nữa.

Người bạn mất vài năm sau. Thành sống một mình, lúc làm được việc này, lúc nhận việc khác. Mẹ vẫn giữ liên lạc, thỉnh thoảng gửi tiền để anh mua thuốc và trang trải sinh hoạt.

"Mẹ các cháu không muốn các con lo, mà cũng ngại," dì nói. "Bà ấy bảo lúc khó khăn, mẹ con người ta từng giúp mình. Giúp được gì thì giúp, không cần ai biết".

Tôi nghe mà không biết nên nói gì. Những chuyện dì kể thuộc về một thời rất xa, trước cả khi tôi đủ lớn để hiểu mẹ đã sống như thế nào. Tôi chỉ biết mẹ từng vất vả, nhưng chưa bao giờ hình dung trong những năm tháng thiếu thốn ấy, bà còn mang theo một mối ân tình riêng.

Tôi muốn hỏi dì người bạn của mẹ đã giúp bà ra sao, nhưng dì cũng không nhớ rõ từng chuyện. Dì chỉ bảo hai người đã gắn bó với nhau từ thời còn trẻ, có những việc người ngoài không thể biết hết.

Tôi không hỏi thêm. Có lẽ với mẹ, điều quan trọng không phải là kể lại mình từng nhận được bao nhiêu, mà là không quên người đã giúp mình lúc khó khăn.

Trong hộp thiếc, chị cả còn tìm thấy một phong bì cũ, bên ngoài viết tên Thành. Bên trong là một lá thư do mẹ viết. Không có địa chỉ người nhận, cũng không có dấu hiệu cho biết bà đã định gửi vào lúc nào.

Chúng tôi không biết vì sao lá thư vẫn nằm lại trong chiếc hộp. Có thể mẹ đã định gửi rồi lại thôi. Nhưng những dòng chữ bên trong cho chúng tôi biết điều mà cuốn sổ không thể nói hết.

Mẹ hỏi thăm tình hình sức khỏe của Thành, dặn anh mua thuốc và đừng ngại nếu có tháng bà gửi tiền muộn. Bà nhắc anh phải ăn uống tử tế, đừng vì tiết kiệm mà bỏ bữa.

Rồi có một câu khiến cả ba chị em lặng đi: "Ngày trước mẹ cháu đã giúp cô lúc khó khăn nhất. Cô không trả được hết ơn ấy, nên chỉ mong khi còn có thể, cô sẽ không để cháu phải xoay xở một mình".

Cuối thư, mẹ viết rằng nếu sau này Thành không cần tiền nữa thì cứ nói, còn nếu vẫn khó khăn, bà sẽ giúp trong khả năng của mình.

Bà không viết những lời lớn lao. Cũng không kể mình đã phải dè sẻn thế nào để dành ra từng khoản tiền. Bức thư chỉ giống như lời dặn dò của một người thân, nhẹ nhàng mà không có ý buộc người nhận phải mang ơn.

Tôi đọc lại câu ấy vài lần. Trong đầu tôi hiện lên hình ảnh mẹ ngồi bên chiếc bàn gỗ cũ, cẩn thận ghi từng khoản chi tiêu, rồi đều đặn dành ra một phần tiền để gửi đi.

Tôi từng nghĩ mẹ giữ tiền vì sợ tuổi già đau ốm, không muốn lụy các con. Hóa ra, trong những khoản tiền ít ỏi ấy, có một phần bà dành cho người khác.

Điều chúng tôi chưa từng hỏi mẹ

Sau khi biết chuyện, em trai tôi tìm cách liên lạc với Thành nhờ dì. Anh sống ở một thị trấn nhỏ, làm những công việc phù hợp với sức khỏe. Khi nghe tin mẹ mất, anh lặng đi một lúc rồi nói rằng anh biết bà yếu, nhưng không nghĩ bà đi nhanh như vậy.

Anh không kể nhiều về hoàn cảnh của mình. Chúng tôi cũng không hỏi sâu. Qua cuộc gọi ngắn, tôi chỉ biết mẹ vẫn thường hỏi thăm, dặn anh đừng ngại khi nhận tiền. Có những tháng anh định từ chối, nhưng bà bảo đó là phần bà tự nguyện, anh không cần phải nghĩ đến chuyện trả lại.

Trước khi kết thúc cuộc gọi, anh nói rất khẽ: "Tôi sẽ nhớ bà ấy".

Chỉ một câu ấy thôi, nhưng tôi nghe xong lại thấy nghèn nghẹn. Trong ký ức của chúng tôi, mẹ là người phụ nữ ít nói, sống quanh quẩn trong căn nhà cũ, ngày ngày lo chuyện cơm nước và thuốc men. Với Thành, bà còn là người đã giữ liên lạc với anh suốt nhiều năm, ngay cả khi người mẹ của anh không còn nữa.

