Sáu giải pháp phát triển thị trường trái phiếu minh bạch và bền vững

Ông Nguyễn Hoàng Dương cho biết thị trường trái phiếu Việt Nam tiếp tục duy trì hoạt động ổn định. (Ảnh: Vietnam+)

Bước vào năm 2026, nền kinh tế Việt Nam đứng trước những yêu cầu khắt khe trong giai đoạn chuyển đổi. Sự vận hành của thị trường trái phiếu diễn ra trong bối cảnh đòi hỏi nhu cầu vốn dành cho đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế cũng như phục vụ các hoạt động sản xuất, kinh doanh tiếp tục duy trì ở mức cao. Song song với đó, yêu cầu từ thực tiễn đòi hỏi kỷ luật tài chính, năng lực quản trị rủi ro, sự minh bạch thông tin và đặc biệt là công tác bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Tại Hội nghị tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026 diễn ra ngày 5/11, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết thị trường trái phiếu Việt Nam duy trì hoạt động ổn định, quy mô huy động vốn thông qua thị trường công cụ nợ được củng cố, hoạt động giao dịch trên thị trường thứ cấp ghi nhận những chuyển biến tích cực. Đặc biệt, đối với phân khúc trái phiếu doanh nghiệp, khuôn khổ pháp lý tiếp tục được hoàn thiện, giúp duy trì hoạt động xuyên suốt đồng thời từng bước siết chặt các yêu cầu về tính minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình của các chủ thể tham gia thị trường.

Nhiều điểm sáng tích cực

Trong 10 tháng của năm 2026, thị trường trái phiếu Chính phủ tiếp tục khẳng định vị thế của kênh huy động vốn cho ngân sách Nhà nước.Tính đến thời điểm ngày 28/10, thông qua hệ thống đấu thầu tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Kho bạc Nhà nước đã huy động thành công 368.422,5 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, tương đương 92% kế hoạch phát hành đã được điều chỉnh cho cả năm là 400.000 tỷ đồng. Kết quả khả quan này cho thấy công tác tổ chức huy động vốn và điều hành giao dịch trái phiếu Chính phủ đang được triển khai hiệu quả, qua đó trực tiếp giúp thanh khoản trên thị trường thứ cấp tiếp tục được cải thiện.

Tuy nhiên, Lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng chỉ ra một số vấn đề cần lưu tâm trong cơ cấu nợ. Cụ thể, cơ cấu kỳ hạn phát hành vẫn tập trung cao ở một số kỳ hạn chủ chốt. Đáng chú ý, tỷ trọng nhóm kỳ hạn từ 3 đến 5 năm đã tăng lên 30,4%, kéo theo là kỳ hạn phát hành bình quân đã giảm 1,27 năm so với cùng kỳ của năm 2025.

Từ thực tế này, bài toán đặt ra cho cơ quan quản lý phải tiếp tục nỗ lực đa dạng hóa các kỳ hạn, duy trì được đường cong lợi suất chuẩn và quan trọng nhất là cân đối chi phí huy động vốn với mục tiêu quản lý nợ công an toàn, hiệu quả.

Bên cạnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng cho thấy sự vận hành liên tục và từng bước phát triển theo quỹ đạo ổn định. Thị trường đã có sự chuyển biến tích cực về quy mô huy động vốn, hoạt động giao dịch và nền tảng khung khổ pháp lý. Hai phương thức trọng tâm là chào bán ra công chúng và phát hành riêng lẻ đang từng bước phát huy tối đa vai trò cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp, đáp ứng một cách linh hoạt nhu cầu đa dạng của nền kinh tế. Kết quả ghi nhận trong 9 tháng của năm, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt khoảng 428.527 tỷ đồng. Trong đó, phương thức phát hành riêng lẻ đạt 370.572 tỷ đồng, chiếm khoảng 86,5% tổng giá trị huy động. Bên cạnh đó, giá trị chào bán ra công chúng đạt 57.955 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 13,5%.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết năm 2026 là một năm bản lề ghi nhận những nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, đặc biệt là đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Ngày 05/6/2026 khi Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 200/2026/NĐ-CP, thay thế cho các Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Nghị định 65/2022/NĐ-CP và Nghị định 08/2023/NĐ-CP. Văn bản pháp lý mới này đã làm rõ mục đích phát hành phải gắn liền với các dự án đầu tư cụ thể đồng thời quy định chặt chẽ trách nhiệm quản lý, sử dụng vốn đúng với phương án đã công bố.

Dù vậy, ông Nguyễn Hoàng Dương cũng nhìn nhận quy mô phát hành ra công chúng nhìn chung vẫn còn khá khiêm tốn so với phát hành riêng lẻ. Cơ cấu của các tổ chức phát hành và ngành nghề huy động vốn chưa đa dạng. Đáng chú ý, chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán của một bộ phận doanh nghiệp vẫn còn tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Bên cạnh đó, cơ sở nhà đầu tư chưa đa dạng, thanh khoản thị trường thứ cấp chưa có sự phân bổ đồng đều và trách nhiệm của một số tổ chức phát hành cũng như đơn vị cung cấp dịch vụ trong việc công bố thông tin, quản lý vốn vẫn cần được giám sát chặt chẽ hơn.

“Những vấn đề nêu trên cho thấy yêu cầu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới không chỉ tập trung vào tăng trưởng quy mô phát hành mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hàng hóa, chất lượng tổ chức phát hành, tính minh bạch, kỷ luật thị trường và khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và đổi mới phương thức quản lý, giám sát thị trường theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và phát triển bền vững,” Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh.

Hội nghị tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026 diễn ra ngày 5/11. (Ảnh: Vietnam+)

Kiến tạo thị trường chuyên nghiệp và hiện đại

Có thể thấy, thị trường trái phiếu Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tiếp tục mở rộng khả năng huy động vốn để tiếp sức cho nền kinh tế đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng hàng hóa và sức chống chịu trước những rủi ro vĩ mô. Nhận định đây là yêu cầu không đơn giản, nhưng là điều kiện cần thiết để thị trường phát triển ổn định và bền vững. Lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ông đưa ra sáu nhóm giải pháp trọng tâm sẽ được triển khai trong thời gian tới.

Trong đó, nhóm giải pháp ưu tiên hàng đầu là tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực thi một cách đồng bộ khung khổ pháp lý. Cơ quan quản lý sẽ tập trung vào công tác hướng dẫn, phổ biến và triển khai hiệu quả Nghị định số 200/2026/NĐ-CP cùng Thông tư số 138/2026/TT-BTC. Quá trình thực thi sẽ đi kèm với việc rà soát liên tục những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung, qua đó bảo đảm hệ thống quy định luôn rõ ràng, dễ thực hiện nhưng vẫn đủ sức răn đe và nâng cao trách nhiệm giải trình của mọi chủ thể tham gia.

Thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực thi đồng bộ khung khổ pháp lý. Tập trung hướng dẫn, phổ biến và triển khai hiệu quả Nghị định số 200/2026/NĐ-CP và Thông tư số 138/2026/TT-BTC; Rà soát những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn để kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung. Bảo đảm quy định rõ ràng, dễ thực hiện đồng thời tăng tính răn đe và trách nhiệm giải trình của các chủ thể.

Thứ hai, tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Nâng cao hiệu quả phối hợp, chia sẻ thông tin giữa Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, Sở giao dịch chứng khoán, cơ quan quản lý tại địa phương và các cơ quan liên quan.

Thứ ba, nâng cao chất lượng và tính minh bạch của thị trường. Yêu cầu tổ chức phát hành công bố thông tin đầy đủ, có chất lượng; Nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và kiểm soát sử dụng vốn. Phát huy vai trò của các tổ chức cung cấp dịch vụ; Từng bước nâng cao chất lượng phân tích, định giá và đánh giá tín nhiệm, qua đó hỗ trợ nhà đầu tư ra quyết định trên cơ sở thông tin và mức độ rủi ro.

Thứ tư, phát triển cơ sở nhà đầu tư và tăng chiều sâu thị trường thứ cấp. Về trái phiếu Chính phủ, phối hợp với Kho bạc Nhà nước và các thành viên thị trường đa dạng hóa kỳ hạn phát hành, tăng quy mô các mã chuẩn, cải thiện thanh khoản và phát triển các giao dịch repos. Đối với trái phiếu doanh nghiệp, thúc đẩy sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn đồng thời bảo đảm việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư đi đôi với điều kiện tiếp cận phù hợp và bảo vệ nhà đầu tư.

Thứ năm, hiện đại hóa hạ tầng thị trường và nâng cao chất lượng dữ liệu. Tăng cường kết nối, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu về phát hành, đăng ký giao dịch, chuyển nhượng, công bố thông tin và thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành; Sử dụng dữ liệu phục vụ giám sát rủi ro, cảnh báo sớm và công khai thông tin thị trường.

Thứ sáu, đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo và nâng cao nhận thức. Kịp thời phổ biến quy định mới, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ và trang bị kiến thức cần thiết cho nhà đầu tư. Phát triển thị trường phải đi đôi với kỷ luật thị trường, minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Theo đó, ông Nguyễn Hoàng Dương nhấn mạnh Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cam kết đồng hành cùng các cơ quan, đơn vị và thành viên thị trường trong việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và phát triển hạ tầng thị trường.

“Chúng tôi mong muốn các tổ chức phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ và nhà đầu tư cùng nâng cao trách nhiệm, tuân thủ pháp luật và đóng góp tích cực vào sự phát triển chung với quyết tâm vì một thị trường trái phiếu Việt Nam phát triển sâu hơn, minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn và trở thành kênh dẫn vốn trung, dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế,” lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chia sẻ./.