Sau tiếng Anh, học sinh Việt chọn ngoại ngữ nào để mở thêm cơ hội?

Trong nhiều năm, tiếng Anh gần như là lựa chọn mặc định của học sinh Việt Nam khi học ngoại ngữ. Từ tiểu học đến THPT, từ luyện thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp, xét tuyển đại học đến du học, tiếng Anh vẫn giữ vai trò quan trọng nhất. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, câu hỏi của không ít phụ huynh đã thay đổi: sau tiếng Anh, con nên học thêm ngoại ngữ nào?

Câu trả lời đang nghiêng về nhóm ngôn ngữ châu Á, đặc biệt là tiếng Trung, tiếng Hàn và tiếng Nhật. Đây không chỉ là lựa chọn theo trào lưu phim ảnh, âm nhạc hay mạng xã hội, mà còn gắn với những thay đổi thực tế trong giáo dục, du học, thị trường lao động và dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Với học sinh THCS, THPT, có thể bắt đầu học nghiêm túc hơn nếu đã có nền tiếng Anh ổn định và mục tiêu rõ ràng.

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh có thể học ngoại ngữ 2 theo điều kiện của nhà trường và nhu cầu người học. Bộ GD-ĐT cũng đã ban hành chương trình giáo dục phổ thông cho nhiều ngoại ngữ như tiếng Nga, tiếng Nhật, tiếng Pháp, tiếng Trung Quốc; trong khi tiếng Hàn, tiếng Đức cũng được đưa vào hệ thống chương trình. Điều này cho thấy việc học ngoại ngữ thứ hai không còn là hoạt động bên lề mà đã có cơ sở trong chính sách giáo dục phổ thông.

Tiếng Trung tăng sức hút nhờ du học, thương mại và chứng chỉ HSK

Nếu phải gọi tên một ngoại ngữ đang tăng sức hút nhanh sau tiếng Anh, tiếng Trung là lựa chọn nổi bật. Lý do đầu tiên đến từ vị trí địa lý, giao thương và nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics, thương mại điện tử, du lịch, biên phiên dịch, sản xuất và dịch vụ.

Với nhiều học sinh THPT, tiếng Trung còn hấp dẫn vì hệ thống chứng chỉ HSK ngày càng được quan tâm. Một số trường đại học sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trong tuyển sinh, miễn học phần hoặc xét điều kiện đầu ra tùy quy định từng trường. Theo TS. Trần Linh Hương Giang, giảng viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Trung Quốc, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, HSK không chỉ phục vụ mục tiêu du học mà còn có giá trị trong tuyển sinh, học tập đại học và ứng tuyển vào các doanh nghiệp có yếu tố Trung Quốc.

Sức hút này cũng được thể hiện qua các câu chuyện cụ thể. Hà Triệu Vy, học sinh Trường THCS và THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, Cầu Giấy, Hà Nội, từng gây chú ý khi trúng tuyển Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc. Trường hợp này cho thấy với một bộ phận học sinh, tiếng Trung không chỉ là môn học thêm mà trở thành con đường học thuật nghiêm túc, hướng đến các trường đại học lớn trong khu vực.

Tuy vậy, tiếng Trung không phải lựa chọn “dễ ăn điểm” nếu học theo tâm lý phong trào. Người học phải vượt qua hệ thống chữ Hán, thanh điệu, cách ghi nhớ từ vựng và yêu cầu luyện đều bốn kỹ năng. Với học sinh đang chịu áp lực thi cử, việc học tiếng Trung cần có lộ trình vừa sức, ưu tiên nền tảng nghe nói và khả năng dùng ngôn ngữ trong bối cảnh thực tế, thay vì chỉ chạy theo chứng chỉ.

Tiếng Hàn được chọn vì văn hóa đại chúng và cơ hội nghề nghiệp

Nếu tiếng Trung có lợi thế về thương mại và địa lý, tiếng Hàn lại hấp dẫn học sinh Việt Nam nhờ làn sóng văn hóa Hàn Quốc, từ Kpop, phim ảnh, thời trang đến mỹ phẩm, ẩm thực. Với nhiều học sinh, việc bắt đầu học tiếng Hàn thường đến từ sở thích cá nhân, nhưng sau đó mở rộng thành mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng hơn.

Hàn Quốc hiện là một trong những điểm đến du học lớn của người Việt. Theo số liệu được báo chí Hàn Quốc và Việt Nam dẫn lại, sinh viên Việt Nam chiếm tỷ lệ cao trong nhóm du học sinh quốc tế tại Hàn Quốc, có thời điểm đứng đầu về số lượng. Đây là một trong những yếu tố khiến tiếng Hàn trở thành lựa chọn đáng cân nhắc với học sinh có định hướng du học, làm việc trong doanh nghiệp Hàn Quốc hoặc theo các ngành truyền thông, du lịch, dịch vụ, công nghệ.

Trong vài năm gần đây, câu hỏi của không ít phụ huynh đã thay đổi: sau tiếng Anh, con nên học thêm ngoại ngữ nào?

Câu chuyện của Đỗ Khánh Huyền, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, từng được báo Sinh Viên Việt Nam ghi nhận, là ví dụ cho xu hướng tự học tiếng Hàn qua nội dung số. Khánh Huyền xây dựng kênh YouTube chia sẻ cách học tiếng Hàn, truyền cảm hứng cho nhiều bạn trẻ. Điều này phản ánh một thực tế mới: học ngoại ngữ không còn chỉ diễn ra trong lớp học, mà còn qua video, cộng đồng học tập, ứng dụng và mạng xã hội.

