Siết chặt các tuyến, địa bàn trọng điểm ngăn chặn buôn lậu
Nhu cầu tiêu dùng tăng cao dịp cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 tiềm ẩn nguy cơ gia tăng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả. Lực lượng Hải quan cùng các cơ quan chức năng đang triển khai cao điểm, siết kiểm soát các tuyến, địa bàn trọng điểm, chủ động ngăn chặn vi phạm, bảo vệ thị trường và người tiêu dùng.
Nhận diện những phương thức, thủ đoạn mới
Những tháng cuối năm luôn là thời điểm hoạt động giao thương, vận chuyển và tiêu thụ hàng hóa tăng mạnh. Đây cũng là thời điểm các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại tìm cách lợi dụng lưu lượng hàng hóa, phương tiện, hành khách gia tăng để đưa hàng vi phạm vào thị trường. Đáng chú ý, hoạt động vi phạm không chỉ diễn ra trên các tuyến biên giới, cửa khẩu mà còn len lỏi vào hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp, dịch vụ chuyển phát nhanh và các nền tảng thương mại điện tử.
Theo Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia), năm 2026, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tiếp tục diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các mặt hàng vi phạm không chỉ là hàng tiêu dùng thông thường mà còn liên quan đến hàng cấm, hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng vi phạm quyền SHTT và nhiều mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng.
Thống kê của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho thấy, 10 tháng năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 122.888 vụ vi phạm. Trong đó, có 10.724 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng lậu; 102.715 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; 9.449 vụ hàng giả, vi phạm quyền SHTT. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 18.313 tỷ đồng; các lực lượng chức năng đã khởi tố 2.278 vụ án với 3.968 đối tượng.
Tại các địa bàn biên giới, phương thức hoạt động của các đối tượng ngày càng đa dạng. Trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào, thuộc địa bàn quản lý của Chi cục Hải quan khu vực IX (Quảng Trị và TP Huế), địa hình rừng núi hiểm trở, nhiều đường mòn, lối mở kết nối với các tuyến giao thông nội địa tạo ra không ít khó khăn cho công tác kiểm soát. Đến ngày 14/11/2026, Đội Kiểm soát Hải quan đã chủ trì và phối hợp phát hiện, xử lý 72 vụ vi phạm pháp luật hải quan, với tổng trị giá hàng hóa vi phạm hơn 2,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, lực lượng Hải quan phối hợp phát hiện 14 vụ ma túy, với 21 đối tượng, thu giữ 111.203 viên ma túy tổng hợp, 17kg ma túy đá, 55kg ketamin và 2 bánh heroin, trọng lượng 0,7kg; cùng 1 khẩu súng và 121 viên đạn.

Lực lượng kiểm soát Hải quan khu vực VIII bắt giữ khí N₂O (khí cười). Ảnh: Chi cục HQKV VIII.
Trong khi đó, trên địa bàn nội địa do Chi cục Hải quan khu vực V quản lý (TP Bắc Ninh và tỉnh Thái Nguyên), nguy cơ vi phạm lại tập trung nhiều vào việc lợi dụng chính sách và các loại hình xuất nhập khẩu để trục lợi. Các hành vi đáng chú ý gồm khai sai mã số, tên hàng, trị giá, gian lận xuất xứ, sử dụng chứng từ không hợp pháp; lợi dụng loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp chế xuất để nhập khẩu hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành hoặc sử dụng hàng miễn thuế, không chịu thuế sai mục đích.
Đến ngày 14/11/2026, Chi cục Hải quan khu vực V đã phát hiện, xử lý 1.181 vụ vi phạm hành chính, với tổng số tiền phạt thu nộp ngân sách nhà nước trên 21,8 tỷ đồng. Riêng lĩnh vực hóa chất, đơn vị xử phạt 18 vụ với số tiền hơn 2,5 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động nhập khẩu hóa chất từ 1 đến 3 tháng đối với 14 trường hợp. Trong đợt cao điểm theo Công điện 38, đơn vị còn phát hiện một doanh nghiệp nhập khẩu sản phẩm ổ cứng giả mạo nhãn hiệu, trị giá hơn 3,5 tỷ đồng.
Tại địa bàn Quảng Ninh, Chi cục Hải quan khu vực VIII cũng ghi nhận nhiều phương thức vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Các đối tượng lợi dụng chính sách đối với cư dân biên giới, chia nhỏ hàng hóa, tập kết tại khu vực giáp biên rồi tìm cách vận chuyển qua đường mòn, lối mở. Trên tuyến biển, phương tiện thủy nhỏ, bè, mảng xốp được sử dụng để vận chuyển hàng hóa, thực phẩm, thuốc lá và thủy sản trái phép. Tính từ ngày 15/12/2025 đến ngày 23/10/2026, đơn vị đã chủ trì bắt giữ 590 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 10,16 tỷ đồng; phối hợp bắt giữ 125 vụ, trị giá gần 11,81 tỷ đồng.
Không chỉ trên các tuyến biên giới, hoạt động buôn lậu còn chuyển dịch sang môi trường mạng. Các đối tượng lợi dụng Facebook, TikTok, Shopee, Telegram để quảng cáo, livestream bán hàng; sử dụng tài khoản ảo, dịch vụ chuyển phát nhanh, kho hàng tại chung cư hoặc những địa điểm khó kiểm soát để tiêu thụ hàng vi phạm. Các mặt hàng thường xuất hiện gồm thời trang, mỹ phẩm, thuốc tân dược, thực phẩm chức năng, thuốc lá và hàng gia dụng.
Theo Đại tá Trần Đức Đông, trong quý III/2026, số vụ vi phạm bị xử lý tăng hơn 24%, trong đó vi phạm về hàng giả, xâm phạm quyền SHTT tăng tới 180,69%. Điều này cho thấy yêu cầu quản lý không thể chỉ dừng ở kiểm tra thủ công hay kiểm soát tại các địa bàn truyền thống, mà phải nâng cao năng lực nhận diện vi phạm trên môi trường mạng, kết hợp trao đổi, chia sẻ thông tin giữa các lực lượng.

