Siết chặt hậu kiểm, nâng cao hiệu quả quản lý An toàn thực phẩm

Đổi mới tư duy quản lý, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp

Theo Bộ Y tế, việc chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” thực hiện đúng chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025. Mục tiêu là đổi mới tư duy quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí hành chính, sản phẩm được đưa ra thị trường nhanh hơn, hàng hóa có sức cạnh tranh cao hơn. Nguồn lực quản lý nhà nước cũng được sử dụng tối ưu, tập trung kiểm soát các mặt hàng có nguy cơ mất an toàn. Từ đó, cơ quan chức năng ngăn chặn kịp thời các vi phạm để bảo vệ người dân.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm trên thị trường. Ảnh: Tô Hà

Dự thảo Luật đã quy định riêng về hậu kiểm. Điều 57 quy định đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm, trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường. Để tăng hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, dự thảo Luật quy định các biện pháp gồm: thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm (Điều 50); thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Điều 45); thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn (Điều 56). Các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước thực hiện việc lấy mẫu trên thị trường để cùng tham gia giám sát với cơ quan chức năng (Điều 21). Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và Nhân dân được khuyến khích tham gia giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm (Điều 5).

Khi tiến hành hậu kiểm, cơ quan chức năng có thể áp dụng một hoặc một số biện pháp: thanh tra, kiểm tra; lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm lưu thông trên thị trường để giám sát thị trường, truy xuất nguồn gốc xuất xứ. Thanh tra thực hiện theo Luật Thanh tra. Kiểm tra an toàn thực phẩm thực hiện theo pháp luật về kiểm tra chuyên ngành, cụ thể là Nghị định số 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025. Kiểm tra chuyên ngành có thể theo kế hoạch kiểm tra chuyên đề. Cũng có thể kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc có sự cố, sự kiện, dấu hiệu bất thường. Ngoài ra, còn có kiểm tra theo chỉ đạo của thủ trưởng cơ quan kiểm tra nhà nước, theo yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền.

Thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp tối đa 1 lần trong năm

Để tránh chồng chéo với các văn bản pháp luật chuyên ngành khác và giảm bớt gánh nặng cho người dân, doanh nghiệp, dự thảo Luật quy định chỉ được thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp tối đa 1 lần trong năm. Quy định này bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.

Tần suất có thể nhiều hơn 1 lần/năm trong các trường hợp sau: có dấu hiệu vi phạm pháp luật; phát hiện nguyên liệu thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, phụ gia thực phẩm, hương liệu thực phẩm bị sử dụng sai mục đích, lạm dụng thành các chất có hại. Tần suất cũng có thể tăng khi việc lựa chọn tổ chức, cá nhân, sản phẩm thực phẩm để hậu kiểm căn cứ vào các yếu tố: kết quả đánh giá nguy cơ; dữ liệu kết quả thử nghiệm; thông tin về sự cố an toàn thực phẩm; kết quả giám sát; lịch sử tuân thủ qua các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó; dấu hiệu vi phạm về an toàn thực phẩm.

Có ý kiến cho rằng cần quy định thu hồi Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm đối với các trường hợp sản xuất hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm và sử dụng chất trong danh mục chất cấm.
Theo Bộ Y tế, nội dung này đã được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và nghị định hướng dẫn. Ngoài xử phạt hành chính, cơ quan chức năng sẽ áp dụng biện pháp, hình phạt bổ sung là tước Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm. Trường hợp có dấu hiệu tội phạm, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.