Điểm thuận lợi của tiếng Hàn là bảng chữ cái Hangul tương đối dễ tiếp cận ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, để học sâu, người học vẫn phải đối mặt với kính ngữ, biến âm, ngữ pháp khác biệt và yêu cầu giao tiếp tự nhiên. Vì vậy, tiếng Hàn phù hợp với học sinh có động lực bền, yêu thích văn hóa Hàn Quốc nhưng cũng cần nhìn xa hơn sở thích giải trí.

Tiếng Nhật vẫn bền bỉ với nhóm học sinh hướng đến kỹ thuật, công nghệ

Tiếng Nhật không “bùng nổ” theo cách ồn ào như tiếng Hàn hay tăng nhanh như tiếng Trung, nhưng vẫn giữ vị trí bền vững trong lựa chọn của nhiều học sinh. Nhật Bản là điểm đến quen thuộc của du học sinh Việt Nam, đồng thời các doanh nghiệp Nhật có mặt lâu năm trong các lĩnh vực sản xuất, cơ khí, điện tử, công nghệ, dịch vụ và quản trị chất lượng.

Theo Tổ chức Dịch vụ sinh viên Nhật Bản được báo chí dẫn lại, Việt Nam nhiều năm nằm trong nhóm quốc gia có số lượng du học sinh lớn tại Nhật Bản. Điều này khiến tiếng Nhật tiếp tục có sức hút với học sinh muốn đi theo hướng du học, kỹ thuật, công nghệ hoặc làm việc trong môi trường doanh nghiệp Nhật.

Tuy nhiên, tiếng Nhật cũng là ngoại ngữ đòi hỏi sự kiên trì cao. Người học phải làm quen với Hiragana, Katakana, Kanji, hệ thống kính ngữ và cách diễn đạt khác biệt. Chính vì vậy, nhiều giáo viên ngoại ngữ cho rằng tiếng Nhật phù hợp với những học sinh có khả năng tự học tốt, thích sự tỉ mỉ và xác định mục tiêu dài hạn.

Ngoài ba ngoại ngữ nổi bật trên, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Nga vẫn có nhóm người học riêng, nhất là học sinh định hướng du học châu Âu, nghiên cứu khoa học, y dược, kỹ thuật hoặc các chương trình học bổng. Gần đây, việc đưa ngôn ngữ một số quốc gia ASEAN vào giảng dạy cũng được đặt ra, trong đó có tiếng Lào, tiếng Campuchia ở những địa bàn có nhu cầu và điều kiện phù hợp.

Nhìn rộng hơn, xu hướng học thêm ngoại ngữ sau tiếng Anh phản ánh sự thay đổi trong tư duy của phụ huynh và học sinh. Trước đây, tiếng Anh được xem là lợi thế. Hiện nay, tiếng Anh ngày càng trở thành năng lực nền. Muốn nổi bật hơn, nhiều học sinh cần thêm một ngoại ngữ thứ hai gắn với ngành học, quốc gia du học hoặc thị trường lao động tương lai.

Dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng là một yếu tố quan trọng. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, tính lũy kế đến đầu năm 2026, Việt Nam có hơn 45.700 dự án đầu tư nước ngoài còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký khoảng 532 tỉ USD. Trong nhiều năm, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, Singapore là những đối tác đầu tư lớn, tạo ra nhu cầu nhân lực biết ngoại ngữ ngoài tiếng Anh.

Từ góc nhìn phụ huynh, anh Tuấn Phong (kỹ sư tại TP.HCM) cho rằng, lựa chọn ngoại ngữ thứ hai không nên chỉ dựa vào câu hỏi “ngôn ngữ nào đang hot”. Quan trọng hơn là con có hứng thú với ngôn ngữ đó không, mục tiêu học để làm gì, thời gian có đủ hay không và nhà trường, trung tâm, giáo viên có bảo đảm chất lượng hay không. Một học sinh đang yếu tiếng Anh, quá tải lịch học, nếu tiếp tục học thêm ngoại ngữ thứ hai theo phong trào rất dễ rơi vào tình trạng học nhiều nhưng không dùng được.

Với học sinh tiểu học, việc tiếp cận ngoại ngữ mới nên dừng ở mức làm quen qua bài hát, trò chơi, hình ảnh, câu giao tiếp đơn giản. Với học sinh THCS, THPT, có thể bắt đầu học nghiêm túc hơn nếu đã có nền tiếng Anh ổn định và mục tiêu rõ ràng. Các chuyên gia giáo dục cũng lưu ý, học ngoại ngữ thứ hai cần tạo niềm vui và năng lực sử dụng thực tế, không biến thành một cuộc đua chứng chỉ mới.

Sau tiếng Anh, học sinh Việt đang chọn tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật nhiều hơn vì đây là những ngôn ngữ gần với cơ hội du học, việc làm và văn hóa đại chúng. Nhưng lựa chọn đúng nhất không phải là ngoại ngữ đang nổi nhất, mà là ngoại ngữ phù hợp nhất với năng lực, sở thích và đường hướng tương lai của từng học sinh. Khi đó, ngoại ngữ thứ hai mới thật sự trở thành lợi thế, thay vì thêm một áp lực trong hành trình học tập.