Số hóa để vận hành thủy lợi xanh

Kiểm tra công tác quản lý, vận hành hồ thủy lợi Đồng Đò qua hệ thống giám sát, điều khiển và thu thập dữ liệu từ xa (SCADA).

Hiệu quả bước đầu từ số hóa

Có mặt tại trung tâm điều khiển của Công ty TNHH một thành viên Đầu tư phát triển Thủy lợi Hà Nội sáng 4-8, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có thể theo dõi mực nước tại một số sông, hồ, trạng thái và thời gian hoạt động của các trạm bơm qua dữ liệu, hình ảnh truyền về. Thay vì chờ báo cáo qua điện thoại hoặc cử cán bộ đến kiểm tra, cán bộ quản lý có thể nắm tình hình từ xa, kịp thời quyết định vận hành.

Trưởng phòng Quản lý nước và công trình thủy lợi Phan Đức Hiện cho biết, công ty đang quản lý 94 trạm bơm, 506 tuyến kênh dài hơn 737km, 2.309 cống và 8 hồ chứa. Ngoài phục vụ sản xuất nông nghiệp, công ty còn cung cấp nước thô cho Nhà máy nước sạch Bắc Thăng Long - Vân Trì với công suất tối đa 165.000m³/ngày đêm.

Các công trình được đưa lên bản đồ số Google Earth, gắn tọa độ, thông số kỹ thuật, hình ảnh và hồ sơ quản lý. Khi hiện trạng thay đổi do phát triển đô thị, giao thông, dữ liệu được cập nhật để lập phương án tưới, tiêu và phòng, chống thiên tai. Đây là bước chuyển từ quản lý dựa nhiều vào hồ sơ giấy, kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Quan sát thực tế tại Trạm bơm Ấp Bắc, phóng viên nhận thấy, hệ thống giám sát, điều khiển và thu thập dữ liệu từ xa (SCADA) cho phép theo dõi trạng thái tổ máy, mực nước và lịch sử vận hành. Dữ liệu kết nối về trung tâm giúp phát hiện bất thường, lựa chọn thời điểm bơm phù hợp, hạn chế vận hành máy bơm khi chưa cần thiết.

Là công nhân có nhiều năm làm việc tại Xí nghiệp Đầu tư phát triển thủy lợi Ấp Bắc, ông Phan Việt Ký chứng kiến rõ sự thay đổi trong từng ca trực. Trước đây, việc kiểm tra máy, giao, nhận ca và tình trạng thiết bị đều được ghi vào sổ. Nay, công nhân chụp ảnh có gắn thời gian, vị trí, gửi báo cáo qua điện thoại; kết hợp hệ thống camera để cán bộ quản lý biết ca nào đang trực, máy nào vận hành và công việc đã hoàn thành đến đâu. Cách làm mới giúp giảm thao tác ghi chép, bàn giao ca rõ ràng và xử lý bất thường kịp thời hơn.

Theo ông Phan Đức Hiện, chuyển đổi số giúp giảm những chuyến kiểm tra trực tiếp, tiết kiệm nhiên liệu và thời gian đi lại; hạn chế hồ sơ giấy; phát hiện sớm sự cố và vận hành máy bơm sát nhu cầu, điều kiện nguồn nước. Theo tính toán của công ty, tổng giá trị làm lợi từ các giải pháp chuyển đổi số ước khoảng 2,231 tỷ đồng mỗi năm; riêng mô hình SCADA tại Trạm bơm Ấp Bắc ước tiết kiệm tối thiểu 50.000kWh điện/năm.

Đồng bộ hạ tầng, kết nối dữ liệu

Tuy nhiên, quá trình mở rộng số hóa vẫn gặp những trở ngại về nguồn điện, đường truyền, khả năng tích hợp thiết bị và hạ tầng dữ liệu. Nhiều công trình nằm xa khu dân cư nên nguồn điện và đường truyền internet chưa ổn định. Thiết bị được đầu tư qua nhiều giai đoạn, sử dụng công nghệ của nhiều nhà cung cấp khác nhau, khiến việc kết nối về một nền tảng chung không đơn giản. Hạ tầng lưu trữ, an toàn thông tin và phân quyền khai thác dữ liệu cũng cần tiếp tục hoàn thiện.

Phó Tổng Giám đốc Công ty Lê Thị Thanh Phương, Chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống quan trắc tự động phục vụ công tác quản lý, vận hành công trình thủy lợi” cho biết, hiện công ty theo dõi lượng mưa tại 40 điểm và mực nước tại 44 điểm, nhưng phần lớn số liệu vẫn được ghi nhận thủ công, phân tán tại các đơn vị cơ sở. Triển khai đề tài trên, công ty sẽ đầu tư xây dựng 14 điểm đo mưa, 22 điểm đo mực nước tự động và tích hợp camera tại 9 công trình trọng yếu. Dữ liệu truyền trực tuyến về trung tâm sẽ hỗ trợ cảnh báo mưa lớn, mực nước vượt ngưỡng và ra quyết định vận hành. Nhờ đó, đơn vị có thể dừng bơm tưới khi lượng mưa đã đáp ứng nhu cầu, tận dụng tiêu tự chảy khi mực nước sông thấp, qua đó giảm điện năng và thất thoát nước.

Một điểm nghẽn khác là năng lực sử dụng công nghệ của người lao động chưa đồng đều; một bộ phận cán bộ, công nhân còn quen với phương thức truyền thống. Vì vậy, công ty lựa chọn cách vừa học, vừa làm, vừa hoàn thiện; đồng thời chuẩn hóa quy trình, tổ chức hướng dẫn và quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu. Thực tế tại Ấp Bắc cho thấy, khi công nghệ gắn với công việc hằng ngày và đem lại tiện ích rõ ràng, người lao động sẽ chủ động sử dụng hơn.

Chủ tịch Công ty Trần Thanh Toàn cho biết, từ năm 2023, doanh nghiệp đã xây dựng lộ trình, huy động các nguồn vốn để đầu tư từng bước do kinh phí có hạn. Khi sửa chữa, nâng cấp hoặc xây dựng công trình, nội dung số hóa, tự động hóa và khả năng kết nối được tính ngay trong phương án. Công ty sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng, hoàn thiện phần mềm và nghiên cứu chia sẻ dữ liệu với các đơn vị liên quan.

Theo ông Trần Thanh Toàn, một nguồn nước có thể đồng thời liên quan đến sản xuất nông nghiệp, cấp nước sinh hoạt, tiêu thoát nước đô thị, bảo vệ môi trường và phòng, chống thiên tai. Khi dữ liệu được dùng chung theo phân quyền phù hợp, việc điều hành sẽ chủ động, chính xác và tiết kiệm hơn. Vì vậy, chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy lợi cần được triển khai đồng bộ từ hạ tầng thiết bị, khả năng kết nối đến cơ chế chia sẻ dữ liệu.

Khi hạ tầng đồng bộ, người lao động làm chủ công nghệ và dữ liệu được kết nối, số hóa sẽ trở thành nền tảng để Công ty Thủy lợi Hà Nội vận hành an toàn, tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu.