Sau Greenland, thêm một quần đảo Bắc Cực 'nín thở' vì ông Trump

Vùng lãnh thổ này thuộc Đan Mạch nằm giữa Bắc Đại Tây Dương.

Người dân nơi đây từ nhiều thập kỷ đã mong muốn trở thành một dân tộc độc lập.

Tàu cá và tàu quân sự của Mỹ, châu Âu, Nga, Trung Quốc thường xuyên qua lại nơi đây.

Và đây không phải Greenland.

Chúng ta đang nói về quần đảo Faroe, một vùng lãnh thổ xa xôi khác của Đan Mạch, cách Copenhagen hàng trăm cây số, nơi đang trở thành một quân cờ địa chính trị mới nổi và khó đoán.

Cuộc khủng hoảng liên quan đến Greenland đang tác động trực tiếp đến mục tiêu độc lập của Faroe, khiến mục tiêu này trở nên phức tạp và khó khăn hơn trong tình hình mới.

Vị thế đặc biệt của “quân cờ im lìm”

Quần đảo Faroe có 18 hòn đảo hoang sơ, quanh năm gió lớn và mưa nhiều. Cảnh quan nơi đây vừa khắc nghiệt vừa hút hồn, với những sườn đồi gồ ghề chạy xuống bãi đá ven biển, bầu trời quanh năm mang màu xám đặc trưng.

Cảng biển tại Torshavn, thủ phủ của quần đảo Faroe. Ảnh: New York Times.

Nhiều ngôi nhà truyền thống tại Faroe được lợp bằng cỏ, thứ vật liệu rẻ tiền, sẵn có và có khả năng cách nhiệt tốt. Những mái nhà xanh mướt vì lợp cỏ là hình ảnh quen thuộc ở Faroe.

Nơi đây có khoảng 55.000 dân, nằm trên tuyến hàng hải chiến lược nối Iceland và Scotland, ở đúng vị trí ngưỡng cửa Bắc Cực, nơi các cường quốc đang cạnh tranh ảnh hưởng.

Các đội tàu cá châu Âu, tàu quân sự Mỹ và tàu ngầm Nga thường xuyên hoạt động quanh Faroe. Điều này khiến Faroe có thể trở thành tâm điểm địa chính trị bất cứ lúc nào.

Faroe nằm trọn trong GIUK Gap, khu vực chiến lược trên Bắc Đại Tây Dương, nằm giữa 3 vùng địa lý: Greenland, Iceland và Vương quốc Anh (United Kingdom). GIUK Gap là một trong những khu vực chiến lược hải quân quan trọng nhất thế giới, nối Bắc Cực với Đại Tây Dương.

Dù Faroe ít được nhắc đến hơn so với Greenland, các nhà phân tích địa chính trị vẫn đang theo dõi Faroe sát sao.

Ông Troy J. Bouffard, Giám đốc Trung tâm An ninh và Khả năng chống chịu Bắc Cực (Đại học Alaska Fairbanks), nhận định: “Faroe nằm giữa tuyến trung chuyển quan trọng nhất của những đối thủ chiến lược”.

Năm 2019, Trung Quốc từng tìm cách để Huawei đạt thỏa thuận nâng cấp mạng viễn thông tại Faroe, nhưng dưới sức ép mạnh mẽ từ Mỹ, chính quyền địa phương đã lựa chọn một nhà cung cấp dịch vụ đến từ châu Âu.

Cuộc sống tại Faroe diễn ra bình lặng. Ngành nuôi cá hồi tại đây xuất khẩu lượng hàng trị giá gần 1 tỷ USD mỗi năm.

Trong các nhà máy chế biến, cá hồi được đưa vào dây chuyền xử lý hiện đại, phục vụ xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ và nhiều khu vực khác.

Ngành thủy sản không chỉ mang lại nguồn thu lớn mà còn góp phần tạo việc làm, giúp Faroe duy trì mức sống cao và giảm sự phụ thuộc vào trợ cấp từ Đan Mạch.

Hệ thống hầm ngầm hiện đại giúp giao thông giữa các đảo vận hành trơn tru, thậm chí có cả vòng xuyến dưới đáy biển.

Không giống Greenland vốn phụ thuộc nhiều vào trợ cấp từ Đan Mạch, Faroe đã xây dựng được nền tảng kinh tế địa phương vững mạnh. Điều này mang lại mức sống cao và khả năng tự chủ nếu Faroe tách khỏi Copenhagen. Trong vài năm gần đây, phong trào đòi độc lập tại Faroe ngày càng gia tăng.

Vị trí địa lý của quần đảo Faroe. Ảnh: New York Times.

Tuy nhiên, các đe dọa của ông Trump đối với Greenland thời gian qua đã khiến Greenland xích lại gần Copenhagen hơn, chính quyền Faroe cũng quyết định tạm hoãn kế hoạch đàm phán với Đan Mạch về quyền tự trị, vốn dự kiến bắt đầu trong tháng 1.

