Saudi Arabia mắc kẹt trong vòng xoáy xung đột ở Yemen

Khói bốc lên gần sân bay quốc tế King Khalid ở thủ đô Riyadh. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ ngày 11/10, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman từng muốn biến vương quốc này thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư, khách du lịch và những sự kiện thể thao lớn nhất thế giới. Giờ đây, các thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa phóng từ Yemen đang dội xuống các thành phố của Saudi Arabia, kéo nước này lún sâu hơn vào vòng xoáy bất ổn khu vực mà ông từng hy vọng có thể tránh xa.

Nội chiến tại Yemen bùng phát trở lại vào mùa hè năm nay và leo thang đáng kể trong tháng trước, phá vỡ nhiều năm tương đối yên bình. Trong 11 năm qua, Saudi Arabia đã tìm cách kiềm chế xung đột tại khu vực biên giới phía Nam thông qua các biện pháp quân sự và ngoại giao. Ban đầu, nước này tiến hành chiến tranh với lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn, sau đó chuyển sang đàm phán hòa bình với lực lượng này và nối lại các cuộc đối thoại ngoại giao với Iran.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hàng loạt tính toán sai lầm đã khiến Saudi Arabia rơi vào thế dễ bị tổn thương trước nguy cơ xung đột tiếp diễn tại Yemen. Cuối năm 2025, Saudi Arabia chấm dứt quan hệ đối tác lâu năm với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) do nước này ủng hộ một lực lượng đối địch tại Yemen; đánh giá sai mức độ sẵn sàng hỗ trợ của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi cần thiết; đồng thời gặp khó khăn trong việc tổ chức các phe phái vũ trang rời rạc đang chiến đấu chống Houthi tại Yemen.

Hiện Saudi Arabia đang tìm cách lấy lại thế chủ động bằng việc hỗ trợ các đối tác Yemen mở thêm một chiến dịch nhằm vào Houthi, mang tên “Bình minh Yemen”.

Những tham vọng của Thái tử Mohammed vốn đã phải đối mặt với nhiều thách thức. Hiện nay, các tham vọng này tiếp tục chịu sức ép khi những cuộc tấn công trên nhiều mặt trận nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ làm sụt giảm xuất khẩu, các dự án lớn bị hủy bỏ và Saudi Arabia bị cuốn vào cuộc chiến chưa có lối thoát rõ ràng.

Theo Saudi Arabia, ít nhất 3 người, trong đó có một phi công nước này, đã thiệt mạng trong tuần trước sau khi lực lượng Houthi tấn công một số sân bay. Tình hình bất ổn khu vực cũng buộc các liên hoan phim quy tụ nhiều ngôi sao, lễ trao giải và chương trình hòa nhạc phải tạm ngừng tổ chức trong năm nay. Trong khi đó, hội nghị tài chính hàng đầu của Saudi Arabia, dự kiến thu hút nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao vào cuối tháng 10, cũng đang chịu sức ép do các cuộc tấn công.

UAE rút quân

Khi máy bay chiến đấu Saudi Arabia tấn công một lô phương tiện quân sự do UAE gửi tới Yemen vào năm ngoái, liên minh kéo dài một thập kỷ giữa hai quốc gia cùng tìm cách kiềm chế ảnh hưởng của Iran tại Yemen đã tan vỡ. Sau khi UAE rút lực lượng, Saudi Arabia phải tự mình đối phó với cuộc khủng hoảng. Sự rạn nứt giữa hai nước gây chấn động khu vực. Saudi Arabia phát động chiến dịch truyền thông hiếm thấy nhằm vào nước láng giềng, cáo buộc UAE làm gia tăng bất ổn tại Sudan và Yemen.

Trong khi Saudi Arabia thúc đẩy vị thế thống lĩnh tại vùng Vịnh, cục diện trên thực địa ở Yemen cũng thay đổi. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 4 năm với Houthi vốn đã mong manh. Việc UAE nhanh chóng rút quân theo yêu cầu của Saudi Arabia khiến hàng nghìn tay súng từng hoạt động dưới sự chỉ huy của UAE trong suốt một thập kỷ rơi vào tình trạng mất phương hướng trước chiến lược của Saudi Arabia.

Các tay súng liên minh với UAE cho rằng việc UAE rút đi đã tạo ra khoảng trống quyền lực mà Saudi Arabia không thể lấp đầy.

Thiếu sự chuẩn bị

Tám tuần sau khi UAE rút quân, Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran, khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng. Những động thái này châm ngòi cho cuộc xung đột đẩy khu vực vào tình trạng bất ổn chưa từng có và khiến các đồng minh của Washington, trong đó có Saudi Arabia, trở thành mục tiêu của Iran.

Theo một số chuyên gia, thời điểm này đặc biệt bất lợi đối với Saudi Arabia. Sau khi phải đối phó với nỗ lực mở rộng ảnh hưởng của lực lượng ly khai được UAE hậu thuẫn tại Yemen, nước này lại chứng kiến Mỹ và Israel châm ngòi cho cuộc chiến khu vực. Bất chấp nhiều năm tìm cách ngăn xung đột bùng phát trở lại tại Yemen, sức ép mà ông Trump áp đặt lên Iran sớm muộn cũng sẽ thúc đẩy Houthi mở chiến dịch tấn công Saudi Arabia.

Ngay cả khi các tên lửa của Iran tấn công Saudi Arabia từ phía Đông, sự chú ý của Saudi Arabia vẫn tập trung vào phía Nam. Houthi, dù trên danh nghĩa vẫn duy trì thỏa thuận đình chiến với Saudi Arabia, dường như không muốn hỗ trợ Iran. Thay vào đó, Iran đã kéo Saudi Arabia vào cuộc xung đột.

