Sinh viên quốc tế tạm 'thoát' nguy cơ bị giới hạn 4 năm tại Mỹ

Ảnh minh họa: AI

Tranh cãi về giới hạn thời gian lưu trú

Thẩm phán Tòa án Quận Mỹ F. Dennis Saylor tại Boston ngày 14/9 ra phán quyết chặn việc triển khai quy định mới của Bộ An ninh Nội địa Mỹ, chỉ một ngày trước khi chính sách dự kiến có hiệu lực.

Vụ kiện được khởi xướng bởi một liên minh gồm các nghiệp đoàn và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đại học. Các nguyên đơn phản đối quy định được Bộ An ninh Nội địa Mỹ thông qua hồi tháng 7, theo đó thay đổi đáng kể cách Mỹ quản lý thời hạn thị thực đối với người nước ngoài.

Theo quy định mới, thị thực F dành cho sinh viên quốc tế sẽ có thời hạn tối đa 4 năm. Thị thực J dành cho người tham gia các chương trình trao đổi văn hóa và có thể làm việc tại Mỹ cũng bị giới hạn ở mức 4 năm. Trong khi đó, thị thực I dành cho nhà báo nước ngoài, vốn có thể kéo dài nhiều năm, sẽ chỉ được cấp tối đa 240 ngày.

Điểm thay đổi đáng chú ý là quy định mới thay thế cơ chế “thời gian có tư cách” (duration of status) được Mỹ áp dụng trong gần 50 năm. Theo cơ chế này, sinh viên nước ngoài có thể duy trì tư cách lưu trú miễn là vẫn đáp ứng các điều kiện của chương trình học, thay vì phải rời Mỹ hoặc xin gia hạn chỉ vì thị thực đạt đến một mốc thời gian cố định.

Thẩm phán Saylor cho rằng việc thay đổi chính sách có thể tác động lớn đến khả năng học tập và nghiên cứu của người nước ngoài tại Mỹ. Ông nhận định Bộ An ninh Nội địa Mỹ đã không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý khi đưa ra quy định mới, trong đó có việc xem xét những quan ngại đối với chính sách và cân nhắc các giải pháp ít gây ảnh hưởng hơn.

Theo ông Saylor, Bộ An ninh Nội địa Mỹ viện dẫn an ninh quốc gia và nhu cầu ngăn chặn gian lận trong hệ thống thị thực để giải thích cho việc thay đổi chính sách. Tuy nhiên, thẩm phán cho rằng các căn cứ này “đặc biệt yếu”.

Lo ngại về tác động đối với đại học Mỹ

Phán quyết của tòa án cũng nhấn mạnh những hệ quả tiềm tàng đối với hệ thống giáo dục đại học Mỹ.

Hiện có khoảng 1,6 triệu người đang sử dụng thị thực F và khoảng 500.000 người có thị thực J. Sinh viên quốc tế chiếm tỷ lệ đáng kể tại nhiều trường đại học nghiên cứu hàng đầu của Mỹ, đặc biệt ở bậc sau đại học.

Thẩm phán Saylor dẫn trường hợp Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và Đại học Harvard, cho rằng các trường này có số lượng lớn sinh viên nước ngoài. Nếu quy định mới được áp dụng, các trường có thể phải chịu chi phí lên tới hàng trăm triệu USD và đối mặt với tình trạng sụt giảm tuyển sinh.

“Thiệt hại đối với hệ thống giáo dục đại học và nền kinh tế Mỹ có khả năng sẽ mang tính thảm họa”, ông Saylor viết.

Nhận định này phản ánh một vấn đề lớn hơn trong tranh luận về chính sách nhập cư của Mỹ: khả năng cân bằng giữa việc kiểm soát hệ thống thị thực và duy trì sức hút đối với sinh viên, nhà nghiên cứu và nhân lực quốc tế.

Trong nhiều thập niên, các trường đại học Mỹ dựa đáng kể vào sinh viên và học giả quốc tế, đặc biệt trong các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và y học. Những người này không chỉ đóng góp vào hoạt động nghiên cứu mà còn tạo nguồn nhân lực cho các lĩnh vực có nhu cầu cao.

Theo phán quyết, hệ thống “thời gian có tư cách” đã tạo điều kiện cho hàng chục triệu sinh viên và nhà nghiên cứu nước ngoài đến Mỹ trong gần nửa thế kỷ. Ông Saylor cho rằng dòng người này đã góp phần tạo ra những nghiên cứu đột phá trong khoa học, y học và công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đem lại nhiều lợi ích khác cho nước Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump phản đối phán quyết

Bộ An ninh Nội địa Mỹ không đồng tình với quyết định của tòa án. Tổng cố vấn Bộ An ninh Nội địa James Percival chỉ trích phán quyết, cho rằng việc duy trì cơ chế cũ có thể tạo điều kiện cho những người sử dụng thị thực sinh viên để kéo dài thời gian ở Mỹ mà không thực sự theo học.

Ông Percival đưa ra ví dụ về trường hợp một người đến Mỹ bằng thị thực sinh viên nhưng chỉ học một lớp mỗi học kỳ và có thể ở lại trong nhiều thập niên.

Trong khi đó, bà Miriam Feldblum, người đứng đầu Liên minh các Chủ tịch về Giáo dục Đại học và Nhập cư - một trong các bên khởi kiện - cho rằng phán quyết của tòa án đã ghi nhận những tác động mà quy định mới có thể gây ra đối với sinh viên quốc tế, các trường đại học và nền kinh tế Mỹ.

“Trong khi vụ kiện vẫn tiếp tục, phán quyết này duy trì hệ thống đã tồn tại lâu nay, giúp các trường cao đẳng, đại học và nước Mỹ thu hút, đào tạo và giữ chân nhân tài toàn cầu”, bà Feldblum nói.

Phán quyết của thẩm phán Saylor hiện mới chỉ ngăn quy định được triển khai, trong khi vụ kiện tiếp tục được xem xét. Điều đó đồng nghĩa cuộc tranh luận về cách Mỹ quản lý thời gian lưu trú của sinh viên và các nhóm chuyên môn nước ngoài sẽ vẫn chưa thể kết thúc trong ngắn hạn.