Saudi Arabia-Thổ Nhĩ Kỳ-Pakistan ký thỏa thuận 'kiểu NATO': Góp phần định hình cấu trúc an ninh mới tại khu vực, Iran nói gì?

Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Thủ tướng Pakistan Muhammad Shehbaz Sharif đã ký thỏa thuận tại Hội nghị Thượng đỉnh Quốc phòng chung ở Jeddah. Thỏa thuận được đánh giá là có thể góp phần định hình cấu trúc hợp tác an ninh mới tại Trung Đông trong bối cảnh bất ổn khu vực gia tăng.

Theo Bộ Ngoại giao Pakistan, văn kiện được xây dựng trên cơ sở quan hệ lịch sử, tình đoàn kết Hồi giáo, các lợi ích chiến lược chung và hợp tác quốc phòng lâu dài giữa ba nước, nhằm tăng cường an ninh tập thể, thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực.

Thỏa thuận được chuẩn bị sau gần một năm đàm phán và được xác định là khuôn khổ riêng, bên cạnh các cơ chế hợp tác an ninh hiện có giữa Pakistan và Saudi Arabia. Hai nước năm ngoái đã ký Thỏa thuận Quốc phòng tương trợ chiến lược (SMDA), mở rộng hợp tác song phương về quốc phòng và an ninh.

Ngoài cơ chế phòng thủ tập thể, ba nước sẽ tăng cường phối hợp trong chia sẻ và thu thập thông tin tình báo, đồng thời hợp tác về năng lượng, chi tiêu và sản xuất quốc phòng.

Sự kết hợp 3 năng lực khác biệt

Theo mạng truyền hình Al Jazeera, điểm đáng chú ý của thỏa thuận nằm ở sự kết hợp những năng lực khác biệt của ba nước.

Cụ thể, Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, có lực lượng quân đội giàu kinh nghiệm tác chiến và năng lực sản xuất, cung cấp đạn dược. Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), đồng thời sở hữu ngành công nghiệp quốc phòng phát triển, nổi bật trong lĩnh vực thiết bị bay không người lái và các loại đạn dược tiên tiến. Saudi Arabia có tiềm lực kinh tế lớn cùng ảnh hưởng chính trị và tôn giáo đáng kể trong thế giới Hồi giáo.

Báo điện tử Dawn của Pakistan đưa tin, theo các nhà phân tích quốc phòng, sự kết hợp này có thể tăng cường khả năng răn đe tập thể, thúc đẩy phối hợp quân sự và tạo ra một khuôn khổ an ninh khu vực chặt chẽ hơn. Một số nguồn mô tả cơ chế phòng thủ tập thể trong thỏa thuận tương tự Điều 5 của NATO, theo đó, cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh.

Thỏa thuận cũng phản ánh sự cải thiện đáng kể trong quan hệ giữa Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ sau nhiều năm căng thẳng. Quan hệ Ankara-Riyadh đã được thúc đẩy trở lại thông qua các hoạt động ngoại giao, thương mại và hợp tác chiến lược trong hai năm qua, tạo nền tảng cho hợp tác an ninh sâu rộng hơn.

Đối với Saudi Arabia, thỏa thuận được ký trong bối cảnh Riyadh tìm cách tăng cường hợp tác an ninh với các đối tác, trước những lo ngại về các mối đe dọa từ các nhóm được Iran hậu thuẫn trong khu vực. Việc xây dựng thêm quan hệ đối tác quốc phòng cũng cho thấy Saudi Arabia đang tìm cách đa dạng hóa các lựa chọn an ninh thay vì phụ thuộc vào một đối tác duy nhất.

Cảnh báo của Iran và sự trấn an từ bộ ba

Thỏa thuận lập tức thu hút sự chú ý từ Iran. Nghị sĩ Iran Ebrahim Rezaei, thành viên Ủy ban An ninh quốc gia và chính sách đối ngoại Quốc hội, cho rằng, văn kiện này sẽ không bảo đảm an ninh cho Saudi Arabia, đồng thời kêu gọi Riyadh thay đổi chính sách để tránh phụ thuộc vào các nước khác về an ninh.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh, thỏa thuận không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào. Giám đốc Truyền thông Phủ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Burhanettin Duran cho biết, văn kiện nhằm tăng cường an ninh chung và khả năng răn đe tập thể của ba nước, qua đó góp phần duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Saudi Arabia cũng tìm cách loại bỏ khả năng thỏa thuận sẽ dẫn tới một cuộc chạy đua đối đầu mới. Thứ trưởng phụ trách Ngoại giao Công chúng Saudi Arabia Rayed Krimly khẳng định, văn kiện không nhằm thiết lập một liên minh quân sự hay một khối mang tính giáo phái, đồng thời không liên quan đến bất kỳ tham vọng hạt nhân hoặc cuộc chạy đua vũ trang nào.

Ông cũng nhấn mạnh: "Thỏa thuận không liên quan bất kỳ tham vọng hạt nhân hay cuộc chạy đua vũ trang nào mà tập trung vào việc xây dựng các năng lực bền vững". Quan chức Saudi Arabia nói thêm thỏa thuận này "không gây ra mối đe dọa nào đối với an ninh của bất kỳ quốc gia nào trong khu vực, cũng như không làm leo thang căng thẳng giữa bất kỳ hai quốc gia nào".

Về phía Pakistan, Thủ tướng Shehbaz Sharif mô tả việc ký kết thỏa thuận là một “hiệp ước lịch sử”, gắn kết 3 quốc gia Hồi giáo bằng niềm tin, tình hữu nghị và cam kết chung về hòa bình và an ninh. Theo nhà lãnh đạo, thỏa thuận sẽ đóng vai trò là “lá chắn hòa bình” cho các thế hệ mai sau và bày tỏ hy vọng nó sẽ mang lại sự thịnh vượng cho ba quốc gia và thế giới Hồi giáo rộng lớn hơn.