Lực lượng Hải quan và Bộ đội Biên phòng phối hợp tuần tra tại khu vực biên giới Móng Cái, TP. Quảng Ninh. Ảnh: Chi cục HQKV VIII.
Tăng cường phối hợp, kiểm soát từ sớm, từ xa
Trước diễn biến trên, ngày 12/11/2026, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã ban hành Kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Đợt cao điểm được triển khai từ ngày 12/11/2026 đến ngày 28/2/2027, với yêu cầu huy động sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng.
Đại tá Trần Đức Đông cho biết, một yêu cầu xuyên suốt của kế hoạch là tổ chức thực hiện thực chất, hiệu quả, đúng chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng lực lượng; không để xảy ra tình trạng bao che, tiếp tay cho vi phạm. Các cơ quan, đơn vị phải chủ động phối hợp, chia sẻ thông tin, hiệp đồng chặt chẽ, tránh hoạt động riêng lẻ, thiếu liên kết.
Lực lượng Hải quan tập trung nắm chắc địa bàn, phân tích rủi ro, xác định tuyến, đối tượng và mặt hàng trọng điểm để bố trí lực lượng kiểm tra, kiểm soát. Trọng tâm là hàng cấm, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng tiêu dùng dịp Tết, hàng có thuế suất cao và hàng hóa dễ bị lợi dụng để gian lận, trốn thuế.

Lực lượng Hải quan, Bộ đội Biên phòng trên địa bàn tỉnh Cao Bằng tăng cường tuần tra, kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại khu vực biên giới. Ảnh: Thái Bình
Tại Hải quan khu vực I, lực lượng kiểm soát tập trung vào Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài, khu vực chuyển phát nhanh, kho hàng không kéo dài và ga đường sắt quốc tế Yên Viên; chú trọng phát hiện gian lận xuất xứ, trốn thuế và vi phạm SHTT. Hải quan khu vực IX tăng cường kiểm soát tại Lao Bảo, Dân Hóa, La Lay và tuyến sông Sê Pôn, kết hợp kiểm tra tại cửa khẩu với địa bàn nội địa. Hải quan khu vực V chú trọng giám sát doanh nghiệp chế xuất, gia công, sản xuất xuất khẩu, kết hợp kiểm tra sau thông quan để phát hiện gian lận. Trong khi đó, Hải quan khu vực VIII tập trung tại Móng Cái, Hoành Mô, cảng biển và địa bàn giáp ranh, kiểm soát các mặt hàng nguy cơ cao như pháo nổ, khí N₂O, thuốc lá, vàng, ngoại tệ và thực phẩm đông lạnh.
Theo Đại tá Trần Đức Đông, công tác chống buôn lậu cần sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng. Cơ quan Thuế tăng cường kiểm tra hóa đơn, tập trung vào thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, hoàn thuế, chuyển giá, trốn thuế và mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Việc trao đổi thông tin giữa Hải quan và Thuế sẽ góp phần phát hiện các hành vi gian lận có tính hệ thống.
Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia dự kiến tham mưu thành lập 5 đoàn kiểm tra tại 15 địa phương trọng điểm, đồng thời đôn đốc các bộ, ngành, địa phương thực hiện kế hoạch.
Đại tá Trần Đức Đông nhấn mạnh, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; tập trung xử lý các đối tượng chủ mưu, cầm đầu, đường dây, ổ nhóm phức tạp, đồng thời đề cao trách nhiệm người đứng đầu.
Cùng với lực lượng chức năng, doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ quyền SHTT, ứng dụng công nghệ chống giả, truy xuất nguồn gốc; người tiêu dùng thận trọng khi mua sắm, lựa chọn hàng hóa có xuất xứ rõ ràng. Sự phối hợp từ khâu nhập khẩu đến lưu thông, tiêu thụ sẽ góp phần ngăn chặn hàng vi phạm, ổn định thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
