Siết dạy thêm, Bộ Giáo dục chuyển trọng tâm sang chống xung đột lợi ích

Theo dự thảo, giáo viên đang giảng dạy tại các trường công lập không được tham gia quản lý, điều hành hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường. Trường hợp tham gia giảng dạy, giáo viên phải tuân thủ đầy đủ quy định của Luật Nhà giáo về chuẩn mực đạo đức, nghĩa vụ nghề nghiệp và các hành vi bị cấm. Điểm mới đáng chú ý là cấm giáo viên lợi dụng vị trí công tác, chức vụ hoặc mối quan hệ với người thân để trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối hoạt động dạy thêm, gây xung đột lợi ích hoặc ảnh hưởng môi trường giáo dục.

Học sinh khám phá những điều kỳ diệu của hóa học thông qua Phòng thí nghiệm ảo BASF (ảnh chỉ có tính minh họa). Ảnh: BASF

Không dừng ở nguyên tắc, dự thảo cụ thể hóa nghĩa vụ minh bạch. Giáo viên dạy thêm ngoài nhà trường phải báo cáo với hiệu trưởng trước khi tham gia, nêu rõ môn học, địa điểm, thời gian, hình thức dạy thêm và mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh cơ sở dạy thêm. Việc báo cáo nhằm phục vụ công tác theo dõi, phòng ngừa xung đột lợi ích, đồng thời được nhấn mạnh là không phát sinh thủ tục hành chính mới, không thay thế giấy phép kinh doanh và không phải điều kiện “xin - cho”.

Đáng chú ý, dự thảo tiếp cận trách nhiệm theo bản chất hành vi, thay vì hình thức pháp lý. Trách nhiệm của giáo viên trong hoạt động dạy thêm được xác định dựa trên việc trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia tổ chức, quản lý, điều hành hay giảng dạy, không phụ thuộc vào việc giáo viên có đứng tên kinh doanh hay không. Ngay cả trường hợp cơ sở dạy thêm do người thân của giáo viên đứng tên, giáo viên vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, công khai, giải trình và không được chi phối hoạt động.

Ở chiều ngược lại, dự thảo vẫn giữ nguyên nguyên tắc cho phép dạy thêm trong nhà trường nhưng không thu tiền và chỉ áp dụng với một số nhóm đối tượng như học sinh chưa đạt yêu cầu, học sinh giỏi hoặc học sinh cuối cấp tự nguyện ôn thi. Tuy nhiên, Bộ GD-ĐT mở thêm “van” linh hoạt khi cho phép tăng thời lượng dạy thêm vượt mức 2 tiết/tuần trong trường hợp đặc biệt, trên cơ sở đề xuất của hiệu trưởng và phải được Sở GD-ĐT chấp thuận, kèm theo trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Một thay đổi đáng chú ý khác là tăng cường vai trò giám sát xã hội. Các cơ sở dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền phải đăng ký kinh doanh phù hợp tính chất giáo dục, đồng thời công khai và cập nhật thường xuyên thông tin về môn học, thời lượng, mức thu, danh sách giáo viên, thời gian, địa điểm tổ chức. Quy định này nhằm tạo điều kiện để phụ huynh và cộng đồng theo dõi, hạn chế dạy thêm trá hình.

Về tổ chức quản lý, dự thảo bỏ vai trò của Phòng GD-ĐT cấp huyện trong quản lý dạy thêm, chuyển trách nhiệm trực tiếp xuống UBND cấp xã, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Song song đó, từ Sở GD-ĐT đến nhà trường đều phải thiết lập và công khai đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về dạy thêm trái quy định.

Nhìn tổng thể, dự thảo sửa đổi Thông tư 29 cho thấy nỗ lực chuyển từ quản lý “đầu vào” sang quản lý rủi ro lợi ích, đánh trúng điểm nóng lâu nay của dạy thêm. Vấn đề còn lại nằm ở khâu thực thi, khi hiệu quả chống xung đột lợi ích phụ thuộc rất lớn vào năng lực giám sát và sự minh bạch ở cấp cơ sở.

Hồng Ngọc