Siết chặt quản lý kinh doanh hóa chất

Hai vụ việc xảy ra ở những lĩnh vực khác nhau, song cùng cho thấy một thực tế đáng lo ngại: Hóa chất độc hại, hóa chất công nghiệp có thể dễ dàng “đổi vai”, len lỏi vào lĩnh vực y tế và thực phẩm, trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Điểm chung đáng báo động của các vụ việc là các loại hóa chất nguy hiểm được mua bán, lưu thông và sử dụng một cách dễ dàng. Thạch tín - chất cực độc cần được kiểm soát đặc biệt - bị “đội lốt” thuốc nha khoa. Natri silicate - hóa chất công nghiệp tuyệt đối cấm dùng trong thực phẩm - lại được sử dụng để sơ chế thực phẩm, với khối lượng lên tới hàng nghìn tấn. Đây không phải những vi phạm nhỏ lẻ, nhất thời, mà là hoạt động có tổ chức, kéo dài nhiều năm, thu lợi bất chính lớn, chỉ bị phát hiện khi lực lượng chức năng vào cuộc điều tra chuyên sâu.

Nguy cơ và tác hại từ các hành vi này là hết sức nghiêm trọng. Khác với những vi phạm dễ nhận biết, độc tố hóa học thường không gây hậu quả tức thì, mà âm thầm tích tụ trong cơ thể con người, gây tổn hại lâu dài đến sức khỏe. Đáng lo hơn, người dân hầu như không có khả năng tự nhận biết hay phòng tránh, bởi thực phẩm đã qua sơ chế hay thuốc, vật tư y tế được “hợp thức hóa” về hình thức đều vượt ngoài khả năng kiểm soát của người tiêu dùng. Khi rủi ro bị đẩy hoàn toàn về phía xã hội, hậu quả không chỉ là nguy cơ bệnh tật, mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân đối với công tác quản lý nhà nước.

Từ thực tế này, vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý các đối tượng vi phạm, mà quan trọng hơn là nhìn thẳng vào những bất cập trong công tác quản lý kinh doanh hóa chất. Dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực này không thiếu, song việc quản lý hiện nay vẫn chủ yếu dừng ở khâu cấp phép, trong khi kiểm soát "dòng chảy" hóa chất từ sản xuất, phân phối đến mục đích sử dụng còn thiếu chặt chẽ. Công tác hậu kiểm chưa thường xuyên, hiệu quả; sự phối hợp giữa các ngành liên quan như công thương, y tế, môi trường chưa thật sự đồng bộ, dẫn đến tình trạng “đứt đoạn” trong quản lý. Khi vi phạm bị phát hiện, xử lý nghiêm là cần thiết, nhưng khâu phòng ngừa từ gốc vẫn chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Từ những bài học nhãn tiền, đã đến lúc cần hành động quyết liệt hơn trong quản lý kinh doanh và sử dụng hóa chất. Trước hết, phải siết chặt quản lý các loại hóa chất độc hại, hóa chất công nghiệp, đặc biệt là kiểm soát chặt chẽ mục đích sử dụng, đối tượng sử dụng và khối lượng lưu thông. Cùng với đó, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế theo dõi, truy xuất nguồn gốc hóa chất nguy hiểm theo chuỗi, ứng dụng công nghệ trong quản lý để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường trong quá trình sản xuất, kinh doanh và sử dụng.

Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác hậu kiểm, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các cơ sở kinh doanh, sử dụng hóa chất trong những lĩnh vực nhạy cảm, như y tế, chế biến thực phẩm, không để vi phạm kéo dài nhiều năm mới bị phát hiện. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế quản lý thống nhất, quy rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong quá trình lưu thông của hóa chất. Cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và người dân về nguy cơ từ hóa chất độc hại cũng cần được đẩy mạnh.

Hai vụ việc vừa qua là lời cảnh tỉnh rõ ràng, khi hóa chất công nghiệp, chất độc nguy hiểm có thể dễ dàng đi vào lĩnh vực y tế hay thực phẩm, thì đó không còn là câu chuyện của một vài cá nhân vi phạm, mà là vấn đề quản lý. Siết chặt quản lý kinh doanh hóa chất không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là giải pháp phòng ngừa từ gốc, mang ý nghĩa lâu dài trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ vững niềm tin xã hội.

Gia Khánh