Siết xử lý doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Bộ Tài chính vừa có văn bản trả lời kiến nghị của cử tri TP. Hồ Chí Minh liên quan đến tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.

Cử tri TP. Hồ Chí Minh phản ánh, khi doanh nghiệp nợ BHXH bắt buộc, người lao động sẽ gặp khó khăn trong việc thụ hưởng các chế độ như trợ cấp thất nghiệp, chế độ hưu trí và các quyền lợi an sinh xã hội khác. Do đó, kiến nghị tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời có giải pháp bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động tại các doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Thanh tra đóng bảo hiểm xã hội tại một số doanh nghiệp. Ảnh minh họa: BHXHVN

Trả lời kiến nghị của cử tri TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính cho biết, thời gian qua hệ thống pháp luật về BHXH đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng tăng cường chế tài xử lý nhằm từng bước khắc phục tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH.

Cụ thể, Luật BHXH số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã bổ sung nhiều quy định nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 274/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cũng như khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực này. Nghị định đã làm rõ các hành vi vi phạm và tăng cường các chế tài xử lý đối với doanh nghiệp vi phạm.

Tiếp đó, ngày 24/12/2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 126/2025/TT-BTC quy định quy trình kiểm tra trong lĩnh vực BHXH, bảo hiểm y tế và BHTN thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính. Thông tư quy định phương thức kiểm tra từ xa đối với các đơn vị có dấu hiệu chậm đóng, trốn đóng BHXH, góp phần đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, đồng thời nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Theo Bộ Tài chính, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực BHXH cũng được triển khai quyết liệt. Bộ Tài chính đã chỉ đạo BHXH Việt Nam thực hiện nhiều giải pháp nhằm giảm tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH qua đó tỷ lệ chậm đóng trên tổng số phải thu liên tục giảm qua các năm, giảm từ 3,05% số phải thu năm 2021 xuống còn 2,54% vào năm 2025, là mức thấp nhất từ trước đến nay.

Bộ Tài chính cho biết, trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ triển khai đồng bộ các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tham gia BHXH cho người lao động.

Đồng thời, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục chỉ đạo BHXH Việt Nam đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động và người lao động về trách nhiệm thực hiện pháp luật bảo hiểm xã hội, đặc biệt là các chế tài xử lý đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng theo Luật BHXH năm 2024 và Bộ luật Hình sự năm 2015.

Cơ quan BHXH cũng sẽ tăng cường đôn đốc các doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội; định kỳ hằng tháng rà soát, thống kê, gửi thông báo đến từng đơn vị còn nợ bảo hiểm xã hội và áp dụng các biện pháp thu hồi phù hợp.

Song song với đó, công tác kiểm tra sẽ được tăng cường theo hướng kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp và kiểm tra từ xa đối với các đơn vị có dấu hiệu vi phạm. Bộ Tài chính cũng yêu cầu chủ động phối hợp với cơ quan công an để theo dõi, xử lý nghiêm các trường hợp chậm đóng, trốn đóng BHXH; đồng thời chuyển hồ sơ, kiến nghị khởi tố theo Điều 216 Bộ luật Hình sự đối với các doanh nghiệp cố tình trốn đóng BHXH nhằm tăng tính răn đe và bảo đảm kỷ cương pháp luật.

Về giải pháp bảo đảm quyền lợi của người lao động tại các doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ đóng BHXH, Bộ Tài chính cho biết Luật BHXH năm 2024 đã bổ sung cơ chế bảo vệ trực tiếp người lao động. Theo khoản 8 Điều 13 của Luật, người sử dụng lao động có trách nhiệm bồi thường cho người lao động theo quy định của pháp luật nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.