'Siêu El Ninõ' có thể gây cú sốc giá lương thực toàn cầu đến năm 2028

Theo Guardian, các chuyên gia nhận định rằng chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu đang phải đối mặt với "hai cú sốc cùng lúc" khi xung đột Iran đẩy giá lương thực thế giới lên mức cao nhất trong 3 năm tới, trong khi hiện tượng El Ninõ "siêu mạnh" được dự báo sẽ làm gia tăng tình hình thời tiết cực đoan.

El Ninõ làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết hiện tượng nước biển ấm lên đã bắt đầu hình thành tại Thái Bình Dương. Cơ quan này dự báo có 63% khả năng nhiệt độ mặt nước biển sẽ cao hơn mức bình thường trên 2°C vào cuối năm 2026, qua đó làm gia tăng nguy cơ xảy ra một đợt El Ninõ "rất mạnh" chưa từng có tiền lệ, kéo theo nắng nóng, hạn hán, lũ lụt và thời tiết cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới.

Nông dân thu hoạch lúa tại huyện Sukoharjo, tỉnh Trung Java, Indonesia, năm 2023. Ảnh: Xinhua

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt toàn cầu vẫn ở mức cao, các chuyên gia cho rằng một đợt El Ninõ cực đoan có thể tiếp tục đẩy lạm phát tăng, khiến các ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn.

"Hiện tượng El Ninõ đang đưa vấn đề 'lạm phát do biến đổi khí hậu' trở lại chương trình nghị sự. Các đợt nắng nóng gần đây ở châu Âu là lời nhắc nhở rằng nền tảng khí hậu đã và đang thay đổi. El Ninõ có thể tạo thêm một tầng áp lực vào cuối năm nay, khi nó khuếch đại tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu,” báo cáo của UniCredit cho biết.

Theo phân tích của Goldman Sachs, cường độ của hiện tượng El Ninõ lần này có thể khiến giá hàng hóa lương thực toàn cầu tăng tới 15,8%. Tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), giá thực phẩm được dự báo có thể tăng thêm khoảng 1,3%.

Dù vậy, Goldman Sachs cho rằng những tác động đầy đủ sẽ chưa xuất hiện ngay mà cần thời gian để lan truyền qua toàn bộ chuỗi cung ứng. Ngân hàng này dự báo phải đến nửa cuối năm 2028, các hệ quả mới được "thể hiện đầy đủ".

Nguyên nhân của độ trễ này là thời điểm thời tiết cực đoan ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp khác nhau giữa từng loại cây trồng, từ khâu gieo trồng, sinh trưởng đến thu hoạch. Ngoài ra, những khó khăn về logistics, như mực nước tại các kênh đào và sông ngòi phục vụ vận tải hàng hóa, cũng sẽ tác động đến chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, Ngân hàng UBS cho rằng El Ninõ không tác động đồng đều tới mọi khu vực. “El Ninõ không ảnh hưởng đồng đều đến nông nghiệp. Hiện tượng này làm thay đổi mô hình lượng mưa và nhiệt độ trên phạm vi toàn cầu, tạo ra những khu vực được hưởng lợi và những khu vực chịu thiệt hại,” UBS phân tích.

Ngân hàng này cảnh báo rằng El Ninõ sẽ làm trầm trọng thêm những gián đoạn do xung đột Trung Đông gây ra khi tiếp tục gây sức ép lên chuỗi cung ứng lương thực, trong bối cảnh giá cả, phân bón và nguồn cung năng lượng đều đang ở mức cao.

Nguồn cung nông sản toàn cầu đứng trước nhiều rủi ro

Thông thường, El Ninõ làm gia tăng nguy cơ hạn hán tại miền nam châu Phi và phía bắc Nam Mỹ, đồng thời gây lũ lụt ở miền nam Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay. Cùng với đó, các quốc gia thu nhập thấp - vốn chịu tác động nặng nề từ xung đột tại Trung Đông - nhiều khả năng sẽ tiếp tục là nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Goldman Sachs cho biết El Ninõ đã bắt đầu tác động đến sản xuất nông nghiệp tại Ấn Độ. "El Ninõ đã bắt đầu tác động đến cây trồng, khiến mùa gió mùa tại Ấn Độ khô hạn hơn. Một số khu vực chỉ ghi nhận lượng mưa bằng 25% mức thông thường, trong khi nhiều nơi ở miền trung Ấn Độ chỉ đạt khoảng 50%, điều này có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lúa mì, gạo và mía đường,” ngân hàng viết.

Các chuyên gia nhận định tác động của El Ninõ sẽ lan rộng trên phạm vi toàn cầu. Hạn hán tại Đông Nam Á có thể ảnh hưởng đến nguồn cung dầu cọ - nguyên liệu quan trọng trong ngành thực phẩm chế biến - trong khi sản lượng cà phê và ca cao cũng có nguy cơ suy giảm. Điều kiện thời tiết ấm và ẩm hơn còn có thể làm gia tăng dịch bệnh trên cây trồng, ảnh hưởng đến năng suất trong các năm tiếp theo.

Tại Bắc Mỹ, El Ninõ thường tác động mạnh nhất vào mùa đông. Với châu Âu, các nhà phân tích cho rằng ảnh hưởng đáng kể hơn sẽ đến từ việc giá lương thực toàn cầu tăng cao thay vì các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Ba năm trước, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng ước tính một đợt El Ninõ mạnh có thể khiến giá hàng hóa lương thực toàn cầu tăng tới 9%, trong đó đậu tương, ngô và gạo là những mặt hàng có mức tăng lớn nhất.

Theo UniCredit, nguy cơ xảy ra kịch bản El Ninõ cực đoan vẫn ở mức cao. Ngân hàng này ước tính sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm 14,3%, tương đương khoảng 342 tỷ USD giá trị sản lượng bị mất.

"Cú sốc giá có thể dao động từ 10% đến 50% đối với các mặt hàng nông sản chủ chốt, trong khi những loại cây trồng chịu tác động lớn nhất - bao gồm gạo, dầu cọ, đường và cà phê - có thể tăng giá từ 50% đến 100% hoặc thậm chí cao hơn. Hệ thống lương thực bước vào nửa cuối năm 2026 với một số dư địa dự phòng, nhưng biên an toàn còn lại là rất nhỏ," UniCredit nhận định.