Siêu El Nino sắp đảo lộn khí hậu toàn cầu

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA), El Nino có hơn 90% khả năng duy trì ở cấp “rất mạnh” trong mùa thu và mùa đông 2026-2027. Cơ quan này cũng ước tính xác suất đợt El Nino trong giai đoạn tháng 10-12 trở thành mạnh nhất kể từ khi dữ liệu hiện đại bắt đầu được ghi nhận vào năm 1950 là 75%.

Kịch bản từ Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia cũng cho thấy khả năng hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh tại Việt Nam trong giai đoạn tháng 10-12 là trên 80%.

Trao đổi với Tri Thức - Znews , TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết El Nino mạnh đến rất mạnh thường làm tăng khả năng xuất hiện nhiệt độ cao, nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

01

Thời tiết dự báo phân hóa rõ

El Nino là hiện tượng khí hậu toàn cầu xuất hiện vài năm một lần và thường kéo dài khoảng một năm. Thông thường, nước ấm thường tích tụ ở khu vực Tây Thái Bình Dương. Nhưng trong những năm xảy ra El Nino, khối nước ấm khổng lồ này lại dịch chuyển về phía đông, hướng thẳng tới Nam Mỹ.

Thông thường, nước ấm thường tích tụ ở khu vực Tây Thái Bình Dương. Nhưng trong những năm có El Nino, khối nước ấm khổng lồ này lại dịch chuyển về phía đông, hướng thẳng tới Nam Mỹ. Ảnh: WSJ.

Chính sự dịch chuyển này là điềm báo cho sự xuất hiện của El Nino. Thông qua việc đo lường sự biến thiên nhiệt độ đại dương, các nhà khoa học có thể dự báo cường độ tàn phá của nó.

Theo dữ liệu từ NOAA, nhiệt độ mùa hè năm nay ở vùng trung tâm và đông Thái Bình Dương đang chạm ngưỡng cao nhất lịch sử. Các mô hình dự phóng cho thấy cường độ của đợt này sẽ vượt mặt cả những siêu El Nino tàn khốc nhất trong quá khứ.

Điểm đáng chú ý của đợt El Nino năm nay là tốc độ gia tăng cường độ. Chỉ một năm trước, Thái Bình Dương còn ở trạng thái La Nina yếu, pha lạnh đối lập với El Nino.

Trong lịch sử, chỉ một số ít trường hợp từng chứng kiến quá trình chuyển đổi nhanh như vậy, trong đó có đợt El Nino 1982-1983, một trong những sự kiện mạnh nhất từng được ghi nhận.

Thời tiết Việt Nam được dự báo phân hóa rõ khi El Nino mạnh lên. Tại TP.HCM, những thay đổi đầu tiên người dân có thể cảm nhận là các khoảng nắng kéo dài hơn, mưa thưa dần và cảm giác nóng duy trì từ ban ngày sang chiều tối.

Theo ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, mùa mưa năm nay tại TP.HCM được dự báo kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm.

Thông thường, mùa mưa ở thành phố kéo dài đến khoảng cuối tháng 11, thậm chí đầu tháng 12. Tuy nhiên, dưới tác động của El Nino, mùa mưa năm nay có thể kết thúc ngay từ đầu đến giữa tháng 11.

Từ TP.HCM nhìn rộng ra Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực cần đặc biệt lưu ý đến diễn biến nguồn nước.

Nếu El Nino tiếp tục duy trì mạnh, lượng mưa giảm kết hợp với dòng chảy từ thượng nguồn thấp có thể khiến xâm nhập mặn xuất hiện sớm, kéo dài và lấn sâu hơn trong mùa khô, nhất là từ đầu năm 2027 và cao điểm khoảng tháng 2-5.

Ở miền Bắc, tác động nổi bật của El Nino là nền nhiệt có xu hướng cao hơn trung bình, đặc biệt trong mùa đông. Số đợt rét đậm, rét hại có thể giảm, mùa đông ấm hơn và thời gian rét kéo dài ít hơn.

Các đợt không khí lạnh mạnh vẫn có thể xuất hiện trong từng thời điểm, tùy thuộc vào diễn biến của không khí lạnh và những hình thế thời tiết khác.

Trong mùa nóng, miền Bắc tiếp tục có khả năng trải qua những đợt nắng nóng gay gắt. Lượng mưa thiếu hụt trong thời gian dài cũng có thể khiến một số khu vực phát sinh khô hạn, thiếu nước cục bộ, nhất là những nơi phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt.

Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên cần quan tâm nhiều hơn đến nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều khu vực vốn khô hạn, hệ thống sông ngắn và nguồn nước phụ thuộc lớn vào lượng mưa. Tây Nguyên lại có nhu cầu nước cao cho nông nghiệp.

02

Thời tiết toàn cầu sẽ đảo lộn ra sao?

WMO cũng lưu ý tác động của El Nino không giống nhau ở mọi khu vực. Trong khi một số nơi có thể nóng hơn và đối mặt nguy cơ hạn hán, những khu vực khác lại có lượng mưa cao hơn và nguy cơ lũ lụt gia tăng.

Đợt El Nino lần này diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu và nhiệt độ đại dương đang ở mức đặc biệt cao, có thể làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Các quốc gia châu Á đã bắt đầu cảm nhận tác động của El Nino, theo Nikkei Asia. Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa trong thời gian đến tháng 8 thấp hơn 14% so với mức trung bình theo mùa.

Khi khối nước ấm dịch chuyển về phía đông, những cơn mưa nhiệt đới cũng đi theo, tạo ra một "vùng ươm" hoàn hảo cho các siêu bão.

Theo số liệu của Đại học Colorado, số lượng các cơn bão được đặt tên ở vùng đông bắc Thái Bình Dương hiện cao hơn trung bình khoảng 40% so với cùng kỳ hàng năm.

Quần đảo Hawaii đã phải hứng chịu hoạt động lốc xoáy mạnh bất thường trong mùa hè này, với hai cơn bão Lala và Lowell mang theo gió giật kinh hoàng và lũ lụt.

Không dừng lại ở đó, những siêu El Nino vào các năm 1997 và 2015 từng là "mồi lửa" cho các thảm họa cháy rừng tàn khốc tại Indonesia.

Năm nay, lịch sử lặp lại khi hơn 200.000 ha rừng tại quốc gia này đã chìm trong biển lửa, buộc các trường học phải đóng cửa và làm ô nhiễm không khí lan rộng đến tận Singapore và Philippines.

Tuy nhiên, sức tàn phá của siêu El Nino năm 2026 còn vươn xa hơn thế. Khi lượng hơi nước bốc lên từ đại dương dịch chuyển sang phía đông, nó tạo ra các luồng không khí nóng bay vào thượng quyển.

Luồng khí này di chuyển lên phía bắc và phía đông, ngày càng tăng tốc, từ đó tiếp thêm sức mạnh cho dòng tia cận nhiệt đới, đẩy nó tiến sâu hơn vào Bắc Mỹ với cường độ dữ dội.

Hệ quả là khu vực miền nam nước Mỹ sẽ phải hứng chịu lượng mưa và bão lớn chưa từng có. Lượng mưa dự kiến đạt đỉnh vào mùa đông, có nguy cơ nhấn chìm California trong lũ lụt, xói mòn bờ biển và giáng những trận giông bão nghiêm trọng xuống các bang ven Vịnh Mexico.

Đáng sợ hơn, siêu El Nino đang gieo rắc sự hỗn loạn vượt ra ngoài các hình thái thời tiết cực đoan. "Khu vực Nam Phi có nguy cơ rất cao phải đối mặt với hạn hán khốc liệt trong thời kỳ El Nino. Điều này có thể gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng do mất an ninh lương thực", Emily Becker, nhà khoa học khí quyển tại Đại học Miami cảnh báo.

Thời tiết thay đổi cũng kéo theo những rủi ro đối với nông nghiệp. Những khu vực phụ thuộc nhiều vào lượng mưa tự nhiên có thể chịu ảnh hưởng nếu El Nino làm mùa mưa suy yếu hoặc khiến hạn hán kéo dài.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo một đợt El Nino mạnh có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lương thực tại những cộng đồng vốn đã dễ tổn thương.

Cụ thể, El Nino có thể đẩy thêm gần 50 triệu người vào cảnh thiếu đói cấp tính trong năm tới, trong đó Nam Phi và Trung Mỹ là những khu vực nằm trong vòng nguy hiểm cao nhất.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cũng xác định ngô, lúa và các loại cây trồng phụ thuộc vào nước mưa nằm trong nhóm có nguy cơ cao khi điều kiện khô hạn kéo dài.

“El Nino là mối đe dọa rất lớn đối với an ninh lương thực của hàng triệu người vốn đã dễ bị tổn thương”, Carl Skau, quyền Giám đốc điều hành WFP nhận định.

Những nhà khoa học tiên phong

"Những nhà khoa học tiên phong" là một cuốn sách thú vị về lịch sử của những phát minh nổi tiếng. Để có được những đóng góp vĩ đại cho nhân loại, các nhà khoa học nổi tiếng đã làm việc với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng.