Siết chặt quản lý lĩnh vực khoáng sản, môi trường

Sự phát triển nhanh của các dự án hạ tầng, đô thị, năng lượng cùng nhu cầu vật liệu xây dựng gia tăng đang đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý khoáng sản, môi trường. Trước thực tế đó, Khánh Hòa đang tập trung đổi mới phương thức quản lý, lấy phòng ngừa, giám sát từ cơ sở làm trọng tâm; kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật.

Các phương tiện san gạt, khai thác đất trái phép bị lực lượng chức năng phát hiện tại xã Diên Lạc. Ảnh: ANTV

Kiểm tra, xử lý nhiều vụ vi phạm

Theo Công an tỉnh, sau sáp nhập, việc triển khai đồng loạt các đại dự án hạ tầng, năng lượng làm gia tăng nhu cầu khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường gồm đá, cát, sỏi, đất. Nhu cầu tăng cao khiến tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, vi phạm quy định bảo vệ môi trường tại các mỏ vật liệu phức tạp hơn. Trước thực trạng đó, lực lượng công an đã tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Từ ngày 1-7-2025 đến 15-6-2026, Công an tỉnh phát hiện, khởi tố 4 vụ án hình sự và xử lý 141 vụ việc vi phạm hành chính về khoáng sản; công an cấp xã phát hiện, xử phạt vi phạm hành chính 106 trường hợp với tổng số tiền phạt hơn 255 triệu đồng, tịch thu 3 xe công nông, 9 máy khoan, 6 máy phát điện, hơn 57m3 đất... Điển hình như lực lượng Công an tỉnh phối hợp chính quyền địa phương đã phát hiện hoạt động khai thác khoáng sản trái phép tại khu vực nạo vét lòng hồ thuộc Nhà máy Thủy điện Thượng Sông Ông (xã Ninh Sơn), xử phạt vi phạm hành chính 2 trường hợp với tổng số tiền 174 triệu đồng. Qua tiếp nhận, giải quyết tin báo về vụ việc liên quan mỏ khai thác đất làm vật liệu xây dựng thông thường của doanh nghiệp trên địa bàn xã Diên Thọ, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 bị can về các tội “Vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò, khai thác tài nguyên”, “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”...

Đại tá Nguyễn Bá Thành - Phó Giám đốc Công an tỉnh: Lực lượng Công an tỉnh sẽ tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh, trật tự; chủ động tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị, địa phương trong phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực khoáng sản và bảo vệ môi trường.

Qua công tác đấu tranh, xử lý các vụ việc, Công an tỉnh nhận diện nhiều phương thức, thủ đoạn khai thác khoáng sản ngày càng tinh vi. Các đối tượng cải hoán bè hút cát thô sơ thành tàu vỏ sắt kiên cố, lắp đặt hệ thống máy bơm công suất lớn; thiết lập các điểm tập kết dưới danh nghĩa kho chứa vật liệu xây dựng để hợp thức hóa việc tiêu thụ khoáng sản trái phép; hoạt động theo đường dây, phân công chặt chẽ các khâu khai thác, vận chuyển, tiêu thụ, cảnh giới. Để đối phó với lực lượng chức năng, các đối tượng còn mua hóa đơn của doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng, mỏ khoáng sản được cấp phép nhằm che giấu nguồn gốc khoáng sản khai thác bất hợp pháp, sử dụng thiết bị camera giám sát, thiết bị bay không người lái, bộ đàm theo dõi từ xa để báo động khi có sự xuất hiện của lực lượng chức năng.

Nguồn vật liệu, khoáng sản còn gặp nhiều khó khăn

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục triển khai nhiều công trình, dự án trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng đô thị, kéo theo nhu cầu sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng tăng cao. Đây sẽ là thách thức lớn đối với công tác quản lý trong lĩnh vực khoáng sản.

Hiện trường vụ đổ chất thải trái phép ở xã Cam Lâm. Ảnh: ANTV

Ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh dự kiến cần hơn 69 triệu m³ đất san lấp, hơn 19 triệu m³ đá xây dựng và hơn 6,6 triệu m³ cát xây dựng. Riêng năm 2026, nhu cầu ước hơn 40 triệu m³ đất san lấp, 7,9 triệu m³ đá xây dựng và 2,84 triệu m³ cát xây dựng. Trong đó, đất san lấp là điểm nghẽn lớn nhất, có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các công trình, dự án trọng điểm nếu không có giải pháp bảo đảm nguồn cung kịp thời. Bên cạnh áp lực về nguồn vật liệu, công tác quản lý khoáng sản cũng gặp nhiều khó khăn. Một số mỏ đã được cấp phép nhưng chưa hoàn thành thủ tục thuê đất; một số khu vực đã thăm dò, phê duyệt trữ lượng nhưng chưa được cập nhật đầy đủ vào quy hoạch; nhiều hồ sơ còn vướng thủ tục đầu tư, môi trường, đất đai. Ngoài ra, vẫn tiềm ẩn nguy cơ khai thác vượt công suất, ngoài ranh giới, khai thác khi chưa đủ điều kiện, đầu cơ, nâng giá vật liệu hoặc hợp thức hóa khoáng sản không rõ nguồn gốc.

Theo Công an tỉnh, việc triển khai đồng loạt các dự án hạ tầng, giao thông và khu đô thị mới sẽ phát sinh khối lượng rất lớn bùn đất đào đắp, xà bần. Nếu quy hoạch các bãi tiếp nhận, xử lý chất thải rắn xây dựng không theo kịp, nguy cơ đổ trộm xà bần ra ven đường, sông, suối, hoặc đổ lén xuống biển như khu vực đầm Nha Phu, vịnh Vân Phong, vịnh Cam Ranh sẽ diễn biến rất phức tạp. Bên cạnh đó, khi tỉnh siết chặt công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, một số doanh nghiệp sản xuất, chế biến có công nghệ lạc hậu sẽ có xu hướng gia tăng các hành vi vi phạm pháp, nhằm đối phó với yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực này như: Làm đường ống ngầm xả thải xuyên đêm, lợi dụng trời mưa lớn để xả tràn, gian lận trong việc vận hành hệ thống quan trắc tự động...

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp

Theo ông Nguyễn Minh Thư, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về khoáng sản, trước hết, cần đẩy nhanh tiến độ điều chỉnh quy hoạch tỉnh, cập nhật đầy đủ các khu vực khoáng sản đã được cấp phép, thăm dò, phê duyệt trữ lượng và các khu vực mới có khả năng đáp ứng nhu cầu vật liệu. Cùng với đó, tăng nguồn cung, nhất là vật liệu san lấp. Đối với đá xây dựng, cần duy trì ổn định hoạt động của các mỏ hiện có, xem xét nâng công suất các mỏ đủ điều kiện pháp lý, môi trường, hạ tầng vận chuyển và an toàn khai thác. Với cát xây dựng, cần kiểm soát chặt hoạt động khai thác cát lòng sông, suối; đồng thời thúc đẩy phát triển cát nghiền nhân tạo, từng bước thay thế cát tự nhiên trong các công trình phù hợp. Riêng vật liệu san lấp, cần thực hiện đồng thời nhiều giải pháp: Đưa các mỏ đủ điều kiện vào khai thác; nâng công suất các mỏ đang hoạt động hiệu quả; cấp phép khai thác đối với các khu vực đã được phê duyệt trữ lượng; khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhóm IV để phục vụ trực tiếp các dự án đầu tư công, công trình trọng điểm, cấp bách. Đối với các công trình, dự án trọng điểm như: Điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao, các khu tái định cư, cần chủ động xác định sớm nhu cầu vật liệu, vị trí nguồn cung, lộ trình cấp phép và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Bên cạnh đó, tiếp tục khuyến khích đầu tư các dự án sản xuất cát nghiền, vật liệu tái chế, vật liệu thay thế trong xây dựng; nghiên cứu việc nạo vét hồ chứa thủy lợi, thủy điện kết hợp thu hồi khoáng sản theo quy định của pháp luật...

Phương tiện khai thác khoáng sản trái phép bị đưa về xử lý tại Công an xã Diên Thọ.

Đại tá Nguyễn Bá Thành - Phó Giám đốc Công an tỉnh cho biết, qua thực tiễn đấu tranh lĩnh vực khoáng sản, môi trường, lực lượng Công an nhận thấy nếu chỉ tập trung xử lý ở giai đoạn cuối mà không tăng cường công tác quản lý, giám sát, phòng ngừa ngay từ ban đầu thì hiệu quả đấu tranh sẽ không bền vững. Từ thực tiễn đó, Công an tỉnh đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp tăng cường công tác quản lý sau cấp phép; thường xuyên rà soát sản lượng khai thác thực tế của các mỏ, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường về công suất, sản lượng hoặc hoạt động ngoài phạm vi được cấp phép. UBND cấp xã cần nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn, phát huy vai trò của cấp ủy, chính quyền, cả hệ thống chính trị và quần chúng Nhân dân trong công tác phòng ngừa; chủ động nắm tình hình từ sớm, từ xa, không để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, nhất là trên các tuyến sông, kéo dài nhưng không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời từ cơ sở.

Đối với lĩnh vực môi trường, Công an tỉnh đề nghị các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra ngoài giờ hành chính đối với các cơ sở có nguy cơ cao; khai thác hiệu quả dữ liệu từ hệ thống quan trắc môi trường, phản ánh của người dân và dữ liệu giám sát để phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm.

Trong lĩnh vực môi trường, từ ngày 1-7-2025 đến 15-6-2026, Công an tỉnh đã khởi tố 6 vụ án hình sự, 8 bị can về tội “Gây ô nhiễm môi trường”, phát hiện, xử phạt vi phạm hành chính 41 trường hợp với tổng số tiền hơn 3,4 tỷ đồng. Công an cấp xã xử lý 3 trường hợp vi phạm quy định về xử lý chất thải, xử phạt tổng số tiền 2,25 triệu đồng...