Dù vậy, lãnh đạo chính quyền bán tự trị tại Faroe khẳng định họ không từ bỏ mục tiêu độc lập về dài hạn.

Tạm lùi, chờ thời

Năm 1946, người dân Faroe từng bỏ phiếu sít sao ủng hộ quần đảo giành độc lập, tách khỏi Đan Mạch, nhưng Quốc vương Đan Mạch khi ấy đã bác bỏ kết quả.

Năm 2000, Faroe tìm cách đàm phán chủ quyền với Đan Mạch, nhưng khi Đan Mạch đe dọa cắt trợ cấp, quần đảo buộc phải lùi bước do nền tảng kinh tế khi ấy còn yếu.

Khu trung tâm thủ phủ Torshavn của quần đảo Faroe. Ảnh: New York Times.

Tháng 1, Faroe dự kiến nối lại đàm phán với Copenhagen về vấn đề quyền tự trị. Tuy nhiên, các tuyên bố cứng rắn của ông Trump về Greenland làm rung chuyển toàn bộ vương quốc Đan Mạch, nhiều người lo ngại trật tự thế giới đang lung lay.

Lãnh đạo Faroe quyết định đây chưa phải thời điểm thích hợp để gây sức ép với Đan Mạch. Dù không từ bỏ mục tiêu tự chủ, nhưng Faroe hiện ưu tiên thể hiện tinh thần thiện chí và tình đoàn kết với Đan Mạch và Greenland.

“Từ góc độ đàm phán, đây có thể không phải lựa chọn khôn ngoan. Nhưng đó là hành động thể hiện thiện chí và tình đoàn kết”, nghị sĩ tại Faroe, ông Bjarni Karason Petersen, nói.

Thủ hiến Faroe Aksel V. Johannesen cũng khẳng định: “Greenland và Đan Mạch đang ở trong tình thế khó khăn, dù vậy, về lâu dài, người dân Faroe vẫn có sự đồng thuận rộng rãi rằng mối quan hệ của chúng tôi với Đan Mạch cần có sự thay đổi”.

Ông Hogni Hoydal, cựu Ngoại trưởng Faroe, tiếng nói hàng đầu trong phong trào đòi độc lập cho Faroe, nhận định: “Chiến tranh Lạnh đang quay trở lại. Chúng tôi nằm ở vị trí trung tâm trong cuộc chiến ấy”.

Bà Eyddis Hartmann Niclasen, nghị sĩ tại Faroe, cho biết: “Điều quan trọng lúc này là người Faroe phải đoàn kết. Trong bối cảnh thế giới hiện nay, Faroe là quân cờ khó đoán trong ván cờ ở Bắc Đại Tây Dương, các cường quốc có thể sẽ tranh thủ tận dụng điều đó”.

Ông Joannes Patursson, một nông dân chăn nuôi gia súc tại Faroe. Ảnh: New York Times.

Joannes Patursson, một nông dân nuôi gia súc, bày tỏ: “Cuộc đấu tranh thể hiện khát vọng độc lập sẽ luôn tồn tại. Chúng tôi là một dân tộc riêng”.

Trên bức tường trong nhà ông Patursson, ông vẫn treo một con dao cũ mà bậc tiền bối trong gia đình ông từng dùng để chặt hạ lá cờ Đan Mạch cách đây gần một thế kỷ, nhằm thể hiện khát vọng độc lập. Câu chuyện ấy vẫn được lưu giữ trong gia đình Patursson như một phần ký ức không thể quên, gắn liền với lịch sử và bản sắc của quần đảo.

Dư luận Faroe nhìn chung ủng hộ việc mở rộng quyền tự trị. Nhạc sĩ Heri Joensen, trưởng nhóm nhạc rock metal Tyr, cho biết: “Ngay trong hiện tại, chúng tôi đã cảm thấy mình khá độc lập rồi”.

Dù đi lưu diễn khắp thế giới, ông Joensen vẫn luôn tranh thủ quay về quê hương ngay khi có thể. Ông nhớ cuộc sống ở Faroe, nơi người dân có thể uống nước trực tiếp từ suối, để xe không khóa mà không sợ mất.

Người Faroe là những con người kiên cường sinh sống trên vùng đất khắc nghiệt. Đây là một trong những khu vực mưa nhiều nhất châu Âu, với sức gió thường xuyên ở mức 50 - 65 km/h.

“Không có thời tiết xấu, chỉ có lựa chọn quần áo không phù hợp”, người dân Faroe vẫn nói vậy, bởi ở đây, thời tiết... xấu quanh năm. Những đặc trưng về địa lý và khí hậu ở Faroe khiến người dân Faroe kiên cường từ bản năng. Họ khẳng định không ngại bất cứ sự “lật mặt” nào của thời tiết, cũng không ngán bất cứ biến động nào của “khí hậu chính trị”, bước lùi hiện tại chỉ có tính tạm thời.

An Hòa