Ba chị em thống nhất sẽ thỉnh thoảng hỏi thăm Thành. Nếu anh cần giúp đỡ và chúng tôi có khả năng, chúng tôi sẽ tự nguyện san sẻ, nhưng không coi đó là một món nợ bắt buộc phải trả thay mẹ. Chúng tôi cũng không muốn việc làm của bà trở thành gánh nặng mới cho bất kỳ ai.

Sau chuyện ấy, tôi đã nghĩ về mẹ theo cách khác trước.

Tôi nhớ những lần bà bảo không cần chúng tôi gửi thêm tiền. Có tháng tôi vừa chuyển khoản, mẹ đã gọi điện dặn để dành tiền đóng học cho con. Tôi vẫn nghĩ bà chỉ quen tiết kiệm, không muốn phụ thuộc vào con cái. Tôi chưa từng hỏi kỹ xem bà còn phải lo lắng điều gì, hay có ai đang cần bà giúp đỡ.

Mỗi lần về thăm, tôi thường hỏi mẹ có thiếu tiền không, thuốc uống còn đủ không, trong nhà có cần sửa chữa gì không. Những câu hỏi ấy đều xuất phát từ sự quan tâm. Nhưng sau khi mẹ mất, tôi mới nhận ra mình gần như chỉ nhìn cuộc sống của bà từ phía những nhu cầu mà tôi có thể giải quyết.

Tôi biết mẹ ăn gì, thích món gì, thường đi chợ lúc mấy giờ. Tôi biết bà tiết kiệm từng khoản tiền, nhưng không biết bà đã giữ mối liên hệ với người bạn cũ của mình ra sao, đã trải qua những chuyện gì trong thời trẻ, hay vì sao một ân tình từ nhiều năm trước vẫn khiến bà đều đặn gửi tiền cho con trai của người bạn ấy.

Có lẽ mẹ không kể vì sợ các con lo. Cũng có thể bà không muốn một việc mình tự nguyện làm trở thành trách nhiệm của cả gia đình. Tôi không thể biết chắc. Mẹ đã chọn giữ câu chuyện ấy cho riêng mình, và chúng tôi chỉ có thể hiểu phần nào qua những gì bà để lại.

Tôi không trách mẹ vì đã giấu chúng tôi. Bà có quyền giữ lại những điều riêng tư, có những mối quan hệ và những lựa chọn không nhất thiết phải giải thích với các con. Nhưng tôi vẫn tiếc vì khi mẹ còn sống, chúng tôi ít khi hỏi về những điều nằm ngoài chuyện ăn uống, sức khỏe và tiền bạc.

Tôi từng nghĩ hiểu mẹ là biết bà cần gì, thiếu gì, có sống đủ đầy hay không. Đến khi dọn lại chiếc tủ cũ, tôi mới biết một người có thể sống bên cạnh ta suốt nhiều chục năm mà vẫn có những phần đời ta chưa từng chạm tới.

Tôi cất cuốn sổ và lá thư trở lại chiếc hộp thiếc. Thỉnh thoảng, tôi vẫn lấy ra xem. Những dòng ghi chép nối tiếp nhau, ngày tháng và số tiền gần như lặp lại, chỉ có nét chữ ngày một run hơn.

Tôi không biết mẹ đã nghĩ gì mỗi lần ghi một khoản tiền vào sổ. Có thể bà chỉ muốn nhớ mình đã gửi bao nhiêu, cũng có thể bà chưa từng nghĩ những dòng chữ ấy sẽ có ngày được các con đọc lại.

Nhưng mỗi lần nhìn cuốn sổ, tôi lại nhớ rằng trước khi là mẹ của ba chị em tôi, bà cũng từng là một người con, một người bạn, một người mang ơn và muốn giữ lấy ân tình của mình.

Chúng tôi đã biết mẹ gửi tiền cho ai, biết phần nào lý do bà làm điều đó. Nhưng có những câu hỏi sẽ không bao giờ còn cơ hội để hỏi bà nữa.

Cuốn sổ vẫn nằm trong chiếc hộp thiếc cũ. Những khoản tiền cuối cùng đã dừng lại, còn câu chuyện của mẹ thì với chúng tôi, đến tận sau đám tang mới thực sự hiểu rõ.

* Câu chuyện ghi lại theo tâm sự của chị Hằng Mai (tên nhân vật trong bài đã được thay đổi, các tít chính và trong bài được BTV đặt).