Sinh viên tốt nghiệp loại giỏi vẫn thiếu kỹ năng doanh nghiệp cần

Khảo sát gần 400 doanh nghiệp tại Hà Nội và TP HCM trong Báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026 do Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) và Decision Lab công bố đầu tháng 10 cho thấy, khoảng cách giữa yêu cầu tuyển dụng và năng lực của sinh viên mới tốt nghiệp.

Khảo sát tập trung vào 6 nhóm ngành gồm công nghệ và kinh tế số; kinh doanh và tiếp thị; hậu cần và chuỗi cung ứng; khách sạn và du lịch; sản xuất và công nghiệp 4.0; tài chính và ngân hàng.

Kết quả cho thấy, doanh nghiệp đánh giá cao 7 năng lực của người mới ra trường, gồm làm việc nhóm, giao tiếp, giải quyết vấn đề, thích ứng, quản lý thời gian, tư duy phản biện và năng lực số. Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá các năng lực này rất quan trọng dao động 74-86%.

Tuy nhiên, quản lý thời gian là kỹ năng có khoảng cách lớn nhất. Trong khi 80% nhà tuyển dụng coi trọng năng lực này, mức đáp ứng của lao động mới tốt nghiệp chỉ đạt 54%.

Sinh viên Trường Đại học Đại Nam học tập tham quan Cảng Nam Đình Vũ. Ảnh: DNU

Với kỹ năng giải quyết vấn đề, tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá quan trọng lên tới 84%, nhưng mức đáp ứng của người mới ra trường chỉ đạt 61%. Ở kỹ năng giao tiếp, hai tỷ lệ này lần lượt là 84% và 72%.

Năng lực số là điểm sáng hiếm hoi khi mức đáp ứng của sinh viên đạt 77%, cao hơn tỷ lệ 74% doanh nghiệp đánh giá đây là năng lực rất quan trọng.

Bằng giỏi chưa đủ để làm việc tốt

GS.TS Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch BUV cho rằng, bằng đại học từng được xem là chứng nhận đáng tin cậy về kiến thức và quá trình học tập. Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, buộc các trường chuyển trọng tâm sang tính ứng dụng và khả năng chuẩn bị cho sinh viên bước vào môi trường làm việc.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định khoảng cách lớn nhất không nằm ở kiến thức mà ở khả năng xác định vấn đề thực tế.

Theo ông, bài toán trên giảng đường thường được thiết kế sẵn, trong khi tại doanh nghiệp, người lao động phải tự xác định đâu là vấn đề cốt lõi giữa nhiều tình huống chưa được sắp xếp.

Điều này cho thấy kết quả học tập tốt chưa đồng nghĩa sinh viên đã có đầy đủ năng lực để xử lý công việc thực tế.

Sinh viên ngày càng ưu tiên các ngành có cơ hội nghề nghiệp rõ ràng như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, tài chính, chuỗi cung ứng và khoa học sức khỏe, thay vì các ngành nhân văn. Ảnh: DNU

Siết chất lượng đào tạo, ngăn chạy theo điểm số

TS Vũ Văn Ngọc, Viện trưởng Viện Đào tạo Tiên tiến, Chất lượng cao, Phân tích kinh doanh và POHE, Đại học Kinh tế Quốc dân cho hay, hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp giúp cập nhật kiến thức thực tiễn, hoàn thiện chương trình đào tạo và giảm chi phí đào tạo lại cho doanh nghiệp. Sinh viên cũng có cơ hội củng cố kỹ năng, nâng cao khả năng tìm việc sau tốt nghiệp.

Theo ông, hai bên cần duy trì đối thoại thường xuyên, xây dựng bộ phận chuyên trách về quan hệ doanh nghiệp và hệ thống dữ liệu chung về đối tác.

Trong năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường rà soát kết quả học tập, xếp loại tốt nghiệp, đối chiếu với chuẩn đầu ra và phản hồi của doanh nghiệp để phát hiện nguy cơ lạm phát điểm số.

Bộ yêu cầu không áp đặt tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, không hạ chuẩn để chạy theo thành tích. Các trường phải kiểm tra bài thi, đồ án, luận văn và minh chứng đánh giá; đồng thời báo cáo kết quả kiểm soát lạm phát điểm, cải tiến chất lượng trước khi kết thúc năm học.

Thủ tướng cũng yêu cầu đổi mới cách đánh giá thi đua, khen thưởng trong giáo dục theo hướng không tạo áp lực thành tích, không lấy riêng tỷ lệ học sinh, sinh viên khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ xếp loại tập thể, cá nhân. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 30/11.