Sau gần 3.000 năm, Odyssey vẫn tạo 'cơn sốt' toàn cầu

“The Odyssey” thống trị phòng vé toàn cầu. Ảnh: Universal Pictures

“Hiệu ứng Odyssey”

Gần đây, tác phẩm một lần nữa thu hút sự chú ý toàn cầu nhờ sức hút của bộ phim “The Odyssey” của đạo diễn Christopher Nolan. Điều thú vị là nó đã khơi dậy làn sóng tìm hiểu văn hóa Hy Lạp trên toàn cầu.

Theo Google Trends, lượng tìm kiếm từ khóa “học tiếng Hy Lạp” tại Anh tăng 5.000% trong hai tuần gần đây. Doanh số bán thiên sử thi Odyssey của Homer cũng tăng khoảng 70%, với 35.000 bản bán ra trong năm nay. Thành công của “bom tấn” này cho thấy sức sống bền bỉ của một kiệt tác gần 3.000 năm tuổi.

Điều đó đặt câu hỏi đáng suy ngẫm: Điều gì khiến một câu chuyện ra đời từ thời Hy Lạp cổ đại vẫn có thể chạm đến cảm xúc của con người trong thế kỷ 21?

Sức sống bền bỉ của Odyssey không chỉ đến từ những cuộc phiêu lưu kỳ vĩ. Đằng sau hành trình 10 năm trở về quê hương của Odysseus sau cuộc chiến thành Troy là câu chuyện về sự trưởng thành của con người trước nghịch cảnh. Những con quái vật trên biển chỉ là thử thách hữu hình, còn đối thủ lớn nhất của người anh hùng lại chính là lòng kiêu ngạo, sự nóng vội và những giới hạn trong bản thân.

Chính vì vậy, Odyssey không ca ngợi thể lực như nhiều sử thi cùng thời. Điều làm nên tầm vóc của Odysseus là trí tuệ, sự kiên nhẫn và khả năng thích nghi. Chiến thắng con quái vật Cyclops không đến từ thanh gươm mà từ mưu kế; vượt qua biển cả không nhờ sức mạnh mà nhờ biết chờ đúng thời điểm...

“The Odyssey” khơi dậy làn sóng học tiếng Hy Lạp trên toàn cầu. Ảnh: Greek City Times

Nỗ lực gìn giữ di sản

Có lẽ vì nhận thức rõ giá trị ấy, người Hy Lạp chưa bao giờ để Odyssey trở thành di sản nằm yên trong bảo tàng. Tác phẩm vẫn hiện diện trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là trong giáo dục.

Theo AP, các trường học Hy Lạp vẫn dành gần trọn một năm học để học sinh đọc và tranh luận về Odyssey. Trong lớp học, giáo viên không yêu cầu học sinh ghi nhớ cốt truyện hay học thuộc các nhân vật. Các em được đặt vào những tình huống trăn trở, đơn cử: Nếu là Odysseus, em sẽ lựa chọn sức mạnh hay trí tuệ?

Điều quan trọng không phải tìm ra đáp án đúng mà là biết lập luận, phản biện và bảo vệ quan điểm. Cách tiếp cận ấy biến một tác phẩm cổ điển thành bài học về tư duy phản biện và kỹ năng sống thay vì chỉ là môn Văn học.

Odyssey còn được đưa lên sân khấu, chuyển thể thành hoạt hình, sách minh họa và các buổi biểu diễn dành riêng cho thiếu nhi. Nhiều phụ huynh đọc thiên sử thi này cùng con từ khi các em mới 3, 4 tuổi bằng những phiên bản được biên soạn phù hợp với lứa tuổi. Nhờ đó, Odyssey không chỉ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác mà còn trở thành một phần của ký ức gia đình và bản sắc dân tộc.

“Hiệu ứng Odyssey” sau khi bộ phim của Nolan ra mắt càng cho thấy sức mạnh của văn hóa khi được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại. Khán giả đến rạp không chỉ để xem kỹ xảo hay những trường đoạn hoành tráng. Sau bộ phim, nhiều người muốn đọc nguyên tác, học tiếng Hy Lạp hoặc tìm hiểu sâu hơn về lịch sử và thần thoại của vùng đất này. Đó là một dạng “quyền lực mềm” đặc biệt.

Một thiên sử thi không chỉ quảng bá văn học mà còn khơi dậy sự quan tâm đến ngôn ngữ, du lịch, lịch sử và cả bản sắc văn hóa quốc gia. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và nội dung ngắn lên ngôi, nhiều người từng lo ngại những tác phẩm kinh điển sẽ dần bị lãng quên. Thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại. Khi được kể bằng những hình thức mới, các giá trị cổ điển vẫn đủ sức hấp dẫn để chinh phục thế hệ trẻ.

Có lẽ, sức sống lâu bền của Odyssey nằm ở chỗ mỗi thời đại đều có thể soi mình trong hành trình truyền cảm hứng của Odysseus. Bởi, suy cho cùng, sau mọi biến cố, con người không chỉ khát khao tìm về bến đỗ bình yên mà còn nhận diện giá trị cốt lõi của chính mình.