Tháng 7, Iran điều một máy bay dân dụng chở phái đoàn Houthi tới Tehran dự tang lễ ông Khamenei, bất chấp lệnh phong tỏa hàng không đối với Yemen của Saudi Arabia. Saudi Arabia tấn công sân bay do Houthi kiểm soát tại Sanaa nhằm ngăn máy bay hạ cánh. Lực lượng này đáp trả bằng cách tuyên bố thỏa thuận đình chiến không còn hiệu lực và thông báo phong tỏa hàng hải đối với các tàu Saudi Arabia. Houthi cũng nhanh chóng mở cuộc tấn công dọc bờ biển Yemen, chiếm giữ các khu vực chiến lược tại eo biển Bab al-Mandeb, đánh dấu đợt leo thang nghiêm trọng nhất kể từ năm 2022.

Houthi tấn công các cơ sở dầu mỏ và đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia, làm gián đoạn nguồn cung dầu thô và đẩy giá dầu tăng mạnh. Lực lượng Saudi Arabia đáp trả bằng hàng trăm cuộc không kích.

Theo các chuyên gia, Saudi Arabia đã mắc một số sai lầm và thất bại vì chưa chuẩn bị cho cuộc tấn công của Houthi và thiếu phối hợp với các lực lượng Yemen đồng minh mà nước này tiếp quản từ UAE.

Sự khó đoán của Tổng thống Trump

Theo các chuyên gia, tính toán sai lầm nữa của Saudi Arabia là quá phụ thuộc vào sự hỗ trợ liên tục của Mỹ. Dù đã ký kết thỏa thuận quốc phòng mới với Washington vào năm 2025 và được Mỹ chỉ định là đồng minh lớn ngoài NATO, Saudi Arabia vẫn thất vọng trước điều mà nước này cho là cam kết bảo đảm an ninh của Mỹ đang suy giảm.

Thái tử Mohammed đã hai lần điện đàm với ông Trump trong tháng trước, đề nghị Mỹ tấn công Houthi, nhưng ông Trump từ chối can thiệp. Thay vào đó, Washington tiến hành đàm phán với Houthi tại Oman nhằm bảo vệ thỏa thuận ngừng bắn của riêng Mỹ với lực lượng này. Houthi tuyên bố cuộc chiến của họ chỉ nhằm vào Saudi Arabia, qua đó cho phép các tàu Mỹ tự do đi qua Biển Đỏ.

Ông Ratney cho rằng quân đội Saudi Arabia, vốn xây dựng toàn bộ tư duy chiến lược dựa trên quan hệ đối tác với Mỹ, đang nhận ra mức độ khó đoán của ông Trump.

Kể từ đó, Saudi Arabia đã tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đối tác khác. Tháng trước, Thái tử Mohammed tới Ai Cập gặp Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi, sau đó mời Phó Tổng thống UAE Sheikh Mansour bin Zayed tới Riyadh vài tuần sau để thảo luận về tình hình khu vực. Pháp nhất trí triển khai các nguồn lực quốc phòng, trong đó có nhân sự quân sự. Anh cho biết sẽ điều máy bay hỗ trợ tiếp nhiên liệu cho các máy bay chiến đấu của Saudi Arabia. Hơn 100 cố vấn quân sự Mỹ hiện có mặt tại thực địa, cung cấp thông tin tình báo và hỗ trợ xác định mục tiêu trong khuôn khổ một bộ chỉ huy liên quân mới được thành lập.

Ngày 5/10, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan nhất trí kích hoạt các biện pháp răn đe tập thể theo Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca sau cuộc họp khẩn cấp tại Riyadh. Được thiết lập vào đầu năm nay, thỏa thuận này nhằm phối hợp hợp tác quốc phòng và an ninh giữa ba nước. Các lực lượng trung thành với UAE dường như cũng đang tham gia chiến dịch tấn công, cho thấy quan hệ giữa Saudi Arabia và UAE ít nhất đã phần nào được cải thiện.

Giải pháp khu vực

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng sự hỗ trợ từ bên ngoài và những bước tiến ban đầu của chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn sẽ không đủ để chấm dứt xung đột. Tình trạng giao tranh giữa các phe phái vẫn thường xuyên xảy ra và chưa có một đích đến chính trị rõ ràng.

Theo các nhà phân tích, để duy trì chiến dịch tấn công nhằm vào các lực lượng được Iran hậu thuẫn, liên minh hiện nay cần có cơ chế tổ chức, sự ủng hộ của khu vực, nguồn tài chính và hậu cần mà cho đến nay vẫn chưa chứng minh được khả năng duy trì lâu dài.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng giao tranh tại Yemen có liên hệ chặt chẽ với cuộc chiến giữa Mỹ và Iran. Chừng nào xung đột giữa Washington và Tehran còn tiếp diễn, Iran vẫn có động lực lớn để Houthi tiếp tục gây sức ép và làm gián đoạn tình hình tại Saudi Arabia.

Theo các nhà phân tích, các quốc gia vùng Vịnh có thể tìm cách đạt được giải pháp ngoại giao riêng với Iran hoặc gia tăng các cuộc không kích nhằm loại bỏ ban lãnh đạo Houthi. Giới phân tích cho rằng không kịch bản nào trong số đó có thể giải quyết xung đột tại Yemen trong tương lai gần. Theo họ, Saudi Arabia sẽ phải tự tìm ra con đường phía trước, dù con đường đó không hoàn hảo.