Siết quản lý để ngăn chặn lạm dụng

Truy xuất nguồn gốc “bóng cười” dưới dạng phụ gia thực phẩm:

Lo ngại khoảng trống quản lý đối với khí N2O

Trước thực trạng này, Bộ Công an đề xuất bổ sung các cơ chế kiểm soát đặc thù, trong đó đáng chú ý là việc định danh và truy xuất nguồn gốc toàn bộ quá trình lưu thông của các loại phụ gia có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

Theo Bộ Công an, thời gian qua, việc sử dụng trái phép khí N2O dưới hình thức “bóng cười” diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương. Bên cạnh đó, một số loại tiền chất ma túy hoặc hóa chất có tính lưỡng dụng cũng có nguy cơ bị lợi dụng thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh phụ gia thực phẩm.

Từ thực tế này, Bộ Công an đề nghị xây dựng danh mục nguyên liệu, phụ gia thực phẩm thuộc diện quản lý đặc biệt, trong đó có khí N2O và các chất có khả năng gây nghiện hoặc tạo ảo giác. Đồng thời, áp dụng cơ chế truy xuất nguồn gốc, theo dõi đường đi của hàng hóa từ khâu nhập khẩu, phân phối đến sử dụng cuối cùng.

Cơ quan Công an kiểm tra một cơ sở sang chiết trái phép khí N20. Ảnh: Cơ quan Công an

Một trong những đề xuất đáng chú ý là cấm bán lẻ các chất thuộc danh mục quản lý đặc biệt cho cá nhân. Việc mua bán chỉ được thực hiện giữa các tổ chức, doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh có giấy phép sản xuất thực phẩm, kinh doanh dịch vụ ăn uống.

Các đơn vị có nhu cầu sử dụng phải giải trình rõ mục đích và khối lượng sử dụng phù hợp với quy mô sản xuất nhằm ngăn chặn tình trạng thu gom số lượng lớn rồi đưa ra thị trường tự do.

Bộ Công an cũng đề xuất yêu cầu các doanh nghiệp nhập khẩu, kinh doanh các chất này phải định kỳ báo cáo danh sách khách hàng, số lượng bán ra và lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 2 năm để phục vụ công tác kiểm tra, truy vết khi cần thiết.

Theo báo cáo giải trình của Bộ Y tế, hiện nay 100% các lô phụ gia thực phẩm chứa khí N2O nhập khẩu đều được cơ quan chức năng kiểm tra hồ sơ trước khi thông quan.

Tuy nhiên, hình thức kiểm tra này chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy tờ và chưa kiểm soát được mục đích sử dụng thực tế sau khi hàng hóa được đưa ra thị trường. Đây được xem là nguyên nhân dẫn tới khoảng trống trong quản lý, khiến việc phát hiện các hành vi lạm dụng khí N2O ngoài mục đích thực phẩm gặp nhiều khó khăn.

Bộ Y tế đánh giá phương thức quản lý hiện hành còn nặng về thủ tục hành chính, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý rủi ro và kiểm soát toàn chuỗi đối với những loại phụ gia có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

Tiếp thu ý kiến của Bộ Công an, Bộ Y tế cho biết sẽ nghiên cứu xây dựng danh mục các nguyên liệu, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến có khả năng bị lạm dụng thành các chất nguy hại. Danh mục này sẽ được cập nhật thường xuyên phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.

Cùng với đó, các đơn vị nhập khẩu, sản xuất và kinh doanh các chất thuộc diện quản lý đặc biệt sẽ phải lưu trữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc; đồng thời chịu sự kiểm tra, hậu kiểm theo tần suất phù hợp với mức độ rủi ro.

Sử dụng bóng cười gây tổn thương đến não bộ, không kiểm soát được hành vi. Ảnh: N.T

Cần chế tài mạnh đối với hành vi sử dụng sai mục đích

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc đưa khí N2O và các phụ gia có nguy cơ bị lạm dụng vào diện quản lý đặc biệt là cần thiết trong bối cảnh nhiều đối tượng đang lợi dụng kẽ hở pháp luật để kinh doanh, sử dụng sai mục đích.

Khí N2O vốn được phép sử dụng trong một số lĩnh vực như chế biến thực phẩm hoặc y tế. Tuy nhiên, khi bị sử dụng trái phép nhằm tạo cảm giác hưng phấn, ảo giác, loại khí này có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng và tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự xã hội.

“Việc áp dụng cơ chế truy xuất nguồn gốc sẽ giúp cơ quan chức năng kiểm soát được toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ nhập khẩu, phân phối đến tiêu thụ. Đây là công cụ quan trọng để phát hiện sớm các hành vi mua bán, sử dụng sai mục đích và làm căn cứ xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan”, luật sư Đinh Thị Nguyên nhận định.

Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, cần tăng cường hậu kiểm, kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình cung cấp phụ gia thực phẩm cho các đối tượng không đủ điều kiện sử dụng hoặc sử dụng trái với mục đích đã công bố.

Việc siết chặt quản lý khí N2O và các phụ gia có nguy cơ bị lạm dụng không chỉ góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn là giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, trật tự xã hội và an ninh quốc gia trong bối cảnh các thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi.