Siêu El Nino đánh thẳng vào túi tiền người Đông Nam Á

Lũ lụt và nắng nóng lịch sử

Thời tiết cực đoan đang tạo ra sức ép lớn lên ngành du lịch Thái Lan - lĩnh vực đóng góp khoảng 14% GDP năm ngoái, thời điểm Bangkok đón gần 30 triệu lượt khách quốc tế.

Hiện tượng "mưa đứng yên" do biến đổi khí hậu kết hợp cùng hạ tầng quá tải đã đẩy Bangkok vào cuộc khủng hoảng ngập lụt, thách thức nghiêm trọng năng lực ứng phó thiên tai của thành phố.

Mưa lớn kéo dài từ tối 24/9 gây ngập diện rộng, buộc hàng nghìn người phải sơ tán. Giới chuyên gia ước tính đợt lũ này gây thiệt hại ít nhất 327 triệu USD và tổn thất dự kiến còn tiếp tục tăng.

Theo ông Aat Pisanwanich, Khoa Kinh tế Đại học Rangsit, thiên tai có thể kéo giảm 0,3 điểm phần trăm tăng trưởng GDP cả năm của Thái Lan xuống còn 2,1%, trong đó tăng trưởng quý III dự kiến giảm 0,5 điểm phần trăm, xuống 1,7%.

Bangkok và khu vực phía đông được dự báo chịu tác động nặng nề nhất, đặc biệt ở các ngành bán buôn và bán lẻ. Trong khi đó, công nghiệp và nông nghiệp tại những khu vực khác cũng có thể chịu ảnh hưởng.

Người dân chật vật lội qua dòng nước sâu ngang ngực tại Bangkok, Thái Lan, sau nhiều ngày mưa cuối tháng 9.

Người dân Bangkok chèo thuyền, lướt ván giữa đường phố ngập Biến đổi khí hậu với hiện tượng "mưa đứng yên" kết hợp cùng hệ thống hạ tầng quá tải đã đưa Bangkok vào cuộc khủng hoảng ngập lụt lịch sử

Tại các điểm đến ven đảo, các doanh nghiệp lữ hành lo ngại hiện tượng san hô bị tẩy trắng và biến đổi hệ sinh thái biển sẽ làm giảm sức hút đối với du khách.

Không chỉ lũ lụt, thời tiết nóng khô còn làm tăng nguy cơ cháy rừng, khói mù và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai là những nhóm chịu rủi ro cao nhất.

Bác sĩ sản phụ khoa Wai Kok Yau (Bệnh viện Thomson Kota Damansara) giải thích phụ nữ mang thai có tỷ lệ trao đổi chất và thân nhiệt cao hơn bình thường, do đó khó tự điều chỉnh thân nhiệt khi nhiệt độ môi trường tăng mạnh.

Thamonwan Rakphuak, 24 tuổi, đang mang thai 6 tháng tại Thái Lan. Phòng ngủ không có điều hòa nên cô phải uống nhiều nước, tắm thường xuyên, dùng quạt và hạn chế ra ngoài.

Một người phụ nữ đang bế một em bé sơ sinh trong một bệnh viện ở Thái Lan.

Tác động của nắng nóng đối với sức khỏe sinh sản có thể bắt đầu từ trước khi một cặp đôi quyết định có con.

Huang Zhongwei, trợ lý giáo sư thỉnh giảng tại Trường Y Yong Loo Lin thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cho biết các giai đoạn nóng hơn có liên quan đến số lượng và chất lượng tinh trùng thấp hơn. Stress nhiệt và mất nước cũng có thể gián tiếp ảnh hưởng chu kỳ kinh nguyệt và quá trình rụng trứng.

Tỷ lệ sinh tại Đông Nam Á đang giảm, trong đó Thái Lan đã xuống mức thấp kỷ lục. Chi phí sinh hoạt tăng và xu hướng kết hôn muộn là những nguyên nhân được ghi nhận. Theo Huang, tình trạng nóng lên có thể tạo thêm sức ép đối với sức khỏe sinh sản và quyết định sinh con của các cặp đôi.

Nắng nóng "tẩy trắng" vàng xanh của Indonesia

Tại Indonesia, rong biển được ví như “vàng xanh” bởi nước này là nhà sản xuất rong biển nhiệt đới lớn nhất thế giới. Nhưng với những nông dân ở Nusa Lembongan, Bali, thứ nuôi sống họ lại đang chuyển thành màu trắng dưới sức nóng bất thường.

Tháng 7, Wayan Suwarbawa, 54 tuổi, chuẩn bị thu hoạch rong biển thì một tuần nắng nóng dữ dội khiến phần lớn sản lượng bạc màu hoặc tuột khỏi dây nuôi. Những mẻ rong lẽ ra nặng khoảng 650 g có nơi chỉ còn 25-50 g.

Ông ước tính thiệt hại gần 10 triệu rupiah (570 USD). Phần rong bị hư hại cũng không thể tận dụng làm giống cho vụ sau.

“Chúng tôi chưa từng trải qua hiện tượng nắng nóng như hồi tháng 7, kèm những cơn gió mạnh từ phía đông”, ông Suwarbawa nói. “Là nông dân, chúng tôi lo ngại tác động của những cơn gió đông”.

Nắng nóng xuất hiện trong lúc El Nino đang hình thành trên Thái Bình Dương, kéo theo điều kiện khô hạn tại nhiều khu vực Đông Nam Á.

Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết xác suất xuất hiện El Nino “rất mạnh” trong giai đoạn tháng 10-12 là 98%. Khả năng xảy ra đợt siêu El Nino nghiêm trọng nhất kể từ năm 1950 cũng được nâng lên 75%, so với 69% trong dự báo trước đó, theo CNN.

Những cây rong biển bị hư hại do nắng nóng.

Sức ép từ ruộng đồng đến hóa đơn điện

Khoảng 100 km về phía tây bắc Bangkok, nông dân Chuan Juntar đã trồng lúa trên diện tích 1,6 ha ở tỉnh Suphan Buri suốt hơn 30 năm. Nguồn nước cho mỗi vụ mùa phụ thuộc vào một hồ chứa riêng, vì vậy hạn hán kéo dài có thể khiến ông không thể gieo trồng vụ tiếp theo.

“Tôi không biết mình sẽ làm gì nếu không thể tiếp tục canh tác”, ông nói. “Có lẽ chỉ ở nhà và trồng vài loại rau”.

Thái Lan là một trong những nước xuất khẩu gạo và đường lớn trên thế giới. Poonsak Chanchampee, Chủ tịch Ủy ban Đất đai, Tài nguyên thiên nhiên và Môi trường của Hạ viện Thái Lan, lo ngại lượng mưa không đủ có thể khiến nông dân mất nguồn nước giữa vụ.

“Nông dân có thể vẫn gieo trồng lúa, mía hoặc các loại cây khác như thường lệ, nhưng rồi đột nhiên không còn nước để duy trì mùa vụ”, ông nói với CNA.

Tại Indonesia, khoảng 30.400 ha ruộng lúa đã chịu ảnh hưởng bởi hạn hán tính đến ngày 10/7, theo Bộ Nông nghiệp nước này. Sản lượng dầu cọ cũng có thể giảm gần 2 triệu tấn vào năm tới do thời tiết khô hạn và chi phí phân bón cao.

Khi sản lượng tại những nước sản xuất lương thực lớn suy giảm, nguồn cung thu hẹp có thể đẩy giá thực phẩm trên toàn khu vực tăng lên.

Với Cherry Lim, hiệu trưởng một trường mầm non ở Kuala Lumpur, sức ép đã xuất hiện trong hóa đơn điện. Nắng nóng khiến trường phải sử dụng điều hòa lâu hơn, đẩy chi phí điện tăng tới 50% so với đầu năm.

Giá thực phẩm tại siêu thị cũng tăng. “Chúng tôi muốn các con được ăn những bữa ăn lành mạnh với rau củ và trái cây tươi, vì vậy có lẽ phải cắt giảm những khoản chi khác”, bà nói.

Nhu cầu làm mát tăng cao trong khi El Nino có thể gây khó khăn cho hoạt động sản xuất điện. Gió mùa suy yếu có thể ảnh hưởng đến điện gió, còn hạn hán làm giảm nguồn nước cho thủy điện.

Nhà máy thủy điện Xayaburi ở Lào.

Sức ép này có thể lan sang chuỗi cung ứng năng lượng xuyên biên giới. Lào hiện là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới điện khu vực, xuất khẩu điện sang Thái Lan, Singapore và nhiều thị trường khác.

Lawrence Loh, Giám đốc Trung tâm Quản trị và Phát triển bền vững thuộc Trường Kinh doanh NUS, cho biết nguồn điện thiếu ổn định và giá năng lượng cao còn có thể làm tăng chi phí sản xuất, sau đó được phản ánh vào giá hàng hóa.

Chuẩn bị cho tác động kéo dài

Mức độ nghiêm trọng của El Nino năm nay chỉ có thể được xác định rõ hơn trong những tháng tới.

“El Nino chưa bao giờ diễn ra hoàn toàn giống nhau. Tương tự, tác động của nó cũng không bao giờ giống hệt nhau”, Ardhasena Sopaheluwakan, Phó giám đốc phụ trách khí hậu của Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia, nói.

Ông lưu ý nhiệt độ mặt biển tại nhiều khu vực, đặc biệt ở vùng nhiệt đới và vùng biển Indonesia, hiện cao hơn so với những đợt El Nino trước.

Siêu El Nino 2015-2016 từng gây hạn hán, lũ lụt, mất mùa và nhiều hệ quả khác, ảnh hưởng ít nhất 60 triệu người trên toàn cầu và gây thiệt hại kinh tế ước tính 3.900 tỷ USD.

Lawrence Loh cho rằng một đợt siêu El Nino mới có thể gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD. Các tổn thất có thể vượt xa thiệt hại trực tiếp khi tác động lan sang những nhà sản xuất phụ thuộc vào nông sản và các ngành liên quan.

Các chính phủ trong khu vực đang chuẩn bị bằng cách quản lý hồ chứa, cải thiện hệ thống tưới tiêu, phân phối máy bơm nước, khuyến khích cây trồng chịu hạn và tăng cường phòng chống cháy rừng.

Con đường và các tòa nhà bị bao phủ bởi khói mù do cháy rừng ở Pontianak, tỉnh Tây Kalimantan (Indonesia) ngày 13/9. Ảnh: Reuters.

Việc phân bổ nguồn lực cũng trở thành bài toán lớn. Poonsak cho rằng Thái Lan cần chuẩn bị các kịch bản phân bổ nước giữa người dân đô thị, bệnh viện, nông dân, doanh nghiệp và ngành du lịch trong trường hợp lượng mưa không đủ bổ sung hồ chứa.

Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước tại Đông Nam Á đã tăng so với đợt siêu El Nino gần nhất. Nhu cầu điện cũng tăng trung bình 6% mỗi năm do dân số, đô thị hóa và công nghiệp hóa, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế.

Các trung tâm dữ liệu đang tạo thêm áp lực bởi cần lượng lớn điện và nước cho hệ thống làm mát. Poonsak cho rằng chính quyền phải bảo đảm các cơ sở này không cạnh tranh nguồn nước với cộng đồng và nông dân địa phương, đồng thời yêu cầu đánh giá tác động môi trường đối với các dự án mới.

Theo Loh, tác động của siêu El Nino sẽ không phân bổ đồng đều. Những người có thu nhập thấp, đặc biệt là nhóm phụ thuộc vào nông nghiệp và sinh kế tự cung tự cấp, có thể chịu ảnh hưởng lớn hơn khi thời tiết cực đoan làm mất mùa và giảm thu nhập.

Trên đảo Nusa Lembongan, Suwarbawa đang tìm cách thích nghi. Ông dự định chuyển vùng nuôi rong biển ra khu vực nước sâu hơn về phía tây. Cách làm này đòi hỏi thêm tiền và công sức, đồng thời đi kèm những rủi ro như sóng mạnh hơn hoặc cá phá hỏng mùa vụ.

“Chúng tôi thất bại với vụ mùa tháng 7, nhưng thất bại đó lại tạo động lực để chúng tôi bắt đầu lại”, ông nói. “Dù đã chịu những tổn thất rất lớn”.