'Siết' sử dụng AI trong dạy và học

Sinh viên Trường Đại học Việt Đức trong một cuộc thi về học thuật. Ảnh: Hà An

Theo đó, nếu người dùng vi phạm nguyên tắc liêm chính học thuật, lạm dụng AI hoặc sử dụng thiếu kiểm soát, sẽ phải chịu các chế tài xử lý nghiêm theo quy định của nhà trường và pháp luật.

Hỗ trợ hiệu quả nhưng tiềm ẩn rủi ro

Trần Ngọc Tài - sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho biết sự xuất hiện của các công cụ AI như ChatGPT, Gemini… đã hỗ trợ sinh viên rất nhiều trong quá trình học tập. Theo Tài, mỗi khi làm bài tập hoặc bài luận, nếu gặp khó khăn trong triển khai ý tưởng hay tìm kiếm tài liệu, chỉ cần yêu cầu AI là có thể nhận được kết quả khá nhanh.

“Thuận lợi là mình có gợi ý hướng triển khai bài tập gần như ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu lệ thuộc vào AI, sinh viên sẽ giảm khả năng tư duy, không còn chủ động tìm cách giải quyết bài tập dựa trên vốn kiến thức của bản thân. Từ đó dễ nảy sinh tâm lý lười biếng, thiếu tự chủ”, Tài chia sẻ.

Nam sinh cho biết thêm, khi đã có ý tưởng riêng, việc sử dụng AI ở mức tham khảo sẽ giúp kết nối các ý tưởng rời rạc thành một bài luận tổng thể, mạch lạc. “AI sẽ rất hữu ích nếu biết sử dụng đúng cách”, Tài nhấn mạnh.

Theo nghiên cứu toàn cầu của Digital Education Council năm 2024, khoảng 86% sinh viên cho biết đang sử dụng các công cụ AI trong học tập; trong đó, khoảng 54% sử dụng hàng tuần. Một khảo sát của trang Save My Exams vào tháng 6/2025 cũng cho thấy 75% học sinh dùng AI để làm bài tập về nhà, với 24% sử dụng hằng ngày và 44% sử dụng hằng tuần.

Ở trong nước, khảo sát khoảng 500 sinh viên tại các trường đại học trong một nghiên cứu của Trường Đại học Lao động - Xã hội cho thấy, tỷ lệ sinh viên sử dụng AI khá cao, nhưng mức độ và cách thức sử dụng có sự khác biệt rõ rệt.

Theo PGS.TS Phạm Thị Kiên - Đại học Kinh tế TPHCM, các công cụ AI với ưu điểm như tính tương tác cao, khả năng cung cấp thông tin nhanh và tương đối chính xác đã trở thành công cụ khó thiếu trong giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức.

Khi sử dụng AI, sinh viên có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin và trả lời câu hỏi mà không cần nhiều sự hướng dẫn của giảng viên. Điều này làm giảm tương tác trực tiếp giữa giảng viên và sinh viên, ảnh hưởng đến sự kết nối trong môi trường học tập. Sinh viên cũng dễ phụ thuộc vào AI, từ đó giảm khả năng tập trung, mất cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp và thảo luận trực tiếp.

PGS.TS Phạm Thị Kiên cho rằng việc kiểm chứng nguồn thông tin và phát hiện đạo văn ngày càng khó, đặc biệt khi các công cụ AI tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn không rõ ràng. Trong khi đó, sinh viên hiện nay khá nhanh nhạy về công nghệ, dễ dẫn đến nguy cơ lười tư duy. “Tuy nhiên, hạn chế lớn của AI là câu trả lời thường thiếu chiều sâu về kiến thức và khả năng phân tích. Vì vậy, khi chấm bài, giảng viên có thể dễ dàng nhận ra bài nào có sử dụng AI và bài nào không”, PGS Kiên nhận định.

Sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghệ TPHCM tìm hiểu hoạt động robot. Ảnh: Hà An

Động thái từ nhà trường

Cuối năm 2025, Đại học Kinh tế TPHCM ban hành quy định về kiểm soát, xử lý hành vi đạo văn và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các sản phẩm học thuật. Theo đại diện nhà trường, bộ quy định này nhằm bảo đảm liêm chính, minh bạch và trách nhiệm học thuật đối với cán bộ, giảng viên, người học, giảng viên thỉnh giảng cũng như các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học tại trường.

Phần mềm Turnitin hoặc các công cụ khác được sử dụng để phát hiện tỷ lệ tương đồng học thuật trong sản phẩm học thuật. Đại học Kinh tế TPHCM xác định hành vi bị xem là đạo văn khi có tỷ lệ tương đồng từ 20% trở lên so với các công bố trước đó, thông qua phần mềm kiểm tra.

Đối với việc sử dụng AI trong học thuật, nhà trường quy định giảng viên, sinh viên và các tổ chức, cá nhân có hoạt động học thuật tại trường phải công bố rõ tên công cụ AI đã sử dụng, kèm theo mục đích sử dụng.

Người dùng AI phải chịu trách nhiệm về tính xác thực, độ tin cậy và liêm chính của dữ liệu do AI cung cấp; không được lạm dụng AI như hình thức thay thế nhiệm vụ học thuật mà bản thân phải thực hiện, AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Trường hợp sử dụng AI nhằm mục đích gian lận trong thi cử, tạo dữ liệu giả, làm sai lệch dữ liệu gốc hoặc sử dụng thông tin từ AI mà không xác thực, người vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định.

Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), nhà trường quy định việc trích dẫn và ghi nguồn các nội dung do AI viết phải tuân thủ đúng quy định trích dẫn hiện hành. Trường khẳng định AI chỉ nên được sử dụng như công cụ hỗ trợ ý tưởng, không được thay thế sự sáng tạo của người nghiên cứu, người viết.

Nhà trường cũng yêu cầu không cung cấp cho AI các thông tin thuộc diện bí mật của nhà trường, quốc gia hoặc các thông tin cần bảo mật khác, nhằm tránh nguy cơ lộ lọt dữ liệu. Tương tự, các Trường Đại học Công Thương TPHCM, Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TPHCM, Trường Đại học Việt Đức… đều triển khai các công cụ kiểm tra đạo văn và quy định rõ mức xử lý đối với sinh viên vi phạm.

Theo ThS Từ Hữu Công - Trường Đại học Bình Dương, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi mạnh mẽ thế giới và phương thức dạy - học, nhưng không thể thay thế người thầy, trí tưởng tượng và óc sáng tạo của con người. Vì vậy, trong bối cảnh AI bùng nổ, người thầy cần chuyển từ vai trò “truyền đạt” sang “khơi mở”.

Các hoạt động học tập theo nhóm, thảo luận mở, phản biện và dự án thực tiễn cần trở thành cấu phần thường xuyên của bài học, nhằm giúp sinh viên hình thành năng lực giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo. ThS Công cho rằng, trong thời đại bùng nổ thông tin, giảng viên đại học còn là điểm tựa tinh thần, người khơi dậy sự tự tin, bảo vệ năng lực tư duy độc lập và các giá trị nhân văn của thế hệ trẻ.

Hà An