Sín Thầu gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây Tổ quốc

Trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc của phụ nữ dân tộc Hà Nhì ở xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên.

Những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ

Giữa những dãy núi trùng điệp nơi cực Tây Tổ quốc, các bản làng của đồng bào Hà Nhì ở xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc. Từ kiến trúc nhà trình tường, trang phục thêu tay đến phong tục, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng, mỗi giá trị đều góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất biên cương.

Sín Thầu là xã biên giới đặc biệt khó khăn, được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba xã Sín Thầu (cũ), Sen Thượng và Leng Su Sìn. Địa phương có 13 bản, với trên 1.300 hộ, hơn 6.100 nhân khẩu thuộc 19 dân tộc cùng sinh sống.

Tại xã Sín Thầu, đồng bào Hà Nhì chiếm 51,08% dân số, dân tộc Mông chiếm 41,79%. Đây là hai cộng đồng dân tộc có tỷ lệ dân cư lớn nhất, góp phần tạo nên đời sống văn hóa phong phú của địa phương.

Trong đời sống người Hà Nhì, văn hóa truyền thống không chỉ hiện diện trong những dịp lễ, Tết mà còn gắn bó với sinh hoạt hằng ngày. Những ngôi nhà trình tường, trang phục truyền thống với hoa văn đặc trưng hay các nghi lễ cộng đồng đều phản ánh quá trình gắn bó lâu đời của đồng bào với thiên nhiên và quê hương.

Đặc biệt, Tết Hồ Sự Chà là một trong những nét văn hóa tiêu biểu của người Hà Nhì. Đây không chỉ là dịp đón năm mới theo phong tục truyền thống mà còn mang ý nghĩa đoàn tụ gia đình, gắn kết cộng đồng, thể hiện sự trân trọng đối với tổ tiên và những giá trị được trao truyền qua các thế hệ.

Thi bắn nỏ trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc xã Sín Thầu.

Thông qua những ngày Tết, phong tục, nghi lễ, trang phục, ẩm thực và các hoạt động giao lưu tiếp tục được duy trì. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ tìm hiểu về truyền thống, phong tục và lối sống của dân tộc mình.

Chia sẻ về việc gìn giữ văn hóa dân tộc, ông Mạ Gió Tư - một già làng người Hà Nhì ở xã Sín Thầu cho rằng: “Tết Hồ Sự Chà không chỉ là ngày vui của mỗi gia đình mà còn là dịp để con cháu nhớ về tổ tiên, hiểu phong tục của dân tộc mình. Người già chúng tôi luôn mong lớp trẻ biết trân trọng tiếng nói, trang phục, những nghi lễ tốt đẹp và tiếp tục gìn giữ. Bởi nếu thế hệ sau không còn biết đến những phong tục ấy thì bản sắc của dân tộc cũng dần phai nhạt”.

Bên cạnh lễ hội, kiến trúc nhà trình tường là nét đặc trưng trong đời sống người Hà Nhì. Những ngôi nhà với tường đất dày, được tạo dựng từ vật liệu tại chỗ, phản ánh kinh nghiệm xây dựng nhà ở phù hợp với khí hậu vùng núi cao.

Trang phục truyền thống cũng góp phần tạo nên bản sắc riêng của đồng bào. Những đường thêu, họa tiết và cách phối màu không chỉ thể hiện quan niệm thẩm mỹ mà còn lưu giữ dấu ấn văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trước những thay đổi của đời sống hiện đại, việc bảo tồn văn hóa đang đứng trước không ít khó khăn. Một số phong tục, nghề thủ công và hình thức sinh hoạt truyền thống có nguy cơ mai một khi lớp trẻ ít có điều kiện tiếp cận, thực hành thường xuyên.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu bảo tồn văn hóa phải gắn với đời sống cộng đồng, tạo điều kiện để người dân tiếp tục thực hành và trao truyền những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau.

Cột cờ A Pa Chải.

Để bản sắc Hà Nhì tiếp tục lan tỏa

Xác định văn hóa là nguồn lực quan trọng trong phát triển địa phương, xã Sín Thầu đưa nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc các dân tộc vào định hướng phát triển giai đoạn 2025-2030.

Trong đó, địa phương chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng, gìn giữ phong tục truyền thống tốt đẹp, đồng thời từng bước gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng.

Theo kế hoạch phát triển văn hóa, Sín Thầu đặt mục tiêu duy trì đội văn nghệ tại 100% các bản, phấn đấu 70% số đội hoạt động thường xuyên, có chất lượng. Cùng với đó, địa phương dự kiến tổ chức từ một đến hai lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống tại bản A Pa Chải, Tá Miếu và một số bản khác.

Anh Sừng Sàn Nụ - Trưởng bản Tá Miếu, chia sẻ: “Bà con trong bản luôn coi việc gìn giữ phong tục, trang phục và các hoạt động văn hóa truyền thống là trách nhiệm của mỗi gia đình. Chúng tôi mong muốn các thế hệ trẻ tích cực tham gia sinh hoạt văn nghệ, học hỏi những nét đẹp văn hóa từ người cao tuổi. Nếu văn hóa của bản được gìn giữ tốt, đây cũng sẽ là lợi thế để phát triển du lịch, giúp người dân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập”.

Xã Sín Thầu tham gia các hoạt động Văn hóa, văn nghệ; gian hàng trưng bày sản phẩm địa phương trong khuôn khổ Lễ hội ném còn ba nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc năm 2025.

Đáng chú ý, địa phương định hướng duy trì Tết cổ truyền dân tộc Hà Nhì và các ngày hội văn hóa trở thành hoạt động thường niên gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Qua đó, những giá trị truyền thống có thêm điều kiện được giới thiệu, quảng bá đến du khách.

Cùng với cộng đồng, trường học được xác định là môi trường quan trọng trong giáo dục truyền thống. Việc giới thiệu trang phục, phong tục, lễ hội, dân ca, dân vũ thông qua các hoạt động trải nghiệm có thể giúp học sinh hiểu hơn về nguồn cội, hình thành ý thức trân trọng bản sắc dân tộc.

Trong mục tiêu phát triển văn hóa đến năm 2030, Sín Thầu hướng tới bảo đảm học sinh được tiếp cận, tham gia thường xuyên các hoạt động nghệ thuật và giáo dục di sản. Đồng thời, các bản xây dựng quy ước gắn với bảo tồn, phát huy phong tục truyền thống tốt đẹp.

Không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, văn hóa Hà Nhì còn có tiềm năng trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng cực Tây Điện Biên.

Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, những bản làng truyền thống và các địa danh gắn với chủ quyền biên giới, Sín Thầu có điều kiện kết hợp du lịch khám phá với trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Du khách có thể tìm hiểu kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực và phong tục của đồng bào Hà Nhì.

Định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại các bản A Pa Chải, Tá Miếu cũng mở ra cơ hội để người dân tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu sản phẩm địa phương, đồng thời phát huy những giá trị văn hóa gắn bó với đời sống.

Giữa nhịp sống đổi thay nơi biên cương, những nếp nhà trình tường, sắc màu trang phục truyền thống và Tết Hồ Sự Chà vẫn là dấu ấn riêng của cộng đồng Hà Nhì ở Sín Thầu. Gìn giữ những giá trị ấy không chỉ là bảo vệ di sản của một dân tộc mà còn góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, làm giàu đời sống tinh thần và tạo nền tảng để vùng đất cực Tây phát triển